Okullarda Örgüt Kültürünün Analizi: Bir Durum Çalışması

Öz

Bu araştırmada bir Anadolu lisesinin okul kültürü, örgüt kültürü bağlamında incelenmiştir. Araştırma nitel yöntemler kullanılarak durum çalışması biçiminde desenlenmiştir. Araştırma 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Amasya İli Gümüşhacıköy ilçesindeki Hasan Coci Anadolu Lisesinde gerçekleştirilmiş, araştırmaya bu lisede görev yapan bir müdür, üç müdür yardımcısı ve 17 öğretmen olmak üzere toplam 21 eğitimci katılmıştır. Araştırma verileri yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak toplanmıştır. Veriler içerik analizi kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgular, katılımcıların kültür kavramını; toplumun davranış ve yaşayış biçimi, kültürel miras ve sanat temalarıyla tanımladıklarını göstermiştir. Toplumun davranış ve yaşayış biçimi teması; ortak davranışlar, yaşayış tarzı, değerler, gelenek-görenekler ve inançları, kültürel miras teması; kuşaktan kuşağa aktarım ve toplumun birleştirici öğelerini, sanat ve diğer alanlar teması ise sanat, dil, müzik ve yiyecek-içecek gibi unsurları içermektedir. Katılımcıların okul kültürü ile ilgili görüşleri, okul kültürünün paydaşların rolü, kurallar ve davranışlar, değerler, inançlar ve normlar, kimlik ve aidiyet fonksiyonlarına sahip olduğunu göstermiştir. Okul kültürünün taşıyıcı öğeleri davranışsal, sözel ve fiziksel artifaktlar olarak üç alt temaya ayrılmaktadır. Davranışsal artifaktlar; sosyal etkinlikler ve bayramlar gibi unsurları, sözel artifaktlar; samimi dil ve hikayeler gibi öğeleri, fiziksel artifaktlar ise okul forması ve panoları içermektedir. Paydaşların benimsediği ortak değerler; iş birliği, dayanışma, güven ve saygı gibi değerlere odaklanırken, okul kültürünü oluşturan temel inançlar; genel değerler, disiplin, idari yaklaşımlar ve eğitim-öğretim olarak dört alt temada toplanmaktadır. Okul kültürünün olumlu yönleri arasında birlikte hareket etme ve akademik başarıya destek yer alırken, olumsuz yönleri yönetim ve öğretmenler arasındaki sorunlar gibi faktörlerdir. Olumsuz yanların iyileştirilmesi için okul liderlerinin rolü ve etkinlikler vurgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Örgüt Kültürü
• Okul Kültürü
• Kültür Analizi

Analysis Of Organizational Culture in Schools: A Case Study

Öz

In this study, the school culture of an Anatolian high school was examined in the context of organizational culture. The research was conducted with a case study model using qualitative methods. The research was conducted in Hasan Coci Anatolian High School in Gümüşhacıköy district of Amasya Province in the 2023-2024 academic year, and a total of 21 educators, including 1 principal, 3 assistant principals, and 17 teachers, working at this high school. Data were collected using a semi-structured interview form. The data were analyzed using content analysis. Findings showed that the participants defined the concept of culture with the themes of society's behavior and lifestyle, cultural heritage and art. The theme of society's behavior and lifestyle includes common behaviors, lifestyle, values, traditions-customs and beliefs, the theme of cultural heritage includes transmission from generation to generation and unifying elements of society, and the theme of art and other areas includes elements such as art, language, music and food-beverage. The participants' views on school culture showed that school culture has the functions of the role of stakeholders, rules and behaviors, values, beliefs and norms, identity and belonging. Artifacts of school culture are divided into three sub-themes as behavioral, verbal and physical artifacts. Behavioral artifacts include elements such as social activities and holidays, verbal artifacts include elements such as sincere language and stories, and physical artifacts include school uniforms and boards. While the common values adopted by the stakeholders focus on values such as cooperation, solidarity, trust and respect, the basic beliefs that form the school culture are gathered under four sub-themes as general values, discipline, administrative approaches and education-training. While the positive aspects of school culture include acting together and supporting academic success, the negative aspects are factors such as problems between the administration and teachers. The role of school leaders and activities are emphasized to improve the negative aspects.

