I. Körfez Savaşı'nın Türkiye Üzerindeki Jeostratejik ve Sosyo-Ekonomik Yansımaları

Öz

1991 Körfez Savaşı, Türk dış politikasında bir dönüm noktası teşkil ederek geleneksel tarafsızlık politikasından "Yeni Dünya Düzeni"ne aktif katılım sürecine geçişi hızlandırmıştır. Soğuk Savaş sonrası dönemde jeopolitik önemini "cephe ülkesi" statüsüyle yeniden teyit etmek isteyen Türkiye, ABD öncülüğündeki koalisyonla yakın iş birliği yapmış, BM ambargolarını uygulamış ve Çekiç Güç operasyonuna ev sahipliği yapmıştır. Ancak bu stratejik yeniden konumlanma, ciddi ulusal güvenlik maliyetlerini de beraberinde getirmiştir. Kuzey Irak'ta ortaya çıkan otorite boşluğu PKK tehdidini derinleştirmiş; bu durum 1990'lar boyunca Türk dış politikasının "güvenlikleşmesine" ve diplomasiden ziyade sert güç unsurlarının öncelenmesine yol açmıştır. Ek olarak, kitlesel mülteci akını ve sınır ticaretinin durması Güneydoğu Anadolu'da derin bir sosyo-ekonomik tahribat yaratmıştır. Bu çalışma, söz konusu dinamikleri inceleyerek savaşın Türkiye'nin Batı ile bağlarını tahkim ederken, aynı zamanda bölgesel istikrarsızlığı nasıl ithal ettiğini ve ülkenin güvenlik paradigmasını kökten değiştirdiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• I. Körfez Savaşı
• Türk Dış Politikası
• Yeni Dünya Düzeni
• Güvenlikleşme
• Çekiç Güç.

The Geostrategic and Socio-Economic Repercussions of the First Gulf War on Turkiye

Öz

The 1991 Gulf War constituted a watershed moment for Turkish foreign policy, precipitating a shift from traditional neutrality to active engagement within the emerging "New World Order". Seeking to reaffirm its geopolitical relevance as a "frontline state" in the post-Cold War era, Turkey aligned closely with the US-led coalition, enforcing UN embargoes and hosting Operation Provide Comfort. However, this strategic reorientation entailed severe national security costs. The resulting authority vacuum in Northern Iraq exacerbated the PKK threat, leading to the "securitization" of Turkish foreign policy and the prioritization of hard power over diplomacy throughout the 1990s. Additionally, the mass influx of refugees and the cessation of border trade triggered a profound socio-economic crisis in Southeastern Turkey. This study examines these dynamics, arguing that while the war solidified Turkey's ties with the West, it simultaneously imported regional instability, fundamentally altering the country’s security paradigm.

Anahtar Kelimeler

• First Gulf War
• Turkish Foreign Policy
• New World Order
• Securitization
• Operation Provide Comfort

Kaynakça

1. Akdevelioğlu, A., & Kürkçüoğlu, Ö. (2010). SSCB’yle İlişkiler. In B. Oran (Ed.), Türk Dış Politikası Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar (Cilt II 1980-2001) (12. Baskı, p. 637). İletişim Yayınları.
2. Aladağ, İ. (2008). SSCB SONRASI ANTLAŞMALARA HALEFİYET SORUNU. Manas Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(19), 129–146.
3. Al-Marashi, I. (2003). Saddam’s Security Apparatus During the Invasion of Kuwait and the Kuwaiti Resistance. Journal of Intelligence History, 3(2), 61–86. https://doi.org/10.1080/16161262.2003.10555087
4. Alnasrawi, A. (2001). Iraq: Economic sanctions and consequences, 1990–2000. Third World Quarterly, 22(2), 205–218. https://doi.org/10.1080/01436590120037036
5. Arıdemir, H., & Acar, A. (2018). TÜRKİYE’NİN ORTA DOĞU POLİTİKASINA YÖNELİK SÜREKLİLİĞİN I. KÖRFEZ SAVAŞI BAĞLAMINDA DEĞERLENDİRİLMESİ. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, 65, 82–93.
6. Bahtiyar, K. (2021). PETROLÜN ORTA DOĞU SİYASETİNİN BELİRLENMESİNDEKİ ROLÜ: ABD’NİN ENERJİ HEGEMONYASI VE ÇATIŞMALAR. Akademik Tarih ve Araştırmalar Dergisi, 4(5), 106–137.
7. Bakır, T. (2022). Yeni Belgeler Işığında 14 Temmuz 1958 Irak İhtilali ve Türkiye’nin Irak’ın Kuzeyine Müdahale Tasarıları. Oğuz-Türkmen Araştırmaları Dergisi, 6(1), 184–217.
8. Barkey, H. J. (2000). Hemmed in by Circumstances: Turkey and Iraq since the Gulf War. Middle East Policy, 7(4), 110–126. https://doi.org/10.1111/j.1475-4967.2000.tb00182.x

