Sınıf Öğretmeni Adaylarının Bilişüstü Becerilerinin Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi

Öz

Bilişüstü, kişinin kendi düşünme süreçlerinin farkında olabilmesi ve bu süreçleri kontrol edebilme yeteneği olarak tanımlanabilir. Özellikle erken yaş döneminde öğrencileri için hayati bir öneme sahip sınıf öğretmenlerinin kendi düşünme süreçlerini bilmesi ve bu süreçleri kontrol edebilme yetenekleri hem kendilerinin bilgiyi yapılandırabilmeleri hem de aktif öğretmenlik sürecinde öğrencileri için sunacağı öğrenme fırsatları üzerinde önemlidir. Bu durum, öğretim süreçlerinin verimliliğini artırmada da etkili bir faktör olarak değerlendirilebilir. Bu araştırmada, sınıf öğretmeni adaylarının bilişüstü beceri düzeylerinin belirlenmesi ve bu düzeylerin cinsiyet, aile sosyoekonomik düzeyi, anne ve baba eğitim durumu gibi demografik değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığının incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Çalışma grubu, İç Anadolu bölgesinde yer alan iki devlet üniversitesinin Sınıf Eğitimi Anabilim Dalı'nda öğrenim gören ve uygun örnekleme yöntemiyle belirlenen 253 sınıf öğretmeni adayından oluşmaktadır. Veriler, kişisel bilgi formu ve "Bilişüstü Öğrenme Stratejileri Belirleme Ölçeği" aracılığıyla toplanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre sınıf öğretmeni adayları bilişüstü becerilerini genel olarak yüksek düzeyde kullanmaktadır. Alt boyutlar açısından, öğretmen adayları planlama ve izleme stratejilerini en yüksek düzeyde kullanırken, duyuşsal stratejileri en düşük düzeyde kullanmaktadır. Demografik değişkenler açısından incelendiğinde, planlama ve duyuşsal stratejilerde cinsiyet anlamlı bir değişken olarak belirlenirken, değerlendirme stratejileri alt boyutunda baba eğitim düzeyi anlamlı bir değişken olarak ortaya çıkmıştır. Araştırma sonuçları kapsamında, bilişüstü becerilerin yalnızca demografik değişkenlerle değil öğretim yöntemleri ve akademik başarı ile nasıl ilişkilendirildiğinin incelenmesi ve örneklem grubunun genişletilmesi önerilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Bilişüstü Öğrenme Stratejileri
• Sınıf Öğretmeni Adayları
• Üstbiliş

Investigation of Metacognitive Skills of Pre-Service Primary School Teachers

Öz

Metacognition can be defined as an individual’s ability to be aware of their own thinking processes and to control them. For classroom teachers, whose role is of vital importance to students, especially during the early years, understanding their own thinking processes and the ability to control them are crucial both for their own ability to structure knowledge and for the learning opportunities they provide to students during the active teaching process. This factor can also be considered effective in enhancing the efficiency of teaching processes. The aim of this study was to determine the levels of metacognitive skills among prospective classroom teachers and to examine whether these levels differ according to demographic variables such as gender, family socioeconomic status, and parents’ educational background. A correlational survey model was used in the study. The study group consisted of 253 prospective classroom teachers enrolled in the Department of Classroom Education at two state universities in the Central Anatolia region, selected through convenience sampling method. Data were collected via a personal information form and the “Metacognitive Learning Strategies Identification Scale.” According to the research findings, pre-service primary school teachers generally use metacognitive skills at a high level. In terms of sub-dimensions, teacher candidates use planning and monitoring strategies at the highest level, while they use affective strategies at the lowest level. When examined in terms of demographic variables, gender was identified as a significant variable in planning and affective strategies, while the father’s educational level emerged as a significant variable in the evaluation strategies sub-dimension. Based on the research findings, it is recommended to investigate how metacognitive skills are related not only to demographic variables but also to teaching methods and academic achievement, and to expand the sample group.

