Kaynaştırma, Bütünleştirme ve Kapsayıcı Eğitimde Kavramsal Dönüşüm: Sistematik Alan Yazın Taraması

Öz

Bu çalışma; “kaynaştırma”, “bütünleştirme”, “kaynaştırma/bütünleştirme” ve “kapsayıcı eğitim” kavramlarının ulusal ve uluslararası alan yazındaki karşılıklarını, tanımlarını ve kullanım sıklıklarını karşılaştırmalı bir yaklaşımla ele almaktadır. Çalışmada, 2000–2024 yılları arasında TR Dizin’de indekslenen makaleler sistematik alanyazın taraması yöntemiyle değerlendirilmiştir. Belirlenen kriterler doğrultusunda, 127 dergide yayımlanan 64.517 makale taranmış; 317 makale betimsel içerik analiz sürecine dâhil edilmiştir. Bulgular, bu kavramların alanyazında çoğunlukla birbirinin yerine kullanıldığını ve uluslararası standartlarla uyum konusunda çeşitli güçlüklerin yaşandığını göstermektedir. Özellikle “kaynaştırma” kavramının “inclusion”, “mainstreaming”, “integration”; “kaynaştırma/bütünleştirme” kavramının “inclusion”, “mainstreaming/inclusion” ve “inclusion/integration” gibi İngilizce terimlerle karşılandığı görülmektedir. Alanyazında “bütünleştirme” kavramı çok fazla yer almazken, son yıllarda “kapsayıcı eğitim” kavramının “inclusive education” olarak kullanıldığı görülmektedir. Çalışma, kavramsal belirsizliklerin önüne geçmek ve standardizasyon amacıyla uluslararası terminolojiyle uyumlu çalışmalar yapılmasını önermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Bütünleştirme
• kapsayıcılık
• kapsayıcı eğitim
• kaynaştırma
• kaynaştırma/bütünleştirme

Etik Beyan

Çalışmanın etik onaya ihtiyacı yoktur.

Conceptual Transformation in Mainstreaming, Integration and Inclusive Education: A Systematic Literature Review

Öz

This study examines the equivalents, definitions, and frequency of use of the concepts of “mainstreaming” (kaynaştırma), “integration” (bütünleştirme), “mainstreaming/integration” (kaynaştırma/bütünleştirme), and “inclusive education” (kapsayıcı eğitim) in national and international literature using a comparative approach. Articles indexed in TR Index between 2000 and 2024 were evaluated using a systematic literature review method. In line with the established criteria, 64,517 articles published in 127 journals were screened, and 317 articles were included in the descriptive content analysis process. The findings indicate that these concepts are frequently used interchangeably in literature and that various difficulties exist regarding compliance with international standards. Specifically, it was observed that the concept of “kaynaştırma (mainstreaming)” is mapped to English terms such as “inclusion,” “mainstreaming,” and “integration,” while the concept of “kaynaştırma/bütünleştirme (mainstreaming/integration)” is represented by various expressions such as “inclusion,” “mainstreaming/inclusion,” and “inclusion/integration.” While the concept of “bütünleştirme (integration)” does not feature prominently in the literature, the term “kapsayıcı eğitim (inclusive education)” has emerged in recent years as the equivalent of “inclusive education.” To prevent conceptual ambiguities and ensure standardization, the study recommends conducting further research and applications aligned with international terminology.

Anahtar Kelimeler

• Integration
• inclusion
• inclusive education
• mainstreaming
• mainstreaming/integration

Etik Beyan

The study does not require ethical approval.

