Characteristics of Rooftop and Terrace Gardens in Istanbul and Evaluation of Horticultural Arrangement Approaches

Öz

Urbanization and population growth have led to a decline in green spaces, particularly in large cities, thereby increasing the importance of alternative green infrastructure applications. This study examined the structural characteristics, usage purposes, and planting design approaches of roof and terrace gardens in Istanbul. Within the scope of the research, field surveys were conducted between September and December 2024 in a total of 15 roof and terrace gardens located in different parts of Istanbul. Based on the data obtained, the roof gardens were evaluated in terms of their types, usage purposes, and planting design characteristics. The results revealed that 12 of the investigated sites (80%) were designed as intensive roof gardens, while 3 sites (20%) were classified as extensive roof gardens. Intensive roof garden systems were found to be widely implemented in shopping malls, office buildings, hotels, and residential developments. Roof and terrace gardens were predominantly used for recreational purposes, and the selected plant species were generally evergreen, adaptable to local environmental conditions, and characterized by low maintenance requirements. Furthermore, the investigated sites were found to contribute significantly to the support of urban biodiversity, the enhancement of aesthetic value, and the provision of alternative open spaces for urban users. In conclusion, the findings demonstrate that roof and terrace gardens constitute an important component of sustainable urban landscapes in highly urbanized metropolitan areas such as Istanbul and have considerable potential to enhance urban quality of life.

Anahtar Kelimeler

• Rooftop garden
• Terrace garden
• Landscaping principles
• Recreation
• Istanbul

İstanbul’daki Çatı ve Teras Bahçelerinin Özellikleri ve Bitkisel Düzenleme Yaklaşımlarının Değerlendirilmesi

Öz

Kentleşme ve nüfus artışı, özellikle büyük kentlerde yeşil alanların azalmasına neden olmakta ve alternatif yeşil altyapı uygulamalarının önemini artırmaktadır. Bu çalışmada, İstanbul’da bulunan çatı ve teras bahçelerinin yapısal özellikleri, kullanım amaçları ve bitkisel düzenleme yaklaşımları incelenmiştir. Araştırma kapsamında İstanbul’un farklı bölgelerinde yer alan toplam 15 çatı ve teras bahçesinde Eylül-Aralık 2024 tarihleri arasında arazi çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler doğrultusunda çatı bahçeleri; tipleri, kullanım amaçları ve bitkisel tasarım özellikleri açısından değerlendirilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre incelenen alanların 12’sinin (%80) entansif, 3’ünün (%20) ise ekstansif çatı sistemi olarak tasarlandığı belirlenmiştir. Entansif çatı sistemlerinin özellikle alışveriş merkezleri, ofis yapıları, oteller ve konut projelerinde yaygın olarak kullanıldığı tespit edilmiştir. Çatı ve teras bahçelerinin ağırlıklı olarak rekreasyonel amaçlarla kullanıldığı, bitki seçimlerinde ise her dem yeşil, çevresel koşullara uyumlu ve bakım gereksinimi düşük türlerin tercih edildiği görülmüştür. Ayrıca incelenen alanların kentsel biyolojik çeşitliliğin desteklenmesi, estetik değer oluşturulması ve kullanıcılar için alternatif açık alanlar sunulması açısından önemli katkılar sağladığı belirlenmiştir. Sonuç olarak, çatı ve teras bahçelerinin İstanbul gibi yoğun yapılaşmanın görüldüğü metropollerde sürdürülebilir kentsel peyzajın önemli bileşenlerinden biri olduğu ve kentsel yaşam kalitesinin artırılmasına katkı sağlayabilecek potansiyele sahip olduğu ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Çatı bahçesi
• Teras bahçesi
• Bitkisel düzenleme ilkeleri
• Rekreasyon
• İstanbul

Kaynakça

1. Aslanboğa, İ. (1988). Ege bölgesi iklim koşullarında çatı bahçesi yapımında kullanılabilecek yapısal ve bitkisel materyalin seçimi üzerine araştırmalar. Bilgehan Basımevi, Bornova-İzmir.
2. Alexandri, E., & Jones, P. (2008). Temperature decreases in an urban canyon due to green walls and green roofs in diverse climates. Building and Environment, 43(4), 480–493. https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2006.10.055
3. Berardi, U., GhaffarianHoseini, A., & GhaffarianHoseini, A. (2014). State-of-the-art analysis of the environmental benefits of green roofs. Applied Energy, 115, 411–428. https://doi.org/10.1016/j.apenergy.2013.10.047
4. Brenneisen, S. (2006). Space for urban wildlife: Designing green roofs as habitats in Switzerland. Urban Habitats, 4(1), 27–36.
5. Cunningham, N. R. (2001). Rethinking the urban epidermis: A study of the viability of extensive green roof systems in the Manitoba capital with an emphasis on regional case studies and stormwater management (Master’s thesis, University of Manitoba). 170 p.Manitoba, Canada.
6. Dunnett, N., & Kingsbury, N. (2008). Planting green roofs and living walls (2nd ed.). Portland, OR: Timber Press.
7. Erkul, E. (2012). Yeşil çatı sistemlerinin yapım açısından irdelenmesi [Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü]. YÖK Tez Merkezi.
8. Ekşi, M. (2006). Çatı ve teras bahçelerinde kullanılan konstrüksiyon elemanları ve yeni yaklaşımlar [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.

