Çevrim İçi Ders Etkinliklerinin Yaratıcı Düşünme Eğilimi ve Sanal Risk Algısı Üzerindeki Etkisi: Deneysel Bir Araştırma

Öz

Günümüzde ortaöğretim düzeyinde çevrim içi öğrenme etkinlikleri hızla yaygınlaşmasına rağmen, bu etkinliklerin öğrencilerin yaratıcı düşünme eğilimlerini gerçekten artırıp artırmadığı ve aynı zamanda çevrim içi ortamlara ilişkin sanal risk algılarını nasıl etkilediği konusunda uygulamaya dönük bulgular henüz sınırlı kalmaktadır. Bu çalışma, çevrim içi öğrenme ortamlarında yürütülen ders etkinliklerinin 10. sınıf öğrencilerinin yaratıcı düşünme eğilimleri ve sanal risk algıları üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada ön test-son test kontrol gruplu deneysel desen kullanılmıştır. Deney grubuna Gagné’nin Öğretim Durumları Modeli’ne göre yapılandırılmış bir çevrim içi ders süreci 6 hafta boyunca uygulanmış ve süreçte dinamik web teknolojileri araçlarından Replit platformu üzerinden Python eğitimi verilmiştir. Kontrol grubu ise aynı içeriği yüz yüze eğitimle almıştır. Veriler, Marmara Yaratıcı Düşünme Eğilimleri Ölçeği ve Sanal Dünya Risk Algısı Ölçeği ile toplanmıştır. Bulgular, deney grubunun yaratıcı düşünme eğilimlerinde anlamlı bir artış olduğunu, ancak sanal risk algısında anlamlı bir değişim gözlenmediğini ortaya koymuştur. Çevrim içi öğretim uygulamaları, yaratıcı düşünmeyi destekleyici etki göstermiş, ancak sanal risk algısını değiştirme noktasında sınırlı kalmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Gagné öğretim modeli
• çevrimiçi öğrenme
• sanal risk algısı
• yaratıcı düşünme

The Effect of Online Course Activities on Creative Thinking Tendencies and Virtual Risk Perceptions: An Experimental Study

Öz

Although online learning activities have rapidly proliferated at the secondary education level in recent years, practice-oriented evidence remains limited regarding whether such activities genuinely enhance students’ creative thinking dispositions and how they influence perceptions of virtual risks associated with online environments. This study aimed to examine the effects of instructional activities implemented in online learning settings on 10th-grade students’ creative thinking dispositions and virtual world risk perceptions. A pretest-posttest experimental design with a control group was employed. The experimental group participated in a six-week online instructional process structured according to Gagné’s Conditions of Learning (Events of Instruction) model, during which Python programming was taught via the Replit platform as a dynamic web technology tool. The control group received the same content through face-to-face instruction. Data were collected using the Marmara Creative Thinking Dispositions Scale and the Virtual World Risk Perception Scale. The findings indicated a statistically significant increase in the experimental group’s creative thinking dispositions, whereas no statistically significant change was observed in virtual risk perceptions. Overall, online instructional practices demonstrated a supportive effect on creative thinking, yet remained limited in altering students’ perceptions of virtual risks.

Anahtar Kelimeler

• Gagné instructional model
• online learning
• perceived risk
• creative thinking

