ÇOCUK GELİŞİMİ UZMANLARI PERSPEKTİFİNDEN DİJİTAL PLATFORMLARDA ÇOCUK EMEĞİ: YOUTUBER ÇOCUKLAR ÖRNEĞİ
Öz
Bu çalışmanın amacı, dijital platformlarda aktif olarak içerik üreten çocukların çalışma koşullarını ve bu sürecin çocukların gelişimleri üzerindeki olası etkilerini, çocuk gelişimi uzmanlarının görüşleri doğrultusunda incelemektir. Araştırmada dijital içerik üretiminin çocukların bilişsel, duygusal ve sosyal gelişim alanları üzerindeki etkileri; yaş ve gelişim dönemlerine göre ortaya çıkan fırsatlar ve riskler, geri bildirim göstergelerinin rolü ve olumsuz etkileşimlerin sonuçları ele alınmıştır. Çalışma, dijital içerik üretiminin çocuklar açısından doğurduğu gelişimsel sonuçlar ile bu süreçte etkili olan koruyucu faktörleri ortaya koymayı amaçlamaktadır. Nitel araştırma deseninde yürütülen çalışmada veriler, çocuk gelişimi alanında doktora derecesine sahip 17 uzmanla gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmış ve içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Bulgular, dijital içerik üretiminin uygun rehberlik sağlandığında yaratıcılık, dijital beceriler ve kendini ifade etme gibi kazanımlar sunabildiğini; ancak çoğunlukla dikkat sorunları, dışsal onaya bağlı kırılgan özsaygı, kimlik karmaşası, duygusal dayanıklılıkta zayıflama ve sosyal geri çekilme gibi riskler oluşturduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, çocukların dijital içerik üretim süreçlerinin yaşa uygun sınırlar, yetişkin rehberliği, medya okuryazarlığı ve çocuk merkezli koruyucu ilkelerle desteklenmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abidin, C. (2015). Micromicrocelebrity: Branding babies on the internet. M/C Journal, 18(5). https://doi.org/10.5204/mcj.1022
- Abidin, C. (2017). #familygoals: Family influencers, calibrated amateurism, and justifying young digital labor. Social Media + Society, 3(2).1-15. https://doi.org/10.1177/2056305117707191
- de Almeida, J. O., Lugosi, P., & Quinton, S. (2025). Child viewers’ engagement with social media influencers: Exercising socialisation-driven agency. Journal of Business Research, 200, 115590. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2025.115590
- Apak, F. (2022). Sosyalleşme ve şöhretlik bağlamında dijital çocuk emeği: Çocuk YouTuber (Yüksek lisans tezi). Akdeniz Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Antalya.
- Atalay, G. E. (2019). Sosyal medya ve çocuk:“Babishko Family Fun TV” isimli Youtube kanalının eleştirel bir analizi. Erciyes İletişim Dergisi, 1, 179-202. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.484856
- Atmaca, S., & Akyol, M. (2021). Çocuk YouTuberların sosyal medyada oluşturduğu reklam içerikler. İnönü Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi (İNİF E-Dergi), 6(2), 521-543. https://doi.org/10.47107/inifedergi.978976
- Boğa, E., & Sağlam, M. (2021). Dijital ortamda çocuk: Bir çocuk Youtuber kanalının içeriksel analizi. Erciyes İletişim Dergisi, 8(2), 643-664. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.889793
- Chivanga, S. Y., & Monyai, P. B. (2021). Back to basics: Qualitative research methodology for beginners. Journal of Critical Reviews, 8(2), 11-17.
- Cıngı, Y., & Kösedağ, M. S. (2024). Youtube’da çocuk emeği: İzleyici çocuklar perspektifinden nitel bir araştırma. Erciyes İletişim Dergisi, 11(1), 181-203. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.1349576
- Clark, D. R., & Jno-Charles, A. B. (2025). The child labor in social media: Kidfluencers, ethics of care, and exploitation. Journal of Business Ethics, 201(1), 35-62. https://doi.org/10.1007/s10551-025-05953-7