Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Bağlamında Mesleki ve Teknik Eğitimde Dikey Bütünleşme: Eskişehir MYO Aşçılık Programı Örneği

Öz

Bu çalışma, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) doğrultusunda, Türkiye’deki mesleki ve teknik Anadolu liseleri ile Eskişehir Meslek Yüksekokulu (MYO) aşçılık programlarının uyumunu incelemektedir. Çalışmanın amacı, MYO aşçılık programının TYMM’nin değer temelli eğitim, beceri odaklı yapı ve disiplinler arası öğrenme ilkelerine ne ölçüde uyum sağladığını ve aynı zamanda ortaöğretim ile yükseköğretim arasında dikey entegrasyonun sağlanıp sağlanmadığını değerlendirmektir. Araştırma, nitel bir araştırma yaklaşımı benimseyerek, resmi ve akademik belgeler üzerinden içerik analizi yapılmıştır. Bulgular, MYO ve MEB aşçılık programları arasında %90 oranında bir içerik örtüşmesi olduğunu göstermektedir. Ancak bazı derslerde, özellikle değer temelli eğitim, eleştirel düşünme ve disiplinler arası entegrasyon gibi konularda eksiklikler tespit edilmiştir. Çalışma, TYMM ilkelerinin yükseköğretime entegrasyonu açısından müfredat yeniden yapılandırması ve pedagojik model çeşitliliği gerekliliğini vurgulamaktadır. Ayrıca, mesleki eğitimdeki ortaöğretim ile yükseköğretim arasındaki dikey entegrasyonun güçlendirilmesi gerektiği, böylece öğrencilerin eğitimdeki geçiş süreçlerinin daha sağlıklı olacağı belirtilmiştir. Bu araştırma, eğitim politikası yapıcılarına, müfredat geliştiricilere ve eğitim kurumlarına, TYMM’nin bütüncül bir şekilde yükseköğretim programlarına entegrasyonu için veri temelli öneriler sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye yüzyılı maarif modeli
• mesleki ve teknik eğitim
• aşçılık programı
• öğretim programı uyumu
• dikey bütünleşme
• ön lisans mesleki eğitim
• müfredat karşılaştırması

Vertical Integration in Vocational Education in the Context of Turkey Century Education Model: The Case of Eskisehir Vocational School Cookery Programme

Öz

This study examines the alignment of culinary education programs under Türkiye’s Türkiye Century Education Model (TYMM) at both secondary and higher education levels, specifically comparing the vocational cookery programs at MEB-affiliated Anatolian High Schools and Eskişehir Vocational School of Higher Education (MYO). The research aims to assess the extent to which the MYO culinary program adheres to TYMM’s principles, which emphasize value-based education, skills development, and interdisciplinary learning, while also focusing on the vertical integration between secondary and higher education. A qualitative research design was adopted, utilizing content analysis of official and academic documents, including curricula and syllabi from both institutions. The findings show a high degree of alignment between the programs, with 90% content overlap. However, discrepancies were identified in certain areas such as value-based education, critical thinking, and interdisciplinary integration. The study concludes that while significant integration of TYMM principles exists, further revisions are needed to fully align the programs, particularly in terms of incorporating more value-driven content and enhancing interdisciplinary approaches. Moreover, the study highlights the need for stronger vertical integration between vocational high schools and higher education institutions to ensure smooth transitions and better educational outcomes. This research provides valuable insights for policymakers, curriculum developers, and educational institutions, offering recommendations for improving vertical integration and ensuring the sustainability of TYMM across all educational levels.