Anahtar Kelimeler

• Organizational Culture
• School Culture
• Culture Analysis

Kaynakça

1. Alireisoğlu, A. (2020). Liderlik stilinin ve liderlik yoğunluğunun örgüt kültürüne etkisinin incelenmesi (Tez No. 652919) [Doktora tezi, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
2. Alp, İ. (2017). Ortaokul öğrencilerinin bireysel değerleri ile okul kültürüne ilişkin algılarının incelenmesi (Tez No. 490643) [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
3. Alpaydın, Y. ve Alp, İ. (2019). Ortaokul öğrencilerinin bireysel değerleri ile okul kültürüne ilişkin algılarının incelenmesi. Akademik Platform Eğitim ve Değişim Dergisi, 2(1), 1-23.
4. Arıcı, H. Y. ve Budak, E. (2022). Değer merkezli okul kültürüne dair öğretmen görüşleri: İstanbul örneği. Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 12(4), 994-1009.
5. Arslan, E. (2022). Nitel araştırmalarda geçerlilik ve güvenilirlik. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 51(1), 395-407.
6. Ay, D. A. (2014). Ulusal kültür, örgüt kültürü, örgütsel politika algısı ve sendika üyesi olma eğilimi ilişkisi (Tez No. 368091) [Doktora tezi, Balıkesir Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
7. Aydın, M. (2018). Eğitim yönetimi. Gazi Kitabevi.
8. Bahçetepe, Ü. ve Meşeci Giorgetti, F. (2015). Akademik başarı ile okul iklimi arasındaki ilişki. İstanbul Journal of Innovation in Education, 1(3), 83-101.