Anahtar Kelimeler

• Metacognition
• Metacognitive Learning Strategies
• Pre-service Primary School Teacher

Kaynakça

1. Akın, A., Abacı, R., and Çetin, B. (2007). The validity and reliability study of the Turkish version of the metacognitive awareness inventory. Educational Sciences: Theory & Practice, 7(2), 655–680.
2. Alkan, S., ve Açıkyıldız, G. (2020). Öğretmen adaylarının üstbiliş farkındalıkları. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(29), 43–63. https://doi.org/10.35675/befdergi.478133
3. Andres, A. D. (2022). Metacognition and performance in mathematical problem-solving among bachelor of elementary education (BEED) pre-service teachers. Central European Management Journal, 30(4), 86–95.
4. Bezir Akçay, B., ve Usta Gezer, S. (2020). Öğretmen adaylarının epistemolojik inançları ve üstbiliş farkındalıkları arasındaki ilişkinin belirlenmesi. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(1), 1–23.
5. Bradley, R. H., and Corwyn, R. F. (2002). Socioeconomic status and child development. Annual Review of Psychology, 53, 371–399. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.53.100901.135233
6. Brown, A. L. (1987). Metacognition, executive control, self-regulation, and other more mysterious mechanisms. In F. E. Weinert and R. H. Kluwe (Eds.), Metacognition, motivation, and understanding (pp. 64–115). Lawrence Erlbaum Associates.
7. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., ve Demirel, F. (2021). Bilimsel araştırma yöntemleri (26. basım). Pegem Akademi.
8. Cohen, L., Manion, L., and Morrison, K. (2011). Research methods in education (7th ed.). Routledge.