9. Başaran, A. (2019). Dış Siyasi, İktisadi İlişkiler Etkileşimi Çerçevesinde Yeltsin Dönemi Rusya Federasyonu-Türkiye İlişkileri, 1992-2000. İmaj Kitapevi.
10. Brown, L. C. (1994). Review Article: Shield and Storm in the Desert. The International History Review. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/07075332.1994.9640671
11. Çancı, H., & Şen, Ş. S. (2011). The Gulf War and Turkey: Regional Changes and Their Domestic Effects (1991-2003). International Journal on World Peace, 28(1), 41–65.
12. Çelik, Y. K. (2023). IRAK İLE KUVEYT ARASINDAKİ SINIR MÜNASEBETLERİ. Anasay, 23, 201–217. https://doi.org/10.33404/anasay.1223836
13. Cizre, Ü. (2025). İdeoloji, Bağlam ve Menfaat: Türk Ordusu (Z. Bilgin, Trans.). In R. Kasaba (Ed.), Cambridge Türkiye Tarihi Modern Türkiye Tarihi 1839-2010: Vol. 4. Cilt (1. Baskı, p. 632). Alfa Yayınları.
14. Cleveland, W. L., & Bunton, M. (2016). A History of the Modern Middle East (6. Baskı). Westview Press.
15. Daban, E. Z., & Daban, C. (2018). Saddam Hüseyin Dönemi Irak Dış Politikası: Irak-İran Savaşı, Kuveyt’in İşgali ve ABD’nin Irak’a Müdahalesi. Ahi Evran Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(1), 83–109.
16. Demirtaş, A. (2019). Saddam Hüseyin Dönemi Politikalarının Irak’ın Sosyo Ekonomik Yapısına Etkileri [Yüksek Lisans Tezi]. Marmara Üniversitesi.
17. DeVore, M. R. (2012). Armed Forces, States, and Threats: Institutions and the British and French Responses to the 1991 Gulf War. Comparative Strategy, 31(1), 56–83. https://doi.org/10.1080/01495933.2012.647524
18. Embel, M. Ö. (2021). Orta Doğu’da Modern Devletin İnşası: Irak ve Suriye Örnekleri Üzerinden Bir Değerlendirme. Türkiye Ortadoğu Çalışmaları Dergisi, 8(1), 157–189. https://doi.org/10.26513/tocd.770416
19. Finlan, A. (with Internet Archive). (2009). The Gulf War of 1991. New York : Rosen Pub. http://archive.org/details/gulfwarof19910000finl
20. Hale, W. (1994). Turkish Politics and the Military (1. Baskı). Routledge.
21. Halliday, F. (1991). The Gulf War and its aftermath: First reflections. International Affairs, 67(2), 223–234. https://doi.org/10.2307/2620827
22. Kavak, G. (n.d.). Birinci Körfez Savaşı Sonrası Irak’tan Türkiye’ye Göç ve Sonuçları. Retrieved 12 October 2025, from https://www.academia.edu/19620445/Birinci_K%C3%B6rfez_Sava%C5%9F%C4%B1_Sonras%C4%B1_Irak_tan_T%C3%BCrkiye_ye_G%C3%B6%C3%A7_ve_Sonu%C3%A7lar%C4%B1
23. Kavuncu, S. (2013). 1990’LARDA TÜRKİYE-ABD İLİŞKİLERİNDE SEİA ve ABD YARDIMI. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15(1), 123–148.
24. Kayalı, H. (2025). Bağımsızlık Mücadelesi (Z. Bilgin, Trans.). In R. Kasaba (Ed.), Cambridge Türkiye Tarihi Modern Türkiye Tarihi 1839-2010: Vol. 4. Cilt (1. Baskı, p. 632). Alfa Yayınları.
25. Konaklı, G. (2025). Birinci Körfez Savaşı: ABD’nin Ortadoğu Stratejisi ve Küresel Güç Dengeleri. Metin & Analiz, 1(2), 175–195.