Kaynakça

1. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2023). Engelli hakları ulusal eylem planı (2023-2025). https://aile.gov.tr/media/133056/engelli_haklari_ulusal_eylem_plani_23-25.pdf
2. Ainscow, M. (2020). Promoting inclusion and equity in education: Lessons from international experiences. Nordic Journal of Studies in Educational Policy, 6(1), 7–16. https://doi.org/10.1080/20020317.2020.1729587
3. Barnes, C. (1991). Disabled people in Britain and discrimination: A case for anti-discrimination legislation. Hurst & Co., London.
4. Birleşmiş Milletler [BM]. (1948). Universal Declaration of Human Rights. https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights
5. Birleşmiş Milletler [BM]. (2006). Engelli haklarına ilişkin sözleşme. T.C. Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Dairesi Başkanlığı. https://inhak.adalet.gov.tr/Resimler/Dokuman/2312020100834bm_48.pdf
6. Birleşmiş Milletler [BM]. (2015). Sürdürülebilir Kalkınma 2030 Hedefleri İhtisas Komitesi. https://www.unesco.org.tr/Pages/108/219/S%C3%BCrd%C3%BCr%C3%BClebilir-Kalk%C4%B1nma-2030-Hedefleri-%C4%B0htisas-Komitesi
7. Brown v. Board of Education (1954). 347 U.S. 483. https://supreme.justia.com/cases/federal/us/347/483/
8. Cambridge Dictionary. (t.y.). Mainstream. 24.06.2025. https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/mainstream