Anahtar Kelimeler

• The century of Türkiye education model
• vocational and technical education
• cookery programme
• curriculum alignment
• vertical integration
• associate degree vocational education
• curriculum comparison

Kaynakça

1. ABP. (2025). Anadolu bilgi paketi. Erişim Tarihi: 20.04.2025. https://abp.anadolu.edu.tr/tr/program/programProfili/451/8
2. Açıkalın, A. (2024). Millî Eğitim Bakanlığı’nı anlamak. Okul Yönetimi Dergisi, 4(2), 85–86. https://dergipark.org.tr/en/pub/saj/issue/89652/1610553
3. Adıgüzel, O. C., ve Berk, Ş. (2009). Mesleki ve teknik ortaöğretimde yeni arayışlar: yeterliğe dayalı modüler sistemin değerlendirilmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(1), 220-236. http://efdergi.yyu.edu.tr
4. Akpınar, B., Özer, B., Oral, B., ve Köksalan, B. (2024). Türkiye yüzyılı maarif modeli’nin program geliştirme ve felsefi düzlemden analizi. EKEV Akademi Dergisi, 99, 59–73. https://doi.org/10.17753/sosekev.1489135
5. Aksoy, M., İflazoğlu, N., ve Canbolat, C. (2016). Avrupa aşçılık tarihi: Antik Yunan’dan Sanayi Devrimi’ne. Journal of Recreation and Tourism Research, 3(1), 54–62.
6. Akyol, C., Gülersoy, A. E., ve Demir, S. (2024). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin derslerde günlük yaşam deneyimlerinin kullanımına ilişkin görüşleri. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 14(4), 1634-1646. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1571921
7. Arslan, A. (2025). TYMM hayat bilgisi dersi öğretim programının birinci sınıf öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi. The Journal of Academic Social Science, 163(162), 202-220. http://dx.doi.org/10.29228/ASOS.80345
8. Arslan, A., ve Polat, M. S. (2025). İlkokul öğrencilerinin okuma alışkanlıkları ile eleştirel düşünme eğilimleri arasındaki ilişki. Milli Eğitim Dergisi, 54(245), 321-354. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1506770