Kaynakça

1. Abdelmagid, M. (2018). The pedagogical potentials of integrating augmented reality: Revisiting Gagné ISD framework. Advances in Social Sciences Research Journal, 5(11). https://doi.org/10.14738/assrj.511.5455
2. Abuhassna, H., Yahaya, N., Zakaria, M. A. Z. M., Mohd Zaid, N., Abu Samah, N., Awae, F., Nee, C. K., & Alsharif, A. H. (2023). Trends on using the technology acceptance model (TAM) for online learning: A bibliometric and content analysis. International Journal of Information and Education Technology, 13(1), 131–142. https://doi.org/10.18178/ijiet.2023.13.1.1788
3. Altunışık, M., & Aktürk, A. O. (2021). Türkiye’de web 2.0 araçlarının eğitim-öğretim ortamlarında kullanımına bir bakış: 2010-2020 dönemi tezlerinin incelenmesi [An overview of the use of web 2.0 tools in educational settings in Turkey: An investigation of theses from the 2010-2020 period]. Bilim Eğitim Sanat ve Teknoloji Dergisi, 5(2), 205-227.
4. Arslankara, V. B. (2017). Lise öğrencilerinin sanal risk algılarının internet kullanım durumlarına göre incelenmesi [Investigation of high school students’ virtual risk perceptions according to internet use status] [Yüksek lisans tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
5. Arslankara, V. B., & Usta, E. (2018). Sanal dünya risk algısı ölçeği (sdraö)’nin geliştirilmesi [Development of the virtual world risk perception scale (vwrps)]. Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(1), 111-131.
6. Arslankara, V. B., & Usta, E. (2019). Lise öğrencilerinin sanal ortamlardaki güven durumları ile sanal yalnızlıklarının sanal risk algısı bağlamında incelenmesi [Investigation of high school students’ trust status in virtual environments and virtual loneliness in the context of virtual risk perception]. Gazi Eğitim Bilimleri Dergisi, 5, 288–301.
7. Baş, G. (2012). Gagné’nin öğretim etkinlikleri modelinin öğrencilerin akademik başarılarına ve İngilizce dersine yönelik tutumlarına etkileri [The effects of Gagné’s instructional events model on students’ academic achievement and attitudes towards English lessons]. Journal of Uludag University Faculty of Education, 25(2), 433–457.
8. Bonk, C. J., & Zhang, K. (2008). Empowering online learning: 100+ activities for reading, reflecting, displaying, and doing. Jossey-Bass.