9. Catalyst Care Group. (t.y.). Mainstreaming vs inclusive education. 06.12.20242024. https://catalystgrp.co.uk/blog/mainstreaming-vs-inclusive-education/
10. Çitil, M. (2021). Türkiye’de özel eğitim: Tarihsel, politik ve yasal gelişmeler (3. baskı). Ankara: Vize Akademik.
11. Danışma Meclisi. (1982). Özel Eğitime Muhtaç Çocuklar Kanunu Tasarısı ve Sağlık ve Sosyal İşler, Bütçe - Plan ve Millî Eğitim Komisyonları Raporları, (1/567). 26 Kasım 1982. https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/DM__/d02/c021/dm__02021156ss0350.pdf
12. Dede, Ş. (1996). Kaynaştırma ve bütünleştirme: Tanım ve kavramlar üzerine. Özel Eğitim Dergisi, 2(2), 91–94. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/159261
13. Disability Rights California. (t.y.). What do the terms mainstreaming, integration, full inclusion, and reverse mainstreaming mean? 06.12.2024. https://serr.disabilityrightsca.org/serr-manual/chapter-7-information-on-least-restrictive-environment/7-2-what-do-the-terms-mainstreaming-integration-full-inclusion-and-reverse-mainstreaming-mean/
14. Duman, G., & Kozikoğlu, İ. (2024). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimine ilişkin yeterlik algıları ve uygulamaları. Uluslararası Eğitim Bilim ve Teknoloji Dergisi, 10(2), 60–80. https://doi.org/10.47714/uebt.1514508
15. Dunn, L. M. (1968). Special education for the mildly retarded: Is much of it justifiable? Exceptional Children, 35(1), 5–22.
16. Education for All Handicapped Children Act of 1975, Pub. L. No. 94-142, 89 Stat. 773. (1975) https://www.govinfo.gov/content/pkg/STATUTE-89/pdf/STATUTE-89-Pg773.pdf
17. Enç, M. (1980). Özel eğitim ve genel eğitimin ilişki ve etkileşimleri. Eğitim ve Bilim, 5(26). https://doi.org/10.15390/ES.1980.2227
18. Enç, M. (2022). Bitmeyen Gece (28. baskı). Ötüken Yayınları.
19. Ferguson, P. M. (2014). Creating the continuum: J.E. Wallace Wallin and the role of clinical psychology in the emergence of public school special education in America. International Journal of Inclusive Education, 18(1), 86–100. https://doi.org/10.1080/13603116.2012.757812
20. Gartner, A., & Lipsky, D. K. (1987). Beyond special education: Toward a quality system for all students. Harvard Educational Review, 57(4), 367–395. https://psycnet.apa.org/doi/10.17763/haer.57.4.kj517305m7761218
21. Hazir, O., & Harris, R. (2025) Inclusive education in primary education teacher training in Türkiye: An absent curriculum? Journal of Research in Special Educational Needs, 25, 688–700. https://doi.org/10.1111/1471-3802.70002
22. Individuals with Disabilities Education Improvement Act of 2004, Pub. L. No. 108-446, 20 U.S.C. § 1400 et seq. (2004).
23. Jensen, A. R. (1969). How much can we boost IQ and scholastic achievement? Harvard Educational Review, 39(1), 1–123. https://doi.org/10.17763/haer.39.1.l3u15956627424k7
24. Kargın, T. (2004). Kaynaştırma: Tanımı, gelişimi ve ilkeleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 5(2), 1–13. https://doi.org/10.1501/Ozlegt_0000000080
25. Kurt, A. D., & Tomul, E. (2020). Sınıf öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimine ilişkin görüşlerinin incelenmesi. Disiplinlerarası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 4(7), 144–154.
26. Maarif Nazırlığı. (1869). Maarif-i Umumiye Nizamnamesi. İstanbul.
27. Mercer, J. R. (1973). Labeling the mentally retarded: Clinical and social system perspectives on mental retardation (1. baskı). University of California Press. https://doi.org/10.2307/jj.8085376
28. Merriam-Webster. (2026). Mainstreaming. In Merriam-Webster.com dictionary. Erişim tarihi: 17 Haziran 2026, https://www.merriam-webster.com/dictionary/mainstreaming
29. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2. baskı). Sage.
30. Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (1953). Beşinci Milli Eğitim Şurası: 5-14 Şubat 1953 [Rapor]. Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı. http://ttkb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2017_09/29164807_5_sura.pdf
31. Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (1975). Sayı: 15151. https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/15151.pdf
32. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (1983). 2916 Sayılı Özel Eğitime Muhtaç Çocuklar Kanunu. https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc066/kanundmc066/kanundmc06602916.pdf
33. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (1997). Özel Eğitim Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (KHK No. 573). Resmî Gazete (Sayı: 23011, Tarih: 18.06.1997). https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/4.5.573.pdf
34. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2006). Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği. Resmî Gazete. https://orgm.meb.gov.tr/alt_sayfalar/mevzuat/Ozel_Egitim_Hizmetleri_Yonetmeligi_son.pdf
35. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2010). Okullarımızda neden, niçin, nasıl kaynaştırma: Yönetici, öğretmen ve aile kılavuzu. https://orgm.meb.gov.tr/alt_sayfalar/yayimlar/kaynastirma/kaynastirma.pdf
36. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2012). Millî Eğitim istatistikleri: Örgün eğitim 2012–2013. https://sgb.meb.gov.tr/istatistik/meb_istatistikleri_orgun_egitim_2012_2013.pdf
37. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2018). Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği. Resmî Gazete. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/yonetmelik/7.5.24736.pdf
38. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2022). Kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitim uygulamaları ulusal eylem planı. Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü. https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2023_05/12081236_Ulusal_Eylem_PlanY_MayYs_2023.pdf
39. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2023). Millî Eğitim istatistikleri: Örgün eğitim 2023–2024. https://sgb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2023_09/29151106_meb_istatistikleri_orgun_egitim_2022_2023.pdf
40. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024). Kapsayıcı Eğitim. https://egitimdebirlikteyiz.meb.gov.tr
41. Milli Eğitim Bakanlığı [MEB] (2025, 26 Haziran). Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği Etik Yönergesi. https://mevzuat.meb.gov.tr/dosyalar/2274.pdf
42. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2025). Millî Eğitim istatistikleri: Örgün eğitim 2024–2025. https://sgb.meb.gov.tr/istatistik_k/2425.pdf
43. Morsink, J. (1999). The Universal Declaration of Human Rights: Origins, drafting, and intent. University of Pennsylvania Press. https://www.jstor.org/stable/j.ctt3fhrpm
44. Plessy v. Ferguson. (1896). 163 U.S. 537. https://www.archives.gov/milestone-documents/plessy-v-ferguson
45. Rodrigueza, C., & Garro-Gila, N. (2015). Inclusion and integration on special education. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 191, 1323–1327. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2015.04.488
46. Sakız, H., Ekinci, A., & Baş, G. (2020). Inclusive education for religious minorities: the Syriacs in Türkiye. Social Inclusion, 8(3), 296–306. https://doi.org/10.17645/si.v8i3.3073
47. Sakız, H., Ergün, N., & Göksu, İ. (2024). Developing and validating the Attitudes Towards Inclusive Education Scale (AIES) around contemporary paradigms of inclusion. Asia-Pacific Education Researcher, 33, 1053–1069. https://doi.org/10.1007/s40299-023-00772-8
48. Saraç, T., & Çolak, A. (2012). Kaynaştırma uygulamaları sürecinde ilköğretim sınıf öğretmenlerinin karşılaştıkları sorunlara ilişkin görüş ve önerileri. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(1). https://doi.org/10.17860/efd.83054
49. Sucuoğlu, B., Ünlü, E., Diken, İ. H., Demir, Ş., Ünlü, E., & Şen, A. (2019). Özel eğitim terimleri sözlüğü. Maya Akademi Yayınları.
50. Türkiye Büyük Millet Meclisi [TBMM]. (1961). 1961 Anayasası. (Kanun No. 334). https://www.anayasa.gov.tr/tr/mevzuat/onceki-anayasalar/1961-anayasasi/
51. Türkiye Büyük Millet Meclisi [TBMM]. (2005, 7 Temmuz). Engelliler hakkında kanun (Kanun No. 5378). Resmî Gazete (Sayı: 25868). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2005/07/20050707-1.htm
52. Türkiye Büyük Millet Meclisi [TBMM]. (2025, 25 Kasım). Genel Kurul Birinci Oturum Tutanağı [Tutanak no. 5307]. https://www.tbmm.gov.tr/Tutanaklar/TutanakGoster/5307
53. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization [UNESCO]. (1994). The Salamanca statement and framework for action on special needs education. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000098427
54. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization [UNESCO]. (2000). The Dakar framework for action: Education for all: Meeting our collective commitments. World Education Forum. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000121147
55. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization [UNESCO]. (2015). Education for all 2000-2015: Achievements and challenges. EFA global monitoring report 2015. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000232205
56. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization [UNESCO]. (2017). A guide for ensuring inclusion and equity in education . The United Nations Educational, Scientific and CulturalOrganization. https://doi.org/10.54675/MHHZ2237
57. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization [UNESCO] Türkiye Millî Komisyonu. (2022). Sürdürülebilir Kalkınma 2030 Hedefleri İhtisas Komitesi. https://www.unesco.org.tr/Pages/108/219/S%C3%BCrd%C3%BCr%C3%BClebilir-Kalk%C4%B1nma-2030-Hedefleri-%C4%B0htisas-Komitesi
58. United Nations International Children's Emergency Fund [UNESCO]. (2017). Inclusive education: Understanding article 24 of the convetion on the rights of persons with disabilities. https://www.unicef.org/eca/sites/unicef.org.eca/files/IE_summary_accessible_220917_0.pdf
59. United Nations International Children's Emergency Fund [UNESCO]. (2022). Inclusive education: Ensuring access, equity, and quality for all learners. https://www.unicef.org/eca/sites/unicef.org.eca/files/IE_summary_accessible_220917_0.pdf
60. Warnock Report. (1978). Special educational needs: Report of the committee of enquiry into the education of handicapped children and young people (The Warnock Report). Her Majesty’s Stationery Office. https://www.education-uk.org/documents/warnock/warnock1978.html
61. Yılmaz, E., & Batu, E. S. (2016). Farklı branştan ilkokul öğretmenlerinin bireyselleştirilmiş eğitim programı, yasal düzenlemeler ve kaynaştırma uygulamaları hakkındaki görüşleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 17(03), 247–268. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.267316
62. Yükseköğretim Kurulu. (2018). Özel eğitim öğretmenliği lisans programı. https://www.yok.gov.tr/Documents/Kurumsal/egitim_ogretim_dairesi/Yeni-Ogretmen-Yetistirme-Lisans-Programlari/Ozel_Egitim_Ogretmenligi_Lisans_Programi.pdf