26. Küntay, İ. B., & Ozyurt, A. (2024). Bir Güvenlik Stratejisi Olarak Koalisyonlar: Birinci Körfez Savaşı. TESAM Akademi Dergisi, 11(1), 109–135. https://doi.org/10.30626/tesamakademi.1429404
27. Larrabee, F. S. (2010). Troubled Partnership. U.S.-Turkish Relations in an Era of Global Geopolitical Change. https://apps.dtic.mil/sti/html/tr/ADA514549/
28. Lesser, I. (1992). Turkey and the West after the Gulf War. The International Spectator. https://doi.org/10.1080/03932729208457960
29. Majeed, A. S., & Biçici, M. (2024). Irak Krallıktan Cumhuriyete (1932-1958) (A. Bayındır, Ed.). İksad Yayınları. Muhammad, A. H. (2007). Baas Partisi ve Kuzey Irak Güvenli Bölgesi [Yüksek Lisans Tezi]. Ankara Üniversitesi.
30. Önal, T., & Özdağ, A. (2016). KÖRFEZ SAVAŞI VE TÜRK DIŞ POLİTİKASINA ETKİLERİ. Electronic Turkish Studies, 11(16), 53–70. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.9950
31. Oran, B. (2010). 1990-2001: Küreselleşme Ekseninde Türkiye: Dönemin Bilançosu. In B. Oran (Ed.), Türk Dış Politikası Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar (Cilt II 1980-2001) (12. Baskı, Vols 210–211, p. 637). İletişim Yayınları.
32. Özdemir, E. (2016). Türk Dış Politikası Açısından Bir Kriz Örneği: I. Körfez Savaşı ve Türkiye’ye Gelen Iraklı Kürt Sığınmacılar (1991). https://www.academia.edu/31101968/T%C3%BCrk_D%C4%B1%C5%9F_Politikas%C4%B1_A%C3%A7%C4%B1s%C4%B1ndan_Bir_Kriz_%C3%96rne%C4%9Fi_I_K%C3%B6rfez_Sava%C5%9F%C4%B1_ve_T%C3%BCrkiye_ye_Gelen_Irakl%C4%B1_K%C3%BCrt_S%C4%B1%C4%9F%C4%B1nmac%C4%B1lar_1991
33. Purtaş, F. (2023). İran-Irak Savaşı Sırasında Türkiye’nin Politikası. In Z. Aslan, M. S. Bilgin, H. Bal, M. Hacısalihoğlu, & A. Satan (Eds), Türkiye Cumhuriyeti Tarihi-III 1960 Sonrası Türkiye (1960-2000) (1., p. 923). Atatürk Araştırma Merkezi.
34. Şahinoğlu, A. (2018). Sykes-Picot Düzeninin Oluşturduğu Başarısız Devletler: Irak ve Suriye Örnekleri [Yüksek Lisans Tezi]. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi.
35. Tabanlı, N. C. (2025). İki Körfez Savaşı Arasında Türkiye-Irak İlişkileri (1990-2003). Journal of History and Strategy, 1, 151–172.
36. Tellal, E. (2010). SSCB’yle İlişkiler. In B. Oran (Ed.), Türk Dış Politikası Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar (Cilt II 1980-2001) (12. Baskı, p. 637). İletişim Yayınları.
37. Tucker-Jones), (Anthony. (2014). The Gulf War Operation Desert Storm 1990–1991. Pen & Sword Military. Umar, Ö. O., & Yenisu, M. (2020). Gizli Antlaşmalar Çerçevesinde San Remo Konferansı’nda Ortadoğu’yu Şekillendirme Çabaları. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 36(101), 29–70.https://doi.org/10.33419/aamd.732722
38. Uzgel, İ. (1998). Türk Dış Politikasında Sivilleşme ve Demokratikleşme Sorunları: Körfez Savaşı Örneği. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 53(01). https://doi.org/10.1501/SBFder_0000001956
39. Uzgel, İ. (2010). ABD ve Nato’yla İlişkiler. In B. Oran (Ed.), Türk Dış Politikası Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar (Cilt II 1980-2001) (12. Baskı, p. 637). İletişim Yayınları.