Behiç Ak’ın Kedilerin Kaybolma Mevsimi Adlı Çocuk Romanının Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde (2024) Yer Alan Eğilimler Bağlamında İncelenmesi

Öz

Bu çalışmada, Behiç Ak’ın Kedilerin Kaybolma Mevsimi adlı çocuk romanı, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde (2024) yer alan eğilimler açısından incelenmiştir. Araştırmada öncelikle çocuk edebiyatı, çocukluk ve çocuğa görelik kavramları ele alınmış; ardından Behiç Ak’ın yaşamı, sanatsal yaklaşımı ve eserleri üzerine yapılan alan yazını değerlendirilmiştir. Ayrıca incelenen eserin kısa özeti ile fiziksel tasarım ve içerik özellikleri açıklanmış, araştırmanın yöntemi ortaya konmuştur. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı doğrultusunda doküman inceleme yöntemiyle yürütülmüştür. Bu çalışma, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde yer alan eğilimler çerçevesinde Behiç Ak'ın Kedilerin Kaybolma Mevsimi adlı eserini inceleyen ilk çalışmalardan biri olması bakımından alan yazınına katkı sunmayı amaçlamaktadır. Bulgular bölümünde öncelikle eserin genel özellikleri değerlendirilmiş, ardından metin, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde yer alan eğilimler çerçevesinde ayrıntılı olarak çözümlenmiştir. Belirlenen eğilimler sınıflandırılarak tablolar aracılığıyla sistematik ve bütüncül biçimde sunulmuştur. Araştırma bulgularına göre eserde en sık rastlanan eğilim soru sorma olmuştur. Bunun yanı sıra şüphe duyma, açık fikirlilik, merak, eleştirel bakma, gerçeği arama, girişkenlik, kendine güvenme (öz güven), sorumluluk, güven, odaklanma, analitik düşünme, azim ve kararlılık, kendine inanma (öz yeterlilik), bağımsızlık, empati, özgün düşünme, uzmanlaşma, sistematik olma ve yaratıcılık eğilimlerine de rastlanmıştır. Buna karşılık, oyunseverlik eğilimine ilişkin doğrudan bir bulguya ulaşılamamıştır. Elde edilen bulgular, incelenen eserin Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde yer alan eğilimlerin büyük bölümünü yansıttığını göstermektedir. Bu yönüyle eserin, öğrencilerin benlik, sosyal ve entelektüel eğilimlerinin desteklenmesine katkı sağlayabilecek nitelikler taşıdığı değerlendirilmektedir. Ayrıca eserin, içerdiği eğitsel özellikler ve eğilim çeşitliliği bakımından Türkçe derslerinde yardımcı okuma materyali veya ders kitabı metni olarak değerlendirilmeye uygun nitelikler taşıdığı sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Çocuk Edebiyatı
• Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli
• Çocuk Gerçekliği
• Eğilimler
• Behiç Ak

An Examination of Behiç Ak's Children's Novel, Kedilerin Kaybolma Mevsimi (The Season When Cats Disappear), in the Context of the Dispositions in the Turkish Century Education Model (2024)

Öz

This study examines Behiç Ak's children's novel Kedilerin Kaybolma Mevsimi (The Season When Cats Disappear) within the framework of the dispositions introduced in the Turkish Century Education Model (2024). The study first reviews the concepts of children's literature, childhood, and child-centred literature before examining Behiç Ak's literary career and previous research on his works. It then presents a brief summary of the novel, outlines its physical and content features, and describes the research methodology. The study was conducted using a qualitative research design based on document analysis. The novel was first evaluated in terms of its general characteristics and subsequently analysed according to the dispositions defined in the Turkish Century Education Model. The identified dispositions were systematically classified and presented in tables. The findings indicate that the most frequently observed disposition in the novel is asking questions. In addition, the novel reflects dispositions including doubt, open-mindedness, curiosity, critical thinking, truth-seeking, initiative, self-confidence, responsibility, trust, focus, analytical thinking, perseverance, self-efficacy, independence, empathy, originality, specialisation, systematic thinking, and creativity. However, no direct evidence of the disposition of playfulness was identified. Overall, the findings suggest that the novel reflects a wide range of the dispositions emphasised in the Turkish Century Education Model. Accordingly, it may contribute to the development of students' self-related, social, and intellectual dispositions. Furthermore, the novel appears to possess educational qualities that make it suitable for consideration as a supplementary reading resource or instructional text in Turkish language courses.