9. Arslankara, V. B., ve Arslankara, E. (2024). Türkiye yüzyılı maarif modelinin felsefi temelleri: ontolojik, epistemolojik ve aksiyolojik bakış açılarından bir değerlendirme. İstanbul Eğitim Dergisi, 1(1), 121–145. https://doi.org/10.71270/istanbulegitim.istj.1557889
10. Banaz, E. (2024). 2024 Türkiye yüzyılı maarif modeli ortaokul Türkçe dersi öğretim programı’nın dijital okuryazarlık açısından incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 279–290. https://doi.org/10.48066/kusob.1483671
11. Başbayrak, M., ve Sağlam, M. H. (2024). İlk gençlik hikâye edici metinlerinde kahramanların düşünme becerileri. Çocuk Edebiyat ve Dil Eğitimi Dergisi, 7(2), 230-254. https://doi.org/10.47935/ceded.1530506
12. Bekiroğlu, D., ve Güllühan, N. Ü. (2024). Türkiye yüzyılı maarif modeli 2024 hayat bilgisi dersi öğretim programı: karşılaştırmalı bir analiz. Özel https://www.researchgate.net/publication/386513001
13. Berk, Ş., ve Özer, B. (2024). “Türkiye Yüzyılı” maarif modeli (TYMM) öğretim programlarına ilişkin düşünceler. Journal of History School, 73, 3241–3256. http://dx.doi.org/10.29228/joh.78177
14. CSBB (Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı). (2024). 2025 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı. Erişim Tarihi: 17.05.2025. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2024/11/2025-Yili-Cumhurbaskanligi-Yillik-Programi-05112024.pdf
15. Çemrek, F., ve Yılmaz, H. (2010). Turizm ve otel işletmeciliği ile aşçılık programı öğrencilerinin “uygulamalı mutfak dersleri” hakkında tutum ve düşüncelerini ölçmeye yönelik bir uygulama. Sosyal Bilimler Dergisi, 2(12), 203–220.
16. Demir, S., ve Güven, M. (2025). Eleştirel pedagoji bağlamında öğretim programlarına bakış. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 23(1), 506-521. https://doi.org/10.37217/tebd.1579359
17. Denzin, N. K., ve Lincoln, Y. S. (2018). Introduction: The discipline and practice of qualitative research. The SAGE Handbook of qualitative research (5th ed.). Thousand Oaks, California: Sage Publication, 29-55.
18. Demirci, R., Özçelik, A., ve Turan, A. (1994). Kooperatif işletmelerde büyüme stratejileri. Türkiye I. Tarım Kongresi Tebliğleri, İzmir. Duyul, S., Duyul, Y., Kesman, M., ve Kesman, M. (2025). Türkiye yüzyılı maarif modeli konusunda öğretmen görüşleri. Ulusal Eğitim Dergisi, 5(3), 20262. https://doi.org/10.5281/zenodo.15002346
19. Doğan, S., ve Aşlamacı, İ. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modelinin değer eğitimi açısından analizi. Çukurova Araştırmaları Dergisi, 11(24), 72-90. http://dx.doi.org/10.29228/cukar.80525
20. Ertek Eroğlu, B., Eker, Z., ve Eker, C. (2025). Türkiye yüzyılı maarif modeli okul öncesi eğitim programının hassas beceriler açısından incelenmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 24(2), 897-909. https://doi.org/10.17755/esosder.1574163
21. Hughes, M. H. (2003). Culinary professional training: Measurement of nutrition knowledge among culinary students enrolled in a Southeastern institute (Yayınlanmış doktora tezi). University of Alabama.
22. İlkel, S., ve Duman, E. Z. (2024). 2024 yılı felsefe dersi öğretim programındaki değerlerin incelenmesi. Uluslararası Sosyal Bilimler ve Eğitim Dergisi, 6(11), 407–424. https://doi.org/10.5281/zenodo.13374437
23. Karaca, B., Güven Yıldırım, E., ve Önder, A. N. (2025). Case study method supported by educational films in the teaching of the solar system and beyond unit. Journal of Education, Theory and Practical Research, 11(1), 52-73. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ekuad/issue/89877/1619865
24. Kavi, E. ve Koçak, O. (2018). Türkiye’de ortaöğretim düzeyindeki mesleki eğitim ile ilgili sorun alanları ve İskandinav ülkelerindeki mesleki eğitimin Türkiye’de uygulanabilirliği. Çalışma ve Toplum, 3(58), 1307-1334.
25. Keleş, F., Elmas, B., ve Çağlar, M. (2024). İlkokuma yazma öğretiminde ses temelli cümle yöntemine yönelik yapılan çalışmaların incelenmesi. Hakkâri Eğitim Fakültesi Dergisi (HEFDER), 3(2), 46-57.