9. Donmuş Kaya, V., & Akpunar, B. (2019). Öğretim etkinlikleri modeline dayalı çevrim içi öğrenme ortamının öğrencilerin çevrim içi öğrenme ortamına yönelik tutumlarına etkisi [The effect of online learning environment based on instructional events model on students’ attitudes towards online learning environment]. Fırat University Journal of Social Sciences, 29(1), 181–191. https://doi.org/10.18069/firatsbed.538674
10. Driscoll, M., & Carliner, S. (2005). Advanced web-based training strategies: Blended learning as a curriculum design strategy. ASTD Press.
11. Fowler, S., Cutting, C., & Kennedy, J. (2022). Technology enhanced learning environments and the potential for enhancing spatial reasoning: A mixed methods study. Mathematics Education Research Journal, 34, 887–910. https://doi.org/10.1007/s13394-021-00368-9
12. Gagné, R. M. (1985). The conditions of learning and theory of instruction (4th ed.). Holt, Rinehart and Winston.
13. Gökbulut, B., & Akbaş, C. (2023). Ortaokul öğrencilerinin siber zorbalık düzeylerinin incelenmesi [Investigation of cyberbullying levels of secondary school students]. E-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 14(5), 109–127. https://doi.org/10.19160/e-ijer.1336942
14. Greenhow, C., Lewin, C., & Staudt Willet, K. B. (2020). The educational response to COVID-19 across two countries: A critical examination of initial digital pedagogy adoption. Technology, Pedagogy and Education, 29(1), 109–123. https://doi.org/10.1080/1475939X.2020.1866654
15. Guilford, J. P. (1950). Creativity. American Psychologist, 5(9), 444–454. https://doi.org/10.1037/h0063487
16. Gül, M., & Çeliköz, N. (2023). Farklı değişkenlerin öğrencilerin düşünme süreçlerine yansımaları [Reflections of different variables on students’ thinking processes]. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(1), 1–20. https://doi.org/10.33437/ksusbd.1223023
17. Harasim, L. (2017). Learning theory and online technologies. Taylor & Francis. https://doi.org/10.4324/9781315716831
18. Hong, E., & Ditzler, C. (2013). Incorporating technology and web tools in creativity instruction. In K. H. Kim, J. C. Kaufman, J. Baer, & B. Sriraman (Eds.), Creatively gifted students are not like other gifted students (pp. 17–37). Sense Publishers. https://doi.org/10.1007/978-94-6209-149-8_3
19. Horzum, M. B., Duman, İ., & Uysal, M. (2019). Children’s age and gender differences in internet parenting styles. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 47, 145–166. https://doi.org/10.9779/pauefd.485562
20. Kaleci, F. (2019). Investigation of the attitudes of secondary school students with different learning styles for e-learning. Journal of Teacher Education and Lifelong Learning (TELL), 1(1), 1–7.
21. Karasar, N. (2022). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler (35. baskı) [Scientific research method: Concepts, principles, techniques (35th ed.)]. Nobel Yayınları.
22. Keller, J. M. (2008). First principles of motivation to learn and e-learning. Distance Education, 29(2), 175–185. https://doi.org/10.1080/01587910802154970
23. Livingstone, S., & Helsper, E. J. (2007). Gradations in digital inclusion: Children, young people and the digital divide. New Media & Society, 9(4), 671–696. https://doi.org/10.1177/1461444807080335
24. Luthra, P., & Mackenzie, S. (2020, March). 4 ways COVID-19 could change how we educate future generations. World Economic Forum. https://www.weforum.org/agenda/2020/03/4-ways-covid-19-education-future-generations/
25. Marbouti, F., Diefes-Dux, H. A., & Madhavan, K. (2016). Models for early prediction of at-risk students in a course using standards-based grading. Computers & Education, 103, 1–15. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2016.09.005
26. Mukuni, J. (2020). Developing guidelines for using video to teach procedural skills in an online learning environment based on Gagné’s nine events of instruction [Doctoral dissertation, Virginia Polytechnic Institute and State University].
27. Njoroge, B. (2016). How college instructors use social media for instruction [Master’s thesis, West Virginia University]. Graduate Theses, Dissertations, and Problem Reports.
28. Norabuena-Figueroa, R. P., Deroncele-Acosta, A., Rodríguez-Orellana, H. M., Norabuena-Figueroa, E. D., Flores-Chinte, M. C., Huamán-Romero, L. L., Tarazona-Miranda, V. H., & Mollo-Flores, M. E. (2025). Digital teaching practices and student academic stress in the era of digitalization in higher education. Applied Sciences, 15(3), 1487. https://doi.org/10.3390/app15031487
29. Orak, M. (2021). Üniversite öğrencilerinin sosyal medya bağımlılıkları üzerinde sosyal etkiye duyarlık ve sanal risk algı düzeylerinin etkisinin incelenmesi [Investigation of the effect of sensitivity to social influence and virtual risk perception levels on social media addiction of university students] [Yüksek lisans tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
30. Orhan, B., & Demir, S. (2022). Uzaktan eğitimin öğrencilerin Türkçe derslerine yönelik akademik motivasyonlarına yansımaları [Reflections of distance education on students’ academic motivation towards Turkish lessons]. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 32(3), 933–949.
31. Özgenel, M., & Çetin, M. (2017). Marmara yaratıcı düşünme eğilimleri ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması [Development of the Marmara creative thinking tendencies scale: Validity and reliability study]. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 46(46), 113–132. https://doi.org/10.15285/maruaebd.335087
32. Runco, M. A., & Jaeger, G. J. (2012). The standard definition of creativity. Creativity Research Journal, 24(1), 92–96. https://doi.org/10.1080/10400419.2012.650092
33. Sanders, D. W., & Morrison-Shetlar, A. I. (2001). Student attitudes toward web-enhanced instruction in an introductory biology course. Journal of Research on Computing in Education, 33(3), 251–260.
34. Selem, K. M., Saghier, E. G., Khreis, S. H. A., & Tan, C. C. (2025). ChatGPT-related risk patterns and students’ creative thinking toward tourism statistics course: Pretest and posttest quasi-experimentation. Journal of Hospitality & Tourism Education, 1–16. https://doi.org/10.1080/10963758.2025.2456638
35. Sharma, S., & Kitchens, F. (2004). Web service architecture for m-learning. Electronic Journal on E-Learning, 2(1), 1–8.
36. Sönmez, B., & Sağlam, M. (2025). Düşünme eğitimi dersinin eleştirel ve yaratıcı düşünme becerileri üzerindeki etkisi [The effect of thinking education course on critical and creative thinking skills]. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 15(1), 294–328. https://doi.org/10.18039/ajesi.1525068
37. Yenisey, F., Sieber, U., Oktar, S., & Başer Doğan, Z. (2021). Bilişim teknolojisi ile globalleşen dünyadaki tehlikelerin önlenmesi ve ceza hukuku [Prevention of dangers in the globalizing world with information technology and criminal law]. https://www.turcademy.com/tr/kitap/bilisim-teknolojisi-ile-globallesen-dunyadaki-tehlikelerin-onlenmesi-ve-ceza-hukuku-9789750268915