Gelenekselden Dijitale İnsan Kaynakları Yönetiminin Evrimi: Endüstri 5.0 Sürecinde Küresel Uygulamalar ve Türkiye Perspektifi

Öz

Bu çalışmanın amacı, İnsan Kaynakları Yönetiminin (İKY’nin) küresel düzeyde ve Türkiye özelindeki tarihsel gelişimini analiz ederek, Endüstri 5.0'ın insan merkezli ve teknoloji ile bütünleşmiş yapısının İKY üzerindeki etkilerini araştırmak ve yapay zekâ gibi ileri teknolojilerin İKY politikalarına potansiyel yansımalarını değerlendirerek Türkiye için uygulanabilir stratejiler geliştirmektir. Yöntem olarak nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş ve veri toplama aracı olarak literatür taraması kullanılmıştır. Çalışmada İKY’nin tarihsel gelişimi, Türkiye’deki seyri ve Endüstri 5.0’ın etkileri incelenmiştir. Bu sayede kuramsal bir çerçeve oluşturulmuş ve yeni sanayi paradigmasına yönelik öneriler geliştirilmiştir. Sonuç olarak, İKY’nin Endüstri 5.0 sürecinde teknolojik dönüşümün ötesine geçerek insan merkezli, etik ve stratejik bir yapıya evrilmesi gerektiği; Türkiye’de ise bu dönüşümün dijital altyapının yanı sıra kurumsal kültür, liderlik ve toplumsal değerlerle birlikte ele alınmasının gerekliliği ortaya konmuştur. Türkiye henüz Endüstri 5.0 geçişini tamamlamamış olmakla birlikte, bu süreçte diğer ülkelerin deneyimlerinden faydalanma potansiyeli, yeni fırsatların hayata geçirilmesini mümkün kılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İnsan Kaynakları Yönetimi
• Endüstri 5.0
• Stratejik İnsan Kaynakları Yönetimi
• Sürdürülebilirlik

From Traditional to Digital Human Resource Management: Global Practices and the Turkish Perspective in the Industry 5.0 Era

Öz

The aim of this study is to analyze the historical development of Human Resource Management (HRM) at the global level and specifically in Türkiye, to examine the effects of the human-centered and technology-integrated structure of Industry 5.0 on HRM, and to develop applicable strategies for Türkiye by evaluating the potential implications of advanced technologies such as artificial intelligence for HRM policies. A qualitative research approach was adopted as the methodology of the study, and a literature review was used as the data collection method. The historical development of HRM, its trajectory in Türkiye, and the impacts of Industry 5.0 were examined. In this way, a theoretical framework was established and recommendations for the new industrial paradigm were developed. As a result, it has been revealed that HRM should evolve beyond technological transformation into a human-centered, ethical, and strategic structure within the Industry 5.0 process. In Türkiye, this transformation needs to be addressed not only through digital infrastructure but also in conjunction with organizational culture, leadership, and societal values. Although Türkiye has not yet completed the transition to Industry 5.0, the potential to benefit from the experiences of other countries during this process makes it possible to implement new opportunities.

Anahtar Kelimeler

• Human Resource Management
• Industry 5.0
• Strategic HRM
• Sustainability

Kaynakça

1. Acar, D. “Antik Çağ’da Yunan ve Roma Uygarlıkları.” Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi 32, no. 1 (2020): 119–125.
2. Acar, F. B. İnsan Kaynakları Yönetimi İşleyiş Biçimlerinin Değerlendirilmesi: Firmalar Bazında Bir Uygulama. Yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2016.
3. Akçakaya, M. “Weber’in Bürokrasi Kuramının Bugünü ve Geleceği.” Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Özel Sayı (2016): 275–295.
4. Akman, A. Z. Toplum 5.0 Yapılanmasında Dijital Dönüşüm ile Örgüt Kültürü Etkileşiminin Yeri: Bir Alan Araştırması (The Role of the Interaction between Digital Transformation and Organizational Culture in Society 5.0 Structuring: A Field Study). Yüksek lisans tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2023. www.erbakan.edu.tr/sosyalbilimlerenstitusu.
5. Alanlı, A. “İnsan Kaynakları Yönetiminin Tarihsel Gelişimi.” Suleyman Demirel University Journal of Human Resources Management 1, no. 1 (2022a): 53–72. https://orcid.org/0000-0003-4888-8777.
6. Alkin, Emre. “Prof. Dr. Emre Alkin ile Yapay Zeka ve Ekonomi, Altınbaş Üniversitesi.” Yayın/Video, 14 Aralık 2017. https://www.youtube.com/watch?v=c9sihpjLN6w.
7. Armağan, A. “Klasik Dönemde Osmanlılarda Devlet Yönetim Anlayışına Dair Bazı Düşünceler.” Akademik Bakış 5, no. 9 (2011): 139–156.
8. Atahan, A. İşçi Sendikaları ve İnsan Kaynakları Yönetiminin Algılanışı: Farklılık ve Benzeşme Üzerine Bir Alan Araştırması. Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2010.