26. Kerdijk, W., Snoek, J. W., van Hell, E. A., ve Cohen-Schotanus, J. (2013). The effect of implementing undergraduate competency-based medical education on students’ knowledge acquisition, clinical performance and perceived preparedness for practice: a comparative study. BMC Med Educ. 13, 76 (2013). https://doi.org/10.1186/1472-6920-13-76
27. Köse, N., ve Kara, A. (2024). Türkiye yüzyılı maarif modeli “köklerden geleceğe” vizyonu bağlamında Mustafa Şekip Tunç’un eğitim programı tasavvuru. Journal of History School, 73, 3781-3807. http://dx.doi.org/10.29228/joh.79337
28. Kurnaz, A., Kurnaz, H. A., ve Kılıç, B. (2014). Önlisans düzeyinde eğitim alan aşçılık programı öğrencilerinin mesleki tutumlarının belirlenmesi. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 32, 41–61.
29. Küçük, Z. A., ve Kurt, T. (2025). Türkiye yüzyılı maarif modelinin, eğitim reformlarının etkililiği bağlamında okul yöneticilerinin görüşlerine göre değerlendirilmesi. Uluslararası Sosyal Bilimlerde Mükemmellik Arayışı Dergisi, (8), 2-27. https://dergipark.org.tr/tr/pub/usmad/issue/90706/1611169
30. MEB. (2024). Türkiye yüzyılı maarif modeli: öğretim programları ortak metni. https://tymm.meb.gov.tr/ortak-metin
31. Merriam, S. B. (2018). Nitel araştırma desen ve uygulama için bir rehber (S. Turan, Çev.). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
32. Müftüoğlu, M. T. (1989). İşletme İktisadı. Ankara: Turhan Kitabevi.
33. MTAL. (2024). Meslekî ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğü, Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi Çerçeve Öğretim Programı. Erişim Tarihi: 05.05.2025. https://meslek.meb.gov.tr/siniflar.aspx?kurum_id=1
34. Öztürk, Y., ve Görkem, O. (2011). Mutfak dalı öğrencilerinin mesleki yeterliklerinin değerlendirilmesi: Otelcilik ve turizm meslek lisesi öğrencilerine yönelik bir uygulama. İşletme Araştırmaları Dergisi, 2(3), 69–89.
35. Özyılmaz, Ö. (2023). Türk milli eğitim sisteminin sorunları ve çözüm arayışları, Pegem Akademi Yayınları, 12. Baskı, Ankara.
36. Sekin, S. (2008). Türkiye’de ezberci öğretim ve nedenleri. Marmara Coğrafya Dergisi, 18, 211-221.
37. Stake, R. (1995). The arts of case study research. Thousand Oaks, California: Sage Publication.
38. Toprakçı, E., Ceylan, Ö. Ö., ve Özgözgü, S. (2014). Millî Eğitim bakanlığı ile diğer bakanlıkların Stratejik planlarının uyumluluğu. Sayıştay dergisi, (94), 97-114.
39. Ulus, L., Tuncer, N., ve Sözen, Ş. (2015). Mesleki eğitim, gelişim ve yeterlilik açısından meslek yüksekokullarının önemi. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 5, 168-185.
40. Ülçay, O. (2024). Türkiye yüzyılı maarif modeli değerlendirmesi. Ulusal Eğitim, Toplum ve Dünya Dergisi, 1(2), 70-75. https://doi.org/10.5281/zenodo.11097248
41. Üstün, A., ve Yiğit, A. (2022). Mesleki eğitimde yaşanan sorunlar ve çözüm önerileri. Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 8(54):827-839
42. Üzümcü, M., ve Abanoz, S. (2024). Program tasarımı yaklaşımları bağlamında Türkiye yüzyılı maarif modeli din kültürü ve ahlak bilgisi dersi öğretim programı. Mevzu: Sosyal Bilimler Dergisi, 12, 795-826. https://doi.org/10.47424/10.56720/mevzu.1495250
43. Tutcu, B., Terzioğlu, M., ve Talaş, H. (2025). Tematik meslek yüksekokulları ile eğitimde uzmanlaşma: Akdeniz Üniversitesi’nde dönüşüm süreci. Journal of University Research, 8(2), 279-291.
44. Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2006). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. (5. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
45. Yin, R. K. (2017). Durum çalışması araştırması uygulamaları (İ. Günbayı, Çev.). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
46. YÖK Atlas (2025). YÖK Önlisans Atlası. Erişim Tarihi: 27.04.2025. https://yokatlas.yok.gov.tr/onlisans-program.php?b=30002
47. Yurdakal, İ. H. (2024). Türkiye yüzyılı maarif modeli: 2024 ilkokul Türkçe dersi öğretim programı’nın (1, 2, 3 ve 4. sınıflar) incelenmesi, Temel Eğitim Dergisi (Journal of Primary Education), 24, 76-88. https://doi.org/10.52105/temelegitim
48. Zorlu, E., ve Ateş, S. (2024). Argümantasyon odaklı sosyal bilgiler öğretiminin öğrencilerin eleştirel düşünme ve informel muhakeme becerileri üzerine etkisi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(3), 1335-1366. https://doi.org/10.17679/inuefd.1486243