Suriye’de Esad Rejiminin Çöküşü ve Türkiye’nin Stratejik Dönüşümü

Öz

Bu makale, 8 Aralık 2024’te Beşar Esad rejiminin düşmesiyle Suriye’de oluşan yeni güç dengelerinin Türkiye’nin Suriye politikasına etkilerini analiz etmektedir. Esad rejiminin çöküşü, Türkiye’nin güvenlik ve diplomatik politikalarında stratejik değişimleri beraberinde getirmiştir. Makalede Türkiye’nin Suriye iç savaşındaki askeri operasyonları, uluslararası hukuk ve insan hakları boyutundaki tartışmalar, ABD, Rusya ve Avrupa Birliği gibi küresel aktörlerle yaşanan diplomatik gerilimler kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. Ayrıca Türkiye’nin geçici koruma statüsüne sahip Suriyelilere yönelik politikaları ve bu politikaların iç siyasetteki yansımaları ele alınmıştır. Çalışma, Esad rejiminin düşüşünün Türkiye için yarattığı fırsatları ve zorlukları değerlendirerek, gelecekteki olası senaryoları çok boyutlu bir perspektiften tartışmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Suriye politikası
• rejim değişikliği
• güvenlik stratejileri
• uluslararası ilişkiler
• diplomatik dönüşüm.

The Collapse Of The Assad Regime in Syria And Turkey's Strategic Transformation

Abstract

This article analyzes the impact of the collapse of the Bashar al-Assad regime on December 8, 2024, on the newly emerging power dynamics in Syria and their implications for Turkey’s Syria policy. The fall of the Assad regime has brought about strategic shifts in Turkey’s security and diplomatic approaches. The study provides a comprehensive examination of Turkey’s military operations in the Syrian civil war, debates surrounding international law and human rights, and the diplomatic tensions experienced with global actors such as the United States, Russia, and the European Union. In addition, it addresses Turkey’s policies towards Syrians under temporary protection and the domestic political repercussions of these policies. By assessing the opportunities and challenges created for Turkey following the regime’s collapse, the article discusses potential future scenarios from a multidimensional perspective.

Keywords

• Syria policy
• regime change
• security strategies
• international relations
• diplomatic transformation

Kaynakça

1. Acet İnce, G. S. (2020). Uluslararası Hukuk Bağlamında Fırat Kalkanı, Zeytin Dalı ve Barış Pınarı Harekâtları. İşletme ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 1(1), 65–92.
2. Al-Ali, N., & Zorob, S. (2023). Migration, Security, And Politics in The Middle East: Turkey’s Role in The Syrian Refugee Crisis. Oxford University Press.
3. Anadolu Ajansı. (2019). Türk-Amerikan İlişkileri 2019’da Dalgalı Seyrini Sürdürdü. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/turk-amerikan-iliskileri-2019da-dalgali-seyrini-surdurdu/1688398
4. Anadolu Ajansı. (2024a). Esed Rejimi ve Rusya’nın Aralık 2023’te İdlib’e Düzenlediği Saldırılarda 26 Sivil Öldü. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/esed-rejimi-ve-rusyanin-aralik-2023te-idlibe-duzenledigi-saldirilarda-26-sivil-oldu/3098090
5. Anadolu Ajansı. (2024b). Suriye’de PKK/YPG’nin Yerinden Ettiği Tel Rıfatlılar, Terörden Kurtarılan İlçelerine Dönüyor. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/suriyede-pkk-ypgnin-yerinden-ettigi-tel-rifatlilar-terorden-kurtarilan-ilcelerine-donuyor/3411290
6. BBC. (2019). Barış Pınarı Harekâtı: Dünyadan Tepkiler. https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-49991916
7. BBC. (2020). BM, Suriye Raporunda Türkiye Dahil Tüm Tarafları İnsan Hakları İhlalleriyle Suçladı: “Savaş Suçları İşlenmiş Olabilir”. https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-51705676
8. Bianet. (2024, 2 Aralık). Esad Rejimi Çökerse… https://www.bianet.org