9. Baysal, D. “Human Resource Management Principles Inspired by Prophetic Leadership Models.” Uluslararası İşletme Bilimi ve Uygulamaları Dergisi 5, no. 2 (2025): 131–146.
10. Berktaş, S. “Endüstri Devrimi İle Gelen Değişim: İş Bölümü ve Yabancılaşma.” Atlas Ulusal Sosyal Bilimler Dergisi 6 (2021): 1–10. https://dergipark.org.tr/tr/pub/atlas.
11. Çalık, T. “Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Sözleşmeleri Kapsamında İnsan Haklarının Korunması.” Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 24, no. 1 (2016): 69–120. http://www.un-
12. Çelik, D., and O. Başol. “Türkiye’de İnsan Kaynakları Yönetiminin Geleceği: Delfi Tekniği İle Bir Araştırma.” Journal of Recycling Economy & Sustainability Policy 1, no. 1 (2022): 32–44.
13. Çetin, E. “Endüstriyel Dönüşüm Süreci ve Stratejik İnsan Kaynakları Dönüşümünün İlişkisi.” Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences 7, no. 42 (2021): 1291–1302. https://doi.org/10.31589/joshas.684.
14. Çiçek, E. “Eski Mısır’da ve Orta Krallık Döneminde Firavunlar.” Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi 69 (2018): 259–268.
15. Davutoğlu, N. A. “Üçüncü ve Dördüncü Endüstri Devrimleri Arasındaki Temel ve Sistematik Farklılıkların Determinist Bir Yaklaşımla Analizi.” Management and Political Sciences Review 2, no. 1 (2020): 176–194.
16. Doğan, A. “Elektronik İnsan Kaynakları Yönetimi ve Fonksiyonları.” İnternet Uygulamaları ve Yönetimi Dergisi 2, no. 2 (2011): 51–80. https://doi.org/10.5505/iuyd.2011.22932.
17. Duman, M. Ç. “KOBİ’lerin Endüstri 4.0 Hazırlık Süreci: Bir Meta-Sentez Çalışması.” Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 23, no. 2 (2021): 624–641. https://doi.org/10.32709/akusosbil.472857.
18. Ekinci, N. “Klasik, Neoklasik Teori, Sistem ve Durumsallık Yaklaşımları ile Bunların Karşılaştırılması ve Toplam Kalite Yönetimi İçerisindeki Yerlerinin Değerlendirilmesi.” Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi (ASEAD) / Eurasian Journal of Researches in Social and Economics (EJRSE) 6, no. 11 (2019): 16–38. www.asead.com.
19. Ergül, E. “Mevlânâ Perspektifinden Kamu Yönetiminde Liyakat ve Ehliyet İlkesi.” Ombudsman Akademik 3, no. 6 (2017): 79–105.
20. Eroğlu, O. “1923’ten Günümüze Türkiye’de İnsan Kaynakları Yönetiminin Gelişimi.” International Journal of Management Economics and Business 12, no. 29 (2016). https://doi.org/10.17130/ijmeb.20162922029.
21. Esen, D., and P. S. Özer. “Sustainable Human Resources Management (HRM): A Study in Turkey Context and Developing a Sustainable HRM Questionnaire.” Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi 16, no. 3 (2020): 550–580. https://doi.org/10.17130/ijmeb.798548.
22. Geanakoplos, D. J., and M. Alican. “Bizans İmparatorluğu’nda Kilise ve Devlet: Sezaropapizm Sorununu Yeniden Düşünmek.” Tarih Okulu 9 (2011): 169–198.
23. Gür, Y. E., C. Ayden, and A. Yücel. “Yapay Zekâ Alanındaki Gelişmelerin İnsan Kaynakları Yönetimine Etkisi.” Fırat Üniversitesi İİBF Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi 3, no. 2 (2019): 137–158.