9. Creswell, J. W. (2013). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4th ed.). Sage Publications.
10. Çelikkanat, Ş., Özgüç, S., ve Kuşlu, S. (2024). Üniversite öğrencilerinin dijital bağımlılık düzeylerinin üstbiliş ile ilişkisi. Etkili Hemşirelik Dergisi, 17(2), 190–201.
11. Çini, A., Malmberg, J., Järvelä, S., Järvenoja, H., Haataja, E., and Pijeira-Díaz, H. J. (2020). Designing and implementing multimodal data collection in classroom to capture metacognition in collaborative learning. In Companion proceedings 10th International Conference on Learning Analytics & Knowledge (LAK20).
12. Davis-Kean, P. E. (2005). The influence of parent education and family income on child achievement. Journal of Family Psychology, 19(2), 294–304. https://doi.org/10.1037/0893-3200.19.2.294
13. Dawson, B., and Trapp, R. G. (2001). Basic & clinical biostatistics. Lange Medical Books/McGraw-Hill.
14. Demir, Ö., ve Kaymak-Özmen, S. (2011). Üniversite öğrencilerinin üstbiliş düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20(3), 145–160.
15. Demirel, Ö. (2003). Eğitim sözlüğü. Pegem A Yayıncılık.
16. Deniz, D., Küçük, B., Cansız, Ş., Akgün, L., ve İşleyen, T. (2014). Ortaöğretim matematik öğretmeni adaylarının üstbiliş farkındalıklarının bazı değişkenler açısından incelenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 22(1), 305–320.
17. Doğanay, A. (1996). Öğrenmenin boyutları: Birleşik bir öğretim modeli. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(2), 48–54.
18. Duman, B. (2008). Üstbiliş-bilişsel farkındalık. B. Duman (Ed.), Öğretim ilke ve yöntemleri içinde (ss. 504–532). Maya Akademi.
19. Efklides, A. (2006). Metacognition and affect: What can metacognitive experiences tell us about the learning process? Educational Research Review, 1(1), 3–14.
20. Erdoğan, E., ve Dikicigil, Ö. (2018). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının üstbiliş düşünme becerilerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. TÜBAV Bilim, 11(1), 62–73.
21. Flavell, J. H. (1979). Metacognition and cognitive monitoring: A new area of cognitive-developmental inquiry. American Psychologist, 34(10), 906–911.
22. George, D., and Mallery, P. (2019). IBM SPSS statistics 26 step by step: A simple guide and reference. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780429056765
23. Gül, Ş., Özay-Köse, E., ve Sadi-Yılmaz, S. (2015). Biyoloji öğretmeni adaylarının üstbiliş farkındalıklarının farklı değişkenler açısından incelenmesi. Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(23), 83–91.
24. Gündoğan Çögenli, A., ve Güven, M. (2014). Bilişüstü öğrenme stratejileri belirleme ölçeğinin geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 22, 283–297.
25. Gürleyük, G. C., ve Özgan-Sucu, H. (2014). Üniversite öğrencilerinin bilişüstü farkındalık düzeylerinin incelenmesi: Erciyes Üniversitesi örneği. Milli Eğitim Dergisi, 44(201), 109–124.
26. Hacker, D. J., and Dunlosky, J. (2003). Not all metacognition is created equal. New Directions for Teaching and Learning, 95, 73–79.
27. Hermita, M., and Thamrin, W. P. (2015). Metacognition toward academic self-efficacy among Indonesian private university scholarship students. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 171, 1075–1080.
28. Jager, B. D., Jansen, M., and Reezigt, G. (2005). The development of metacognition in primary school learning environments. School Effectiveness and School Improvement, 16(2), 179–196.
29. Kacar, M., ve Sarıçam, H. (2015). Sınıf öğretmen adaylarının üstbiliş farkındalıkları ile matematik kaygı düzeyleri üzerine bir çalışma. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(2), 137–152.
30. Karslı, T. A. (2015). İlköğretim dönemindeki ergenlerde üst-biliş işlevleri ile karar verme ve denetim odağı arasındaki ilişkinin incelenmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 14(55), 16–31.
31. Kaya, N., ve Fırat, T. (2011). İlköğretim 5. ve 6. sınıf öğrencilerinin öğrenme-öğretme sürecinde üstbilişsel becerilerinin incelenmesi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(1), 52–67.
32. Kılıç, S. (2013). Örneklem yöntemleri. Journal of Mood Disorders, 3(1), 44–46. https://doi.org/10.5455/jmood.20130325011730
33. Lyons, P., and Bandura, R. (2019). Self-efficacy: Core of employee success. Development and Learning in Organizations: An International Journal, 33(3), 9–12. https://doi.org/10.1108/DLO-04-2018-0045
34. Memiş, A., ve Arıcan, H. (2013). Beşinci sınıf öğrencilerinin matematiksel üstbiliş düzeylerinin cinsiyet ve başarı değişkenleri açısından incelenmesi. Karaelmas Journal of Educational Sciences, 1(1), 76–93.
35. Miller, J. W. (2000). Exploring the source of self-regulated learning: The influence of internal and external comparisons. Journal of Instructional Psychology, 27, 47–52.
