Ar-Ge harcamalarının ve çalışan sayısının Türk imalat sanayi verimliliğine etkisi

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 3, 229 - 239, 30.11.2025

Sevcan Kapkara Kaya , Onur Alış

https://doi.org/10.58308/bemarej.1819280

Öz

İmalat sanayinde sürdürülebilir büyüme ve rekabet avantajı, yenilikçi üretim tekniklerinin uygulanması ve araştırma-geliştirme (Ar-Ge) harcamalarıyla doğrudan ilişkilidir. Firmaların üretim süreçlerinde verimlilik artışı sağlayabilmesi, sermaye ve işgücünün etkin kullanımına bağlıdır. Bu doğrultuda, Ar-Ge harcamaları, çalışan sayısı ve verimlilik arasındaki ilişki, imalat sanayinin uzun vadeli gelişimi açısından kritik bir rol oynamaktadır. Bu çalışma, Türkiye’de imalat sanayi alt sektörlerinde Ar-Ge harcamalarının ve çalışan sayısının verimlilik üzerindeki etkilerini mikroekonomik bir perspektiften incelemektedir. Araştırmada, 2009-2021 dönemine ait Türk imalat sanayi alt sektör verileri, Driscoll-Kraay ve Sapması Düzeltilmiş Gölge Değişkenli En Küçük Kareler yöntemleriyle analiz edilmiştir. Bulgular, Ar-Ge harcamalarının ve çalışan sayısının firmaların üretim yapısını modernize ederek verimliliği artırdığını ve sektör genelinde rekabet gücünü pekiştirdiğini ortaya koymaktadır. Bu çerçevede, Ar-Ge yatırımları ve işgücü artışı, üretim süreçlerinde kaynakların daha verimli kullanılmasını sağlayarak çıktı düzeyinin yükselmesine ve üretim maliyetlerinin düşmesine katkıda bulunduğu söylenilebilir.

Anahtar Kelimeler

Ar-Ge Harcamaları , İmalat Sanayi , İşgücü , Verimlilik.

The impact of R&D expenditures and number of employees on productivity of Turkish manufacturing industry

Öz

Sustainable growth and competitive advantage in the manufacturing industry is directly related to the application of innovative production techniques and research and development (R&D) expenditures. Firms' ability to increase productivity in production processes depends on the efficient use of capital and labor. Accordingly, the relationship between R&D expenditures, number of employees and productivity plays a critical role for the long-term development of the manufacturing industry. This study examines the effects of R&D expenditures and the number of employees on productivity in manufacturing industry sub-sectors in Turkey from a microeconomic perspective. Within the scope of the study, the Driscoll-Kraay and Deviation Adjusted Least Squares with Shadow Variables estimators are used to analyze Turkish manufacturing industry sub-sector data for the period 2009-2021. The findings reveal that R&D expenditures and the number of employees increase productivity by modernizing the production structure of firms and reinforce competitiveness across the sector. In this framework, it can be said that R&D investments and labor force increase contribute to the increase in output level and decrease in production costs by ensuring more efficient use of resources in production processes.

Anahtar Kelimeler

R&D Expenditures , Manufacturing Industry , Labor , Productivity.