24. Hacıtalipoğlu, H. “İnsan Kaynakları Yönetimi Tarihçesi.” 4 Ekim 2019. https://tr.linkedin.com/pulse/insan-kaynaklari-y%C3%B6netimi-tarih%C3%A7esi-h%C3%BCnkar-hacitali%CC%87po%C4%9Flu.
25. Hosogaya, N. “Development of Telework and Its Effects on Japan’s Human Resource Management: Artificial Sociality as a Focus.” Monitoring Obshchestvennogo Mneniya: Ekonomicheskie i Sotsial’nye Peremeny 1 (2021): 71–90. https://doi.org/10.14515/MONITORING.2021.1.1840.
26. House, R. J., and L. A. Wigdor. “Herzberg’s Dual-Factor Theory of Job Satisfaction and Motivation: A Review of the Evidence and a Criticism.” In Bernard M. Baruch School of Business and Public Administration, edited volume, 369–388. Blackwell Publishing Limited, 1967.
27. Huang, S., B. Wang, X. Li, P. Zheng, D. Mourtzis, and L. Wang. “Industry 5.0 and Society 5.0—Comparison, Complementation and Co-evolution.” Journal of Manufacturing Systems 64 (2022): 424–428. https://doi.org/10.1016/j.jmsy.2022.07.010.
28. İstanbul İşletme Enstitüsü (IIENSTITU). “İnsan ve Yönetiminin Tarihsel Gelişimi.” 30 Mayıs 2019. https://www.iienstitu.com/blog/insan-ve-yonetiminin-tarihsel-gelisimi.
29. İnce, H., S. E. İmamoğlu, and S. Z. İmamoğlu. “Yapay Zekâ Uygulamalarının Karar Verme Üzerine Etkileri: Kavramsal Bir Çalışma.” International Review of Economics and Management 9, no. 1 (2021): 50–63. https://doi.org/10.18825/iremjournal.866432.
30. Kadıoğlu, A. S., and A. M. Altay. “Max Weber’e Göre Hukukun Rasyonelleşmesi.” Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 29, no. 1 (2023): 32–53. https://doi.org/10.33433/maruhad.1289099.
31. Kaya, M. A. “Roma Lejyonerleri ve Anadolu.” Tarih Araştırmaları Dergisi 24, no. 37 (2005): 87–98.
32. Kılıç, R. “Endüstri Devrimlerinin Serüveni: Endüstri 1.0’dan Endüstri 5.0’a.” Takvim-i Vekayi 11, no. 2 (2023a): 276–291.
33. Kılıç, R. “Endüstri Devrimlerinin Serüveni: Endüstri 1.0’dan Endüstri 5.0’a.” Takvim-i Vekayi 11, no. 2 (2023b): 276–291.
34. Küçük, E. “Eski Roma’da Cumhuriyet Dönemi Halk Meclisleri ve Yasa Yapım Süreçleri.” Hacettepe HFD 7, no. 1 (2017): 199–214.
35. Kurt, M., S. Bayraktaroğlu, and K. Demir. “19. Yüzyılda Osmanlı Devlet Fabrikalarında İnsan Yönetimini Şekillendiren Yasal Çerçeve.” 24. Ulusal Yönetim Organizasyon Kongresi (2016): 1–7. https://www.researchgate.net/publication/312116496.
36. Man, F. “İnsan Kaynakları Yönetiminin Tarihi: Genel ve Kısa Bir Giriş.” Yönetim ve Çalışma Dergisi 8, no. 2 (2024): 100–130.
37. Öngören, R. “Mevlana’nın Osmanlı’ya Etkileri.” İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 16 (2007): 49–57.
38. Orhan, K. “Amerika Birleşik Devletlerinde ve Avrupa’da İnsan Kaynakları Yönetimi Yaklaşımlarının Bir Karşılaştırılması: Avrupalı İnsan Kaynakları Yaklaşımı Mümkün Müdür?” Ege Akademik Bakış 10, no. 1 (2010): 271–301.
39. Özçelik, E., and S. Yılmaz. “İstihdam Politikalarında Ehliyet ve Liyakat Unsurlarının Kapsam Derlemesi.” Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 2, no. 1 (2019): 87–100. https://tr.glosbe.com/tr/ar/ehliyet.
