“Press Censorchip” Imposed After the Armistice of Mudros

Öz

: In the days following the end of the First World War, the signing of the Armistice of Mudros created the belief among the public that peace was near. However, those in power failed to leverage the sacrifices and deprivations made during the war for future independence. The army’s unwavering struggle against superior enemy forces on various fronts also failed to be a motivating factor for them. After the Armistice, three governments changed, those who held important positions during the war left the country, the parliament was closed, while the Armistice terms were still being implemented, Istanbul and many parts of the country were occupied by the Allied Powers, attempts were made to demobilize the army, and on top of all this, press censorship was imposed. The censorship, wich began with the confiscation of all news-related documents before publication starting on December 1, 1918, encompassed mentioning the land and naval operations and moving troops of the Allied Powers occupying the country, as well as making harsh statements about high-ranking Ottoman officials and citizens. This article discusses the censorship that was attempted to be revived following the martial law declared after the Babiali raid by the Committee of Union and Progress. The article was prepared using information from the Istanbul press.

Anahtar Kelimeler

• The duties of the Press
• Military Administration
• Censorship
• Press censorship in the Ottoman Empire
• Constitution

MONDROS MÜTAREKESİ SONRASI UYGULANAN “BASIN SANSÜRÜ”

Öz

Birinci Dünya Harbi’nin sonunu izleyen günlerde, Mondros Mütarekesi’nin imzalanması, halkta barışın artık yakın olduğu düşüncesini yaratmıştır. Ancak devlet yönetiminde olanlar, savaş süresince gösterilen “fedakârlık ve mahrumiyetleri” gelecekteki bağımsızlık için kullanamamıştır. Ordunun çeşitli cephelerde üstün düşman kuvvetlerine karşı tereddütsüz verdiği mücadele de onlar için itici bir güç olamamıştır. Mütareke sonrası üç hükümet değişmiş, harpte önemli görevlerde bulunanlar ülkeyi terk etmiş, “Meclis-i Mebusan” kapanmış, mütareke şartları henüz uygulanırken İstanbul ve ülkenin bir çok yeri “İtilaf Devletleri” tarafından işgal edilmiş, Ordu terhis edilmeye çalışılmış, tüm bunların üzerine bir de “basın sansürü” uygulanmıştır. Haberlere ilişkin her türlü evrakın, 1 Aralık 1918’den itibaren “basılmadan önce toplatılması” şeklinde uygulanmaya başlayan sansür; ülkeyi işgal etmekte olan “İtilaf Devletleri”nin kara ve deniz harekâtları ile hareket halindeki birliklerinden bahsetmeyi, üst düzey Osmanlı memurları ile halklarına ağır sözler sarf etmeyi kapsamaktadır. Bu makalede, 1913’de “İttihâd ve Terakkî Cemiyeti” tarafından gerçekleştirilen “Bab-ı Âli baskını” sonrası ilan edilen sıkıyönetime bağlı olarak “yeniden canlandırılmaya çalışılan sansür”den bahsedilmektedir. Makalenin hazırlanmasında İstanbul basınından yararlanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Basinin Gorevleri
• Sikiyonetim
• Sansur
• Osmanli Devleti'nde Basin Sansuru
• Kanun-i Esasi

Destekleyen Kurum

Yok

Etik Beyan

Etik bir husus yoktur.

Teşekkür

Yok

Kaynakça

1. Meclis-i Ayan, Zabıt Ceridesi, On Beşinci İnikat, 12 Kanunuevvel 1334 (1918).
2. Ati, İkdam, Takvim-i Vekayi, Tasvir-i Efkar, Vakit (2 Kasım 1918-10 Şubat 1919).
3. İnuğur, M. Nuri. Basın ve Yayın Tarihi. DER Yayınları. İstanbul 2005.
4. İskit, Server. Türkiye’de Matbuat İdareleri ve Politikaları. Başvekalet Basın ve Yayın Umum Müdürlüğü Yayını No: 2. Ankara 1943.
5. Koloğlu, Orhan. Osmanlı’dan 21. Yüzyıla Basın Tarihi. Pozitif Yayınları. İstanbul 2006.
6. PTT Genel Müdürlüğü. İstiklal Harbi’mizde PTT. Gökçe Ofset. Ankara 2009.
7. TBMM Başkanlığı İdari Teşkilatı. Osmanlı’dan Günümüze Türk Anayasa Metinleri, 1876 Kanun-i Esasi. TBMM Basımevi. Ankara 2023.
8. Tökin, Füruzan Husrev. Basın Ansiklopedisi. Kulen Basımevi. İstanbul 1963.

9. Borak, Sadi. “Türk Basınında Sansür”. Yayına Hazırlayan Halis Evrenos. Belgelerle Türk Tarihi Dergisi, Sayı 30, 1999.
10. İçen, Enis. “Osmanlı Devleti’nde İdâre-i Örfîyye Rejimi ve Divan-ı Harpler”. ANASAY 2025, Yıl 9, Sayı 32.
11. Ender Korkmaz, “Mondros Mütarekesi Döneminde Sansür”, Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları Dergisi, Sayı 19-20, 2012.
12. İsa Kocakaplan, “Mütareke Döneminden Bir Sansür Örneği”, Türk Edebiyatı Dergisi, Mart 2020.