9. Erbaş, M. (2011). Enerji etkin yapı tasarımının etkili elemanlarından olan yeşil çatıların dünya ve ülkemiz örnekleri üzerinden bir incelemesi [Yüksek lisans tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
10. Getter, K. L., & Rowe, D. B. (2006). The role of extensive green roofs in sustainable development. HortScience, 41(5), 1276–1285. https://doi.org/10.21273/HORTSCI.41.5.1276
11. Green Roofs for Healthy Cities. (2006). Green roof design 101: Introductory course (2nd ed.). Toronto, ON, Canada: Green Roofs for Healthy Cities.
12. Johnston, J., & Newton, J. (1993). Building green: A guide to using plants on roofs, walls and pavements. London, England: London Ecology Unit.
13. Küçükerbaş, E. (1991). Ege bölgesi koşullarında sığ topraklar üzerinde az bakımla (ekstansif) bitkilendirme olanakları üzerine bir çatı bahçesi örneğinde araştırmalar [Doktora tezi, Ege Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
14. Madre, F., Vergnes, A., Machon, N., & Clergeau, P. (2014). Green roofs as habitats for wild plant species in urban landscapes: First insights from a large-scale sampling. Landscape and Urban Planning, 122, 100–107. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2013.11.012
15. Osmundson, T. (1999). Roof gardens: History, design, and construction. New York, NY: W. W. Norton & Company.
16. Oberndorfer, E., Lundholm, J., Bass, B., Coffman, R. R., Doshi, H., Dunnett, N., Gaffin, S., Köhler, M., Liu, K. K. Y., & Rowe, B. (2007). Green roofs as urban ecosystems: Ecological structures, functions, and services. BioScience, 57(10), 823–833. https://doi.org/10.1641/B571005
17. Rogers, H. R. (1976). Rooftop development. In J. D. Carpenter (Ed.), Handbook of landscape architectural construction (Chapter 14, pp. 499–510). McLean, VA: Landscape Architecture Foundation.
18. Rubenstein, H. M. (1987). Rooftop gardens. In A guide to site and environmental planning (3rd ed., pp. 347–366). New York, NY: Wiley-Interscience.
19. Snodgrass, E. C., & Snodgrass, L. L. (2006). Green roof plants: A resource and planting guide. Portland, OR: Timber Press.
20. Scrivens, S. (1982). Roof gardens. Architects’ Journal, 73–82.
21. Southard, T. (1975). Roof gardens. In Handbook of urban landscape (pp. 252–266). The Architectural Press.
22. Tohum, N. (2011). Sürdürülebilir peyzaj tasarım aracı olarak yeşil çatılar [Yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
23. Tunbiş, M. (1987). Çatı bahçeleri. İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, Seri B, 37(4). https://dergipark.org.tr/en/pub/jffiu/article/197767
24. Ürgenç, S. (1990). Genel plantasyon ve ağaçlandırma tekniği. İstanbul Üniversitesi Yayınları.
25. Waldbaum, H. (2008). Green roofs for urban agriculture [Master’s thesis, University of East London].
26. Whittaker, R. (1993). Going through the roof. Faculty of Building Journal, 20–24.
27. “Türkiye Haritası”, (2020): https://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0stanbul_alt_b%C3%B6lgesi, 9 Ekim 2020
28. (Erenler Mimarlık, t.y.): http://www.erenarch.com/index.php/erenler-mimarlik-ofisi-kurulusundan
29. (İpek Tatil, t.y.): https://ipektatil.com/kanyon-avm/
30. (Bi_özet, t.y.): https://bi-ozet.com/2017/04/18/breeam-sertifikali-kucukcekmece-belediye-
31. (Tripadvisor, t.y.): https://www.tripadvisor.com.tr/LocationPhotoDirectLink-g293974-d23231743-i482293062-Meydan_Istanbul-Istanbul.html
32. (Cem Botanik, t.y.): https://cembotanik.com/terrace-mix
33. (Arkiv, t.y.): https://www.arkiv.com.tr/proje/turkcell-ar-ge-binasi/1497