Mançu Hâkimiyeti Döneminde Halha Moğolistanı’nda Çuulgan’ın Kuruluşu ve Uygulanışı
Öz
1634 yılında Moğolların son kağanı olarak bilinen Ligden’in ölümü, Halha Moğollarındaki iç çekişmelerin daha da artmasına neden olmuş ve bu durum yeniden birleşme umutlarını tamamen ortadan kaldırmıştı. 1691 yılına gelindiğinde Halha Moğollarının önde gelen beyleri Mançuların hâkimiyeti altına girmişti. 1700 yılından itibaren ise Mançular, kendi idari sistemlerini kademeli olarak Halha Moğolları üzerinde uygulamaya koymuşlardı. Mançu döneminde Moğol topraklarında askeri ve idari birimlerin temelini oluşturan sekiz sancak adlı sistemin kuruluşu ile başlayan bu uygulamalar geleneksel Moğol kurultay yapısıyla benzer olan çuulgan sistemi ile devam ettirilmişti. Bu makalede, Mançu Hanedanlığının yaklaşık 220 yıl hüküm sürdüğü Halha Moğolistan’ında kurduğu idari teşkilatlanma çuulgan ya da diğer bir ifade ile meclisin kuruluşu, yapısı ve faaliyetleri araştırılacaktır. Büyük bölümünde Moğolca kaynaklardan yararlanılan çalışma Mançu Hanedanı’nın Moğollar üzerinde uygulamaya koyduğu yönetim mekanizmasının işleyişini aktarmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Andrews, R. Ch. (1921). Across Mongolian Plains. New York: Blue Ribbon Books.
- Atwood, Ch. P. (2004). Encyclopedia of Mongolia and Mongol Empire. New York: Facts on Library of World History.
- Ayuday, O. (2011). Mongolın tüühiyn sudalgaa. Ulaanbaatar: Soyombo printing.
- Batsüren, B., Delgercargal, P., & Erdenebat, U. (2019). İh Mongol Uls, Mongolın ezent Gürniy tüüh. Ulaanbaatar: Steppe Publishing.
- Boldbaatar, C., Batbayar, Ts., Punsaldulam, B., Myagmarsambuu, G., & Batdorc, D. E. (2022). BNMAU-ın niygem, ediyn zasgiyn ololt: Turşlaga, surgamc (1954 onoos 1980-aad onı cüülç). Ulaanbaatar: Udam Soyol.
- Crossley, P. K. (1999). A Translucent Mirror, History and Identity in Qing Imperial Ideology. London: University of California Press.
- “Çuulgan”. Mongol helniy ih taylbar toli.
- Damdinsüren, Ts. (1994). Myangan ciliyn haritsuulsan hüsnegt (Mongolın tüüh soyold holbogdoltoy zarim yavdal). Ulaanbaatar: ŞUTMK-iyn Hevlel.
- Di Cosmo, N. (2009). The Qing and Inner Asia: 1636–1800. In N. Di Cosmo, A. J. Frank, & P. B. Golden (Eds.), The Cambridge history of Inner Asia: The Chinggisid age (pp. 333–362). Cambridge: Cambridge University Press.
- Di Cosmo, N. (2012). From alliance to tutelage: A historical analysis of Manchu-Mongol relations before the Qing conquest. Frontiers of History in China, 7(2), 175–197.