EN
TR
Direksiyon Eğitimi Deneyimleri Bağlamında Acemi Sürücülerde Sürüşten Kaçınma: Nitel Bir Çalışma
Öz
Direksiyon eğitimi, acemi sürücülerin trafik ortamıyla ilk yapılandırılmış etkileşimlerinden biridir ve kaçınma davranışlarının temellerinin anlaşılmasında kritik öneme sahiptir. Bu kapsamda bu çalışma, sürüşten kaçınma eğilimleri gösteren acemi sürücülerin direksiyon eğitimi deneyimlerini ve bu davranışların altında yatan öznel anlamları, Yorumlayıcı Fenomenolojik Analiz (YFA) kullanarak incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma örneklemini, son 3 yıl içinde ehliyet alan, 35 yaşın altında olan ve kendi beyanlarına göre sürüşten kaçınma davranışları gösteren 6 erkek ve 4 kadın (toplam 10 birey) oluşturmaktadır. Katılımcıların yaş aralığı 22-34 olup ortalama yaş 27.2'dir. Analiz sonucunda direksiyon eğitiminin kaçınma davranışının gelişimindeki kritik rolünü vurgulayan dört ana tema (Eğitmen Özellikleri ve Beklentileri, Cinsiyet Dinamikleri ve Öğrenme İlişkileri, Güven ve Özgüven Gelişimi, Aile/Arkadaş Desteği) ortaya çıkmıştır. Bulgular, sakin ve destekleyici eğitmen yaklaşımının katılımcıların kaygı düzeylerini önemli ölçüde azalttığını göstermiştir. Cinsiyet dinamiklerinin, özellikle kadın kursiyerler İçin öğrenme sürecinde belirleyici rol oynadığı tespit edilmiştir. Ayrıca, eğitimin sınav odaklı yapısının gerçek trafik koşullarına yönelik pratik gereksinimleri karşılamadığı gözlemlenmiştir. Kaçınma davranışları gösteren çoğu katılımcının resmi sürücü eğitimini yetersiz bulduğu ve bunun yerine aile/arkadaş desteğine başvurduğu belirlenmiştir. Çalışma, bireylerin aktif ve güvenli sürücüler olmalarını desteklemek amacıyla, sürücü eğitiminin hem teknik hem de psikososyal boyutlarını kapsayacak şekilde yeniden yapılandırılmasını; ayrıca sürüşe yönelik kaygı ve fobilerin gelişimini önlemeye yönelik müdahale yaklaşımlarına katkı gerekliliğini vurgulamaktadır. Bu bağlamda, sürücü eğitimine ilişkin ilk etkileşim anlarında gözlemlenebilecek kaçınma eğilimlerinin erken dönemde tespit edilmesi, hem koruyucu ruh sağlığı uygulamaları hem de bireyin uzun vadeli hareketlilik ve özerklik kapasitesinin desteklenmesi açısından kritik bir fırsat alanı sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Adler, G. ve Rottunda, S. (2006). Older adults' perspectives on driving cessation. Journal of Aging Studies, 20(3), 227-235. https://doi.org/10.1016/j.jaging.2005.09.003
- Allen, T. M., Lumenfeld, H. ve Alexander, G. J. (1971). Driver information needs. Highway Research Record, 366, 102–115.
- Azık, D. (2015). Self-regulatory driving practices of old and young drivers [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Middle East Technical University.
- Azık, D. ve Özkan, T. (2024). Driving choices and behaviours of young male drivers at strategic and tactical levels. International Journal of Crashworthiness, 29(4), 648-655. https://doi.org/10.1080/13588265.2023.2270190
- Bates, E., Klement, K. R., Kaye, L. K., ve Pennington, C. R. (2019). The impact of gendered stereotypes on perceptions of violence: A commentary. Sex Roles, 81(1), 34–43. https://doi.org/10.1007/s11199-019-01029-9
- Bates, L., Watson, B. ve King, M. J. (2014). The role of parents and non-parents in the supervision of learner drivers in Australia. Accident Analysis & Prevention, 70, 40-45. https://doi.org/10.1016/j.aap.2014.03.004
- Clapp, J. D., Olsen, S. A., Danoff-Burg, S., Hagewood, J. H., Hickling, E. J., Hwang, V. S. ve Beck, J. G. (2011). Factors contributing to anxious driving behavior: The role of stress history and accident severity. Journal of Anxiety Disorders, 25(4), 592-598. https://doi.org/10.1016/j.janxdis.2011.01.008
- Friese, S. (2019). Qualitative data analysis with ATLAS.ti (3. Basım). Sage Publications.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Trafik Psikolojisi
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
30 Eylül 2025
Gönderilme Tarihi
4 Mayıs 2025
Kabul Tarihi
23 Eylül 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Cilt: 12 Sayı: 3
APA
Azık Özkan, D. (2025). Direksiyon Eğitimi Deneyimleri Bağlamında Acemi Sürücülerde Sürüşten Kaçınma: Nitel Bir Çalışma. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, 12(3), 500-522. https://doi.org/10.31682/ayna.1690751
AMA
1.Azık Özkan D. Direksiyon Eğitimi Deneyimleri Bağlamında Acemi Sürücülerde Sürüşten Kaçınma: Nitel Bir Çalışma. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi. 2025;12(3):500-522. doi:10.31682/ayna.1690751
Chicago
Azık Özkan, Derya. 2025. “Direksiyon Eğitimi Deneyimleri Bağlamında Acemi Sürücülerde Sürüşten Kaçınma: Nitel Bir Çalışma”. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi 12 (3): 500-522. https://doi.org/10.31682/ayna.1690751.
EndNote
Azık Özkan D (01 Eylül 2025) Direksiyon Eğitimi Deneyimleri Bağlamında Acemi Sürücülerde Sürüşten Kaçınma: Nitel Bir Çalışma. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi 12 3 500–522.
IEEE
[1]D. Azık Özkan, “Direksiyon Eğitimi Deneyimleri Bağlamında Acemi Sürücülerde Sürüşten Kaçınma: Nitel Bir Çalışma”, AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, c. 12, sy 3, ss. 500–522, Eyl. 2025, doi: 10.31682/ayna.1690751.
ISNAD
Azık Özkan, Derya. “Direksiyon Eğitimi Deneyimleri Bağlamında Acemi Sürücülerde Sürüşten Kaçınma: Nitel Bir Çalışma”. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi 12/3 (01 Eylül 2025): 500-522. https://doi.org/10.31682/ayna.1690751.
JAMA
1.Azık Özkan D. Direksiyon Eğitimi Deneyimleri Bağlamında Acemi Sürücülerde Sürüşten Kaçınma: Nitel Bir Çalışma. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi. 2025;12:500–522.
MLA
Azık Özkan, Derya. “Direksiyon Eğitimi Deneyimleri Bağlamında Acemi Sürücülerde Sürüşten Kaçınma: Nitel Bir Çalışma”. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, c. 12, sy 3, Eylül 2025, ss. 500-22, doi:10.31682/ayna.1690751.
Vancouver
1.Derya Azık Özkan. Direksiyon Eğitimi Deneyimleri Bağlamında Acemi Sürücülerde Sürüşten Kaçınma: Nitel Bir Çalışma. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi. 01 Eylül 2025;12(3):500-22. doi:10.31682/ayna.1690751