Kaynakça

• Abdelrehim, M., & Yahya, M. H. D. H. (2023). LSDVC estimation of the interaction effect of exchange rate and trade openness on fiscal discipline: Dynamic panel models. Academy of Accounting and Financial Studies Journal, 27(4).
• Aghion, P., & Howitt, P. (1992). A model of growth through creative destruction. Econometrica, 60(2), 323–351. https://doi.org/10.3386/w3223
• Akyıldız, H. (2005). Türkiye'de özel sektör imalat sanayinde verimlilik, ücret ve istihdam ilişkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 10(2), 39–58.
• Arısoy, İ. (2005). Türkiye'de kamu harcamaları ve ekonomik büyüme ilişkisi (1950–2003) (No. 2005/15). Discussion Paper.
• Arısoy, İ. (2008). Teknolojik gelişmeler ve verimlilik artışı. Ekonomi ve Teknoloji Dergisi, 15(4), 5–6.
• Asteriou, D., & Hall, S. G. (2007). Applied econometrics: A modern approach (Revised ed.). Palgrave Macmillan.
• Bravo-Ortega, C., & Marín, Á. G. (2011). R&D and productivity: A two way avenue?. World Development, 39(7), 1090–1107. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2010.11.006
• Çalışal, M. (2021). Türkiye’de Ar-Ge, inovasyon ve verimlilik ilişkisi (Yayımlanmamış doktora tezi). Çankırı Karatekin Üniversitesi.
• Çeştepe, H., & Şıklı, S. (2024). An empirical analysis of the relationship between research and development expenditures, total factor productivity, and economic growth in Turkey. EKOIST Journal of Econometrics and Statistics, (40), 121–133. https://doi.org/10.26650/ekoist.2024.40.1386773
• Çolak,O., & Ismayilzada, E. (2021). Kaldor yaklaşımı çerçevesinde imalat sanayii ve hizmetler sektörünün ekonomik büyüme üzerindeki etkisinin incelenmesi: Seçili geçiş ekonomileri örneği. Necmettin Erbakan Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 3(1), 82–100.
• Dücan, E., & Akal, M. (2017). Komşu ülkelerle yapılan dış ticaretin DYY girişleri üzerine etkisi: Gelişmekte olan ülkeler için panel veri analizi. Uluslararası Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 3(1), 63–80.
• Düncan, E. (2015). Gelişmekte olan ülkelerin yakın komşularıyla dış ticaret hacminin doğrudan yabancı yatırımlar üzerine etkisi (Doctoral dissertation). Sakarya Üniversitesi.
• Doğan, S. (2020). Ar-Ge faaliyetlerinin ekonomik büyümeye etkisi. Bilim ve Teknoloji Politikaları Dergisi, 10(2), 234–235.
• Erdil, E., Cilasun, S., & Eruygur, A. (2013). Do R&D expenditures matter for labor productivity in OECD countries? An unresolved question. Hacettepe Üniversitesi İİBF Dergisi, 31(1), 71–82. https://doi.org/10.17065/huniibf.103656
• Göçer, İ. (2013). Türkiye’de Ar-Ge harcamalarının ekonomik büyümeye üzerine etkisi. Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 6(2), 216.
• Gujarati, D. N. (2004). Applied econometrics. McGraw-Hill International.
• Güney, G. (2023). Ar-Ge personelinin firma verimliliğine etkisi: Türk imalat sanayi örneği. Sosyoekonomi, 31(57), 385–400. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2023.03.18
• Hammar, N., & Belarbi, Y. (2021). R&D, innovation and productivity relationships: Evidence from threshold panel model. International Journal of Innovation Studies, 5(3), 113–126. https://doi.org/10.1016/j.ijis.2021.06.002
• Kaldor, N. (1966). Causes of the slow rate of economic growth of the United Kingdom: An inaugural lecture. Cambridge University Press.
• Kaymaz, Y. (2022). İşgücü verimliliği ve sanayi sektörü üzerine bir değerlendirme. Endüstriyel İktisat Dergisi, 8(1), 93–94.
• Koç, A., Şenel, F., & Kaya, T. (2023). Türkiye sanayi sektörü üzerine bir değerlendirme. Sanayi ve Kalkınma Dergisi, 5(2), 18.
• Korkmaz, S. (2010). Türkiye’de ar-ge yatırımları ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin VAR modeli ile analizi. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 5(20), 3320–3330.
• Özalp, M. (2008). Exports, R&D and productivity growth in Turkish manufacturing sector. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi.
• Pavitt, K. (1984). Sectoral patterns of technical change: Towards a taxonomy and a theory. Research Policy, 13(6), 343-373. https://doi.org/10.1016/0048-7333(84)90018-0
• Raymond, W., Mairesse, J., Mohnen, P., & Palm, F. (2015). Dynamic models of R&D, innovation and productivity: Panel data evidence for Dutch and French manufacturing. European Economic Review, 78, 285–306. https://doi.org/10.1016/j.euroecorev.2015.06.002
• Samad, K. A., Daud, S. N. M., & Rusmita, S. A. (2022). Household debt and economic growth: The role of institutional quality. Pertanika Journal of Social Sciences & Humanities, 30(3), 977-1001.
• Şenalp, B., & Şenalp, U. E. (2021). Türkiye imalat sanayinde emek verimliliği. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İİBF Dergisi, 23(1), 93–108.
• Tahtasakal, D. (2021). İlaç sanayide Ar-Ge harcaması ve rekabet gücü ilişkisi: Türkiye örneği. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Kırklareli Üniversitesi.
• Tarı, R. (2016). Ekonometri (12. baskı). Kocaeli Üniversitesi Vakfı Yayınları.
• Taşcı, F. (2011). Verimlilik artışında emek etkinliği üzerine bir yaklaşım: Ah-Me-T modeli. Journal of Social Policy Conferences (No. 61, 177–199).
• TUİK. (2023). Sanayi üretim endeksi – Ağustos 2023. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=49706
• TUİK. (2022). İşgücü istatistikleri – 2022. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=49390
• Yalburdak, M., & Çetin, A. K. (2024). Türkiye'de Ar-Ge, inovasyon ve verimlilik ilişkisi. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İİBF Dergisi, 26(3), 1073–1094. https://doi.org/10.26745/ahbvuibfd.1542168
• Yerdelen Tatoğlu, F. (2013). Panel veri ekonometrisi: Stata uygulamalı. Beta Yayınları.
• Yerdelen Tatoğlu, F. (2018). İleri panel veri analizi. Beta Yayınları.
• Zeren, F., & Ergun, S. (2010). AB’ye doğrudan yabancı yatırımlar: Dinamik panel veri analizi. İşletme ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 1(4), 67–83.