36. Namlu, A. G. (2004). Bilişötesi öğrenme stratejileri ölçme aracının geliştirilmesi: Geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(2), 123–136.
37. Nazik, F., Sönmez, M., ve Güneş, G. (2014). Hemşirelik öğrencilerinin üstbiliş düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 14(55), 16–31.
38. Nietfeld, J. L., Cao, L., and Osborne, J. W. (2005). Metacognitive monitoring accuracy and student performance in the postsecondary classroom. The Journal of Experimental Education, 74(1), 7–28.
39. Ormrod, J. E. (1990). Human learning. Pearson. Özer, B. (1998). Öğrenmeyi öğretme. A. Hakan (Ed.), Eğitim bilimlerinde yenilikler içinde (ss. 146–164). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
40. Özsoy, G. (2007). İlköğretim beşinci sınıfta üstbiliş stratejileri öğretiminin problem çözme başarısına etkisi (Tez No. 207154) [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
41. Palincsar, A. S., and Brown, D. A. (1987). Enhancing instructional time through attention to metacognition. Journal of Learning Disabilities, 20(2), 66–75.
42. Pallant, J. (2017). SPSS survival manual: A step by step guide to data analysis using SPSS program (6th ed.). McGraw-Hill Education.
43. Pappas, S., Ginsburg, H. P., and Jiang, M. (2003). SES differences in young children’s metacognition in the context of mathematical problem solving. Cognitive Development, 18(3), 431–450. https://doi.org/10.1016/S0885-2014(03)00043-1
44. Pintrich, P. R. (2002). The role of metacognitive knowledge in learning, teaching and assessing. Theory Into Practice, 41(4), 219–225. https://doi.org/10.1207/s15430421tip4104_3
45. Rapchak, M. E. (2018). Collaborative learning in an information literacy course: The impact of online versus face-to-face instruction on social metacognitive awareness. The Journal of Academic Librarianship, 44(3), 383–390. https://doi.org/10.1016/j.acalib.2018.03.003
46. Redding, R. E. (2008). Metacognitive instruction: Trainers teaching thinking skills. Performance Improvement Quarterly, 3, 27–41.
47. Rhodes, M. G. (2019). Metacognition. Teaching of Psychology, 46(2), 168–175. https://doi.org/10.1177/0098628319834381
48. Sarpkaya, G., Arık, G., ve Kaplan, H. A. (2011). İlköğretim matematik öğretmen adaylarının üstbiliş stratejilerini kullanma farkındalıkları ile matematiğe karşı tutumları arasındaki ilişki. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 2, 107–122.
49. Schraw, G., and Moshman, D. (1995). Metacognitive theories. Educational Psychology Review, 4(4), 351–371.
50. Selçuk, Z. (1999). Gelişim ve öğrenme. Nobel Yayın Dağıtım.
51. Senemoğlu, N. (2004). Gelişim, öğrenme ve öğretim: Kuramdan uygulamaya. Gazi Kitabevi.
52. Serpell, R. (2000). Intelligence and culture. In R. J. Sternberg (Ed.), Handbook of intelligence (ss. 549–577). Cambridge University Press.
53. Sindhwani, A., and Sharma, M. K. (2013). Metacognitive learning skills. Educationia Confab, 2(4), 68–79.
54. Sübaşı, G. (2000). Etkili öğrenme: Öğrenme stratejileri. Milli Eğitim Dergisi, 146. http://dhgm.meb.gov.tr/yayimlar/dergiler/Milli_Egitim_Dergisi/146/subasi.htm
55. Şahin, H., Kırmalı, C., ve Güzle Kayır, Ç. (2022). İlköğretim matematik öğretmen adaylarının bilişüstü farkındalık düzeyleri ile problem çözme becerilerine yönelik algılarının incelenmesi. Muallim Rıfat Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(2), 170–189.
56. Tabachnick, B. G., ve Fidell, L. S. (2007). Using multivariate statistics (5th ed.). Allyn & Bacon/Pearson Education.
57. Temircan, Z. (2023). Üniversite öğrencilerinde algılanan stres, üstbiliş ve duygusal düzenlemeler arasındaki ilişkinin incelenmesi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 15(1), 110–118. https://doi.org/10.53850/joltida.1369928
58. Veenman, M. V., Wilhelm, P., and Beishuizen, J. J. (2004). The relation between intellectual and metacognitive skills from a developmental perspective. Learning and Instruction, 14(1), 89–109.
59. Vrugt, A., and Oort, F. J. (2008). Metacognition, achievement goals, study strategies and academic achievement: Pathways to achievement. Metacognition and Learning, 30, 123–146.
60. Welton, A. D., and Mallan, T. J. (1999). Children and their world: Strategies for teaching. Houghton Mifflin Company.
61. Yazıcıoğlu, Y., ve Erdoğan, S. (2004). SPSS uygulamalı bilimsel araştırma yöntemleri. Detay Yayıncılık.
62. Zimmerman, B. J. (2002). Becoming a self-regulated learner: An overview. Theory Into Practice, 41(2), 64–70.
63. Zimmerman, B. J., and Martinez-Pons, M. (1988). Construct validation of a strategy model of student self-regulated learning. Journal of Educational Psychology, 80(3), 284–290.