9. Balcı, A. (2008). Örgüt mecazları. Ekinoks.
10. Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: Nitel bir araştırma nasıl yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368-388.
11. Barr, J. J. (2011). The relationship between teachers’ empathy and perceptions of school culture. Educational Studies, 37(3), 365-369.
12. Başkale, H. (2016). Nitel araştırmalarda geçerlik, güvenirlik ve örneklem büyüklüğünün belirlenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 9(1), 23-28.
13. Bourdieu, P. (1977). Outline of a theory of practice (Vol. 16). New York: Cambridge University Press.
14. Cameron, K. ve Quinn, R. (2006). Diagnosing and changing organizational culture. (Revized 6th Edition). Jossey-Bass A Willey Imprint.
15. Çetin, M. Ö. (2004). Örgüt kültürü ve örgütsel bağlılık. Nobel Yayın.
16. Çetiner, M. N. (2019). İlkokullardaki örgüt kültürü ile örgütsel güven arasındaki ilişki (Tez No. 587757) [Yüksek lisans tezi, Pamukkale Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
17. Çimen, M. A. (2009). Polis meslek yüksek okullarında örgüt kültürü oluşumunda örgüt içi iletişimin rolü ve önemi (Tez No. 227489) [Doktora tezi, Fırat Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
18. Deal, T. E. ve Peterson, K. D. (1999). Shaping school culture: The heart of leadership. Jossey-Bass Inc.
19. Doğan, S. (1997). İnsan kaynakları potansiyelini arttırmada işletmeleri etkinliğe götüren yol: Örgüt kültürü. Amme İdaresi Dergisi, 30 (4), 53-74.
20. Durğun S. (2006). Örgüt kültürü ve örgütsel iletişim. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(2), 31-38.
21. Elmas, B. (2019). Ortaokullarda görev yapan öğretmenlerin tükenmişlik düzeyi ile örgüt kültürü arasındaki ilişki: İstanbul ili Küçükçekmece ilçesi örneği (Tez No. 560594) [Doktora tezi, İstanbul Aydın Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
22. Esinbay, E. (2008). İlköğretim okullarında örgüt kültürü (Balıkesir ili örneği) (Tez No. 231961) [Yüksek lisans tezi, Balıkesir Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
23. Gizir, S. (2003). Örgüt kültürü çalışmalarında yönetsel yaklaşımlar. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 35(35), 374-397.
24. Gülova, A.A. ve Demirsoy, Ö. (2012). Örgüt kültürü ve örgütsel bağlılık arasındaki İlişki: Hizmet sektörü çalışanları üzerinde ampirik bir araştırma. Business and Economics Research Journal, 3(3), 49-76.
25. Gümüş, A. (2013). İlkokul yöneticilerinde güçlendirici liderlik davranışları ile öğretmenlerde örgütsel bağlılık ilişkisi: Psikolojik güçlendirmenin aracılık rolü (Ankara ili örneği) (Tez No. 333539) [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
26. Hargreaves, A. (2001). Emotional geographies of teaching. Teachers College Press.
27. Hofstede, G. (1994). Management scientists are human. Management Science, 40(1), 4-13.
28. Hogan, S.J. ve Coote, L.V. (2014). Organizational culture, innovation, and performance: A test of Schein's model. Journal of Business Research. 67(8), 1609-1621. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2013.09.007
29. İslam, G. ve Zyphur, M.J. (2009).Rituals in organizations: A review and expansion of current theory. Grup Organization Management, 34(1),114-139.
30. Kantarcıoğlu, J. (2016). Örgüt kültürü ve örgütsel sinizm ilişkisi: Ermeni azınlık okulları (Tez No. 448411) [Yüksek lisans tezi, Bahçeşehir Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
31. Karadağ, M. (2024). Ruhsal liderlik, okul kültürü ve akademik başarı. Eğitim Yayınevi
32. Karaduman, P. (2014). Eğitim örgütlerinde örgüt kültürünün algılanan liderlik tarzları üzerine etkisi ve bir araştırma (Tez No. 370648) [Yüksek lisans tezi, Yeditepe Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
33. Kaya, K. (2023). Okullarda sosyal adalet liderliği ve örgüt kültürü arasındaki ilişkinin incelenmesi (Tez No. 807783) [Yüksek lisans tezi, Uşak Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
34. Kayserili, M. (2023). Yöneticilerin kişiliklerinin etik davranış algıları ve yönetim tarzları üzerindeki etkisinde örgüt kültürünün düzenleyici rolü (Tez No. 807144) [Doktora tezi, İstanbul Ticaret Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
35. Kılıç, G. (2006). Eğitim kurumlarında liderlik tarzları ve örgüt kültürünün performans üzerindeki etkisi (Tez No. 190321) [Yüksek lisans tezi, Erciyes Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
36. Korkut, A. (2008). İlköğretim okullarındaki yönetici ve öğretmenlerin örgüt kültürünü algılama düzeyleri: Büyükçekmece örneği (Tez No. 226214) [Yüksek lisans tezi, Yeditepe Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