40. Özer, M. A., and A. Çiftçi. “Klasik Yönetim Teorisi’nin İki Öncü İsmi Fayol ve Weber’in Yönetime Katkısı: An Evaluation of the Contribution of Fayol and Weber, Two Pioneers of Classical Management Theory, to Management.” Fenerbahçe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 2, no. 1 (2022): 133–152.
41. Russ, T. L. “Theory X/Y Assumptions as Predictors of Managers’ Propensity for Participative Decision Making.” Management Decision 49, no. 5 (2011): 823–836. https://doi.org/10.1108/00251741111130887.
42. Saklı, A. R. “Fordizm’den Esnek Üretim Rejimine Dönüşümün Kamu Yönetimi Üzerindeki Etkileri.” Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 12, no. 44 (2013): 107–131. www.esosder.org.
43. Siemens. “OT Meets IT – Siemens Factory in Amberg, Germany.” 20 Mayıs 2019. https://blog.siemens.com/2019/05/ot-meets-it-siemens-factory-in-amberg-germany/.
44. Siemens. “How Electronics Manufacturers Are Rethinking Quality in the AI Era.” 12 Aralık 2024. https://blogs.sw.siemens.com/en-US/electronics-semiconductors/2024/12/12/how-electronics-manufacturers-are-rethinking-quality-in-the-ai-era/.
45. Taneja, S., M. G. Pryor, and L. A. Toombs. “Frederick Taylor’un Bilimsel Yönetim Yaklaşımı.” The Journal of Applied Management and Entrepreneurship 16, no. 3 (2011): 60.
46. Teoman, S. “Endüstri 5.0 Kapsamında İnsan Merkezli Tedarik Zinciri Yapılandırmasına Yönelik Stratejik ve Teknolojik Çerçeve Analizi.” Doğuş Üniversitesi Dergisi 25, no. 2 (2024): 375–387. https://doi.org/10.31671/doujournal.1372249.
47. Togaç, C. “Bizans İmparatorluğu’nda Devlet ve Dynatoi Mücadelesi (X. Yüzyıl).” Dokuz Eylül Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 12, no. 1 (2025): 64–90. https://doi.org/10.69878/deuefad.1527994.
48. Tonbil, D. D., and N. Y. Aksakal. “İşe Alım, Temin-Seçim Süreçlerinde Yapay Zekâ ve Teknolojilerinin Kullanımı: Nitel Bir Araştırma.” İstanbul Ticaret Üniversitesi Girişimcilik Dergisi 7, no. 15 (2024): 38–56.
49. Trivedi, A. J., and A. Mehta. “Maslow’s Hierarchy of Needs—Theory of Human Motivation.” International Journal of Research in All Subjects in Multi Languages 7, no. 6 (2019): 38–41. www.raijmr.com.
50. TÜBA Açık Ders Malzemeleri. “Roma’da Siyasal-Sosyal-Kurumsal Yapı, Yöntem ve Teoriye Dair.” 2025. https://acikders.tuba.gov.tr/pluginfile.php/1351/course/section/623/8.Hafta%20-%20Romada%20Siyasal-Sosyal-Kurumsal%20Yap%C4%B1%2C%20Y%C3%B6ntem%20ve%20Teoriye%20Dair.pdf.
51. Udy, S. H. “‘Bureaucracy’ and ‘Rationality’ in Weber’s Organization Theory: An Empirical Study.” American Sociological Review 24, no. 6 (1959): 791–795.
52. Urhan, V. “Aristoteles’in Siyaset Felsefesinde Anayasal Yönetim.” Kaygı: Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi 27 (2016): 211–230.
53. Yılmaz, A. “Hz. Muhammed’in Ehliyet ve Liyakat Merkezli Görevlendirmeleri: Osman B. Talha Örneği.” İstem 16, no. 31 (2018): 1–20.
54. Yılmaz, A. “The Evolution of Human Resource Management in Managerial Thinking.” Toplum Ekonomi ve Yönetim Dergisi 4, no. 1 (2023): 35–50. https://doi.org/10.58702/teyd.1289550.
55. Yoşumaz, İ., and B. Özkara. “Endüstri 4.0 Sürecinin Beyaz Eşya Sektörü Üzerindeki Etkileri: Arçelik Örneği.” Gümrük Ticaret Dergisi 30 (2022): 35–45.