9. Caner, M. (2023). Türkiye-Suriye İlişkilerinde Normalleşme ve İran. SETA. https://www.setav.org/yorum/turkiye-suriye-iliskilerinde-normallesme-ve-iran
10. CNN Türk. (2024, 8 Aralık). Suriye'de Baas Rejimi Çöktü: Beşar Esad Şam'ı Terk Etti! SMO Münbiç'e Operasyon Başlattı. https://www.cnnturk.com
11. Collett, E., & Le Coz, C. (2020). After The EU-Turkey Statement: Rebuilding Trust And Cooperation On Migration Management. Migration Policy Institute.
12. Demir, E. (2021). Türkiye’nin Suriye Politikası Bağlamında TSK’nın Suriye’deki Sınır Ötesi Harekâtlarının Nedenleri ve Sonuçları. Bölgesel Araştırmalar Dergisi, 5(2), 541–588.
13. Deniz, T., & Aksu Kargın, İ. (2023). Twitter’da Göçmen Karşıtı Söylemlerin Yükselişi: Zafer Partisi Örneği. Göç Dergisi, 10(2), 215–231.
14. Doğan, Z. (2019). Türkiye-ABD İlişkilerinin Temel Dinamikleri Ve Stratejik İttifak Boyutu. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(2), 133–156.
15. Erkmen, S. (2016). IŞİD Türkiye'de Neyi Hedefliyor? Al Jazeera Türkiye. http://www.aljazeera.com.tr/gorus/isid-turkiyede-neyi-hedefliyor
16. Erkmen, S. (2023). Suriye’nin Arap Birliği’ne Dönüşü: “Arap Baharı”Nın Sonu. Fikir Turu. https://fikirturu.com/jeo-politika/suriyenin-arap-birligine-donusu-arap-baharinin-sonu/
17. Euronews. (2020). Suriye Krizinin Kilidi İdlib'de Ateşkes Sağlandı: Peki Şehir Neden Önemli?.https://tr.euronews.com/2020/03/06/idlib-neden-onemli
18. Haber7. (2024, 3 Aralık). Suriye'de Esad Köşeye Sıkıştı! Rusya ve İran Devre Dışı Mı?. https://www.haber7.com Hinnebusch, R., & Saouli, A. (2021). The War For Syria: Regional And İnternational Dimensions. Routledge.
19. Human Rights Watch. (2022). Turkey: Security Measures And Refugee Policies. https://www.hrw.org International Crisis Group. (2024). CrisisWatch: 2024 İzleme Listesi. https://www.crisisgroup.org/sites/default/files/2024-02/wl-2024-web.pdf
20. Kaya, R. (2020). Harekâtlar Ekseninde Türkiye’nin Suriye’de Terörle Mücadelesi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 2(2), 143–165.
21. Kemal, İ. (2019). Adana Mutabakatı. SETA. https://www.setav.org/adana-mutabakati/
22. Kılıç, B. (2023). İç Savaşın İhracata Olan Etkisi: Türkiye Ve Suriye Üzerine Bir İnceleme. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(1), 185–197.
23. Kirişci, K. (2014). Syrian Refugees in Turkey: The Long Road Ahead. Brookings Institution Press.
24. Köse, G. (2022). Kriz analizi bağlamında ABD’nin PYD-YPG’ye yardımları krizi ve Türkiye’nin kriz yönetimi. Journal of Economics and Political Sciences, 2(1), 20–29.
25. Meşe, Z. (2021). Türkiye-AB İlişkilerinin Seyrini 18 Mart Mutabakatı Belirleyecek. SETA. https://www.setav.org/avrupa-arastirmalari/turkiye-ab-iliskilerinin-seyrini-18-mart-mutabakatinin-yukumlulukleri-belirleyecek
26. Milli Savunma Bakanlığı. (2019). Barış Pınarı Harekâtı ile İlgili Basın Açıklaması. https://www.msb.gov.tr/SlaytHaber/9102019-02880
27. Musa, E. (2024, 8 Ekim). Barış Pınarı Harekâtı'nın Üzerinden 5 Yıl Geçti. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/gundem/baris-pinari-harekatinin-uzerinden-5-yil-gecti-/3354912
28. Phillips, C. (2016). The Battle For Syria: International Rivalry in The New Middle East. Yale University Press.
29. Polat, D. Ş. (2020). Türkiye’nin Suriye’nin Kuzeyindeki Askerî Harekâtının Amaçları Ve Sonuçları. Güvenlik Stratejileri Dergisi, 16(33), 53–96.
30. RAND Corporation. (2024). Annual Report 2024: Research For a Changing World. https://www.rand.org/pubs/corporate_pubs/CPA1065-5.html
31. Sputnik. (2018). Mısır’dan Türkiye’ye ‘Afrin’ Kınaması. https://anlatilaninotesi.com.tr/20180319/misirdan-turkiyeye-afrin-kinamasi-1032700319.html
32. T.C. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı. (n.d.). Sınır Ötesi Askerî Operasyonlar. https://www.iletisim.gov.tr/turkce/stratejik_iletisim_calismalari/detaylar/sinir-otesi-askeri-operasyonlar
33. T.C. Dışişleri Bakanlığı. (2009). Türkiye ve Suriye’nin Vize Uygulamasını Kaldırması Hakkında Basın Açıklaması. https://www.mfa.gov.tr/no_-162_-18-eylul-2009_-turkiye-ve-suriye_nin-vize-uygulamasini-kaldirmasi-hk_.tr.mfa
34. T.C. İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığı. (2024, 15 Aralık). İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya: “Gönüllü, Güvenli, Onurlu ve Düzenli Geri Dönüşler…”. https://www.goc.gov.tr
35. T.C. İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığı. (2024). Gönüllü, Güvenli, Onurlu ve Düzenli Geri Dönüş. https://www.goc.gov.tr/gonullu-geri-donus
36. T.C. Ticaret Bakanlığı. (2025). Suriye Ülke Profili. https://ticaret.gov.tr/data/5ed6044b13b87656dc5b5a22/Suriye%20Ülke%20Profili%202024.pdf