37. Koşar, S. ve Çalık, T. (2011). Okul yöneticilerinin yönetimde gücü kullanma stilleri ile örgüt kültürü arasındaki ilişki. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi, 17(4), 581-603.
38. Macneil, A., Prater, D. ve Busch, S. (2009). The effects of school culture and climate on student achievement. International Journal of Leadership in Education, 12(1), 73-84.
39. Meriç, Ç. (2018). İlkokullarda örgüt kültürü ve örgütsel yaratıcılık ilişkisinin yönetici ve öğretmen görüşlerine dayalı olarak değerlendirilmesi: Balıkesir ili örneği (Tez No. 511879) [Yüksek lisans tezi, Balıkesir Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
40. Merriam, B. S. (2018). Nitel araştırma. (Çev. S.Turan). Nobel Akademi Yayıncılık.
41. Özdemir, M. ve Sezgin, F. (2008). Okul kimliği ve aidiyet duygusu. Eğitim ve Bilim Dergisi, 33(150), 77-90.
42. Özkalp, E. ve Kırel, Ç. (2021). Örgütsel davranış (7. Baskı). Ekin Yayınları.
43. Özkan, Y. (2007). İlk ve orta dereceli okullarda görev yapan öğretmen ve yöneticilerin örgüt kültürü algılamaları (Tez No. 229461) [Yüksek lisans tezi, Celal Bayar Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
44. Pulat, İ. (2010). Denizli ilköğretim okullarında görev yapan öğretmenlerin örgüt kültürü ve önemine ilişkin algıları (Tez No. 263326) [Yüksek lisans tezi, Pamukkale Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
45. Robson, C. (2017). Bilimsel araştırma yöntemleri: Gerçek dünya araştırmaları (çev. Ed. Ş. Çınkır ve N. Demirkasımoğlu). Anı Yayıncılık.
46. Sarı-Karaarslan R. (2019). Okulların örgüt kültürü ile değişime hazır bulunuşluk düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Tez No. 575990) [Yüksek lisans tezi, Uşak Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
47. Sayılır, H. (2020). Ortaokullardaki örgüt kültürü tipleri ve okul müdürlerinin yetki kullanımı algılarına ilişkin görüşleri: Karma yöntem (Sivas ili örneği) (Tez No. 654781) [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
48. Schein E. H. (2006), Career anchors participant workbook. John Wiley&Sons, Inc
49. Schein, E. H. (2010). Organizational culture and leadership (Vol. 2). John Wiley & Sons.
50. Selvi, Ç. (2007). İlköğretim okullarında yaratıcı örgüt kültürünü oluşturan yönetici tutumları: Erzincan ili örneği (Tez No. 214478) [Yüksek lisans tezi, Abant İzzet Baysal Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
51. Sezerel, H. (2013). Örgüt kültürünün farklılık yönetimine etkisi: Otel işletmelerinde bir araştırma (Tez No. 348972) [Doktora tezi, Anadolu Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
52. Sürgevil, O. (2007). Çalışma yaşamında örgütsel bağlılık (Tez No. 220889) [Yüksek lisans tezi, Ege Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
53. Şişman, M. (2022). Örgütler ve kültürler. 5.Baskı.Pegem AYayıncılık.
54. Şişman, M. (2023). Öğretim liderliği. 7.Baskı. Pegem Akademi Yayıncılık.
55. Tankut, F. (2021). Okullardaki örgüt kültürünün öğretmen liderliği ve bazı değişkenler açısından incelenmesi (Tez No. 703664) [Yüksek lisans tezi, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
56. Taş, M., Gündüz Karakuzu, E., Şımık, M. ve Durmaz, İ. H. (2023). Okul kültürü oluşturmada kültürel liderliğin rolü ile ilgili öğretmen görüşleri. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 10(2), 444-465.
57. Taylor, E. B. (2016). The origins of culture and religion in primitive culture. Harper & Brothers.
58. Tekpınar, V. (2022). İlkokul ve ortaokulda çalışan öğretmenlerin görüşleri doğrultusunda örgüt kültürü ile okullardaki yabancılaşma düzeyleri arasındaki ilişki (Tez No. 733411) [Yüksek lisans tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
59. Turan, S. ve Aktan, D. (2008). Okul hayatında var olan ve olması düşünülen sosyal değerler. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(2), 227-259.
60. Vurgun, L. ve Öztop, S. (2011). Yönetim ve örgüt kültüründe değerlerin önemi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 6(13), 217-230.
61. Walsh, J. P. ve Ungson, G. R. (1991). Organizational memory. Academy of Management Review, 16(1), 57-91.
62. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. 9.Baskı. Seçkin Yayınları.
63. Yurttakal, S. (2007). İlköğretim öğretmenlerinin okullarını örgüt kültürü açısından algılamaları: Şırnak ili İdil ilçesi örneği (Tez No. 215106) [Yüksek lisans tezi, Pamukkale Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.