Anahtar Kelimeler

• Behiç Ak
• Trends
• Children’s Literature
• Türkiye Century Education Model
• Child Reality
• Dispositions

Kaynakça

1. Abacı, E. (2018). Behiç Ak'ın çocuk kitaplarının değerler eğitimi açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi.
2. Ak, B. (2024). Kedilerin kaybolma mevsimi. Günışığı Kitaplığı.
3. Alkan, E. (2019). Behiç Ak'ın çocuk kitaplarında muhteva [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi. Arastaman, G., Öztürk Fidan, İ., & Fidan, T. (2018). Nitel araştırmada geçerlik ve güvenirlik: Kuramsal bir inceleme. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(1), 37-75.
4. Arıcı, A. F. (2016). Çocuk edebiyatı ve kültürü. Pegem Akademi.
5. Arıkan, Y., & İnce Samur, A. Ö. (2020). Behiç Ak’ın çocuk kitaplarının çocuk edebiyatının temel öğeleri bakımından incelenmesi. Çocuk, Edebiyat ve Dil Eğitimi Dergisi, 3(2), 181-202. https://doi.org/10.47935/ceded.802709
6. Arıkan, Y. (2018). Behiç Ak'ın çocuk kitaplarının çocuk edebiyatının temel öğeleri bakımından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi.
7. Arslan, E. (2022). Nitel araştırmalarda geçerlilik ve güvenirlik. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 51, 395-407.
8. Aydar, H. E. (2023). Çocuk kitaplarında çocuk hakları: Behiç Ak kitapları üzerinden bir inceleme [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Üsküdar Üniversitesi.

9. Aydoğdu, H., & Alkan, E. (2020). Değerler eğitimi ve Behiç Ak’ın "Tavşan Dişli Bir Gözlemcinin Notları"nda sevgi. Millî Eğitim Dergisi, 49(226), 185-204.
10. Aytaş, G. & Yalçın, A. (2016). Çocuk edebiyatı. Akçağ Yayıncılık.
11. Başar, R. (2019). Behiç Ak'ın çocuk kitaplarında değer eğitimi ve bu eserlerin Türkçe öğretimine katkısı [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Dumlupınar Üniversitesi.
12. Bekar, N. (2024). Behiç Ak'ın çocuk romanlarının çocuk edebiyatının temel ögeleri açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Sakarya Üniversitesi.
13. Canbay, H. (2011). Behiç Ak'ın çocuk kitaplarının doğacı zekâ alanı açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi.
14. Ekiz, D. (2017). Bilimsel araştırma yöntemleri. Anı Yayıncılık.
15. Karabey, B., & Erdoğan, A. (2023). K12 beceriler çerçevesi Türkiye bütüncül modeli matematik alan becerilerinin tanımlanması ve süreçlerinin modellenmesi. Millî Eğitim Dergisi, 52 (Özel Sayı), 971-996. Karadeniz, E. (2019). Behiç Ak'ın çocuk hikâyelerinin çocuk edebiyatının temel öğeleri açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Sakarya Üniversitesi.
16. Kıymaz, M. S., & Altay, E. (2021). Behiç Ak’ın "Tavşan Dişli Bir Gözlemcinin Notları" adlı çocuk romanı üzerine kök değerler açısından bir inceleme. Avrasya Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi, 5(2), 27-61.
17. Kıymaz, M. S., & Koç, R. (2021, 22-23 Ekim). Behiç Ak’ın "Yaşasın Ç Harfi Kardeşliği" adlı çocuk romanı üzerine kök değerler açısından bir inceleme [Tam metin bildiri]. 8. Uluslararası Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Sempozyumu, İstanbul, ss. 372-379, Akademi Ajans.
18. Kirazlı, N. (2018). Behiç Ak'ın çocuk edebiyatı yapıtlarının çocuğa görelik açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
19. Merriam, S. B. (2021). Nitel araştırma: desen ve uygulama için bir rehber (S. Turan, Çev. Ed.). Nobel Akademik Yayıncılık.
20. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programları ortak metni. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2025, https://tymm.meb.gov.tr/ortak-metin
21. Oğuzkan, A. F. (2000). Çocuk edebiyatı. Anı Yayınları.
22. Ören, S. N. (2019). Behiç Ak'ın çocuk kitaplarındaki eğitici iletiler üzerine bir araştırma [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Yıldız Teknik Üniversitesi.
23. Özyıldırım, M. (2024). Behiç Ak'ın öykü ve romanlarında ebeveyn-çocuk ilişkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Düzce Üniversitesi.
24. Sarıçetin, N. (2022). Toplumcu gerçekçiliğin çocuk edebiyatı eserlerine yansıması: Behiç Ak ve Christine Nöstlinger örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Mersin Üniversitesi.
25. Sarıkaya, B., & Aydeniz, S. (2021). Çocuk gerçekliği ve çocuğa görelik. M. Tunagür ve M. Kardaş (Ed.), Çocuk edebiyatı içinde (s. 79-98). Pegem Akademi.
26. Sever, S. (2003). Çocuk ve edebiyat. Kök Yayıncılık.
27. Sever, S. (2019). Çocuk edebiyatı ve okuma kültürü. Tudem Yayıncılık.
28. Şahankaya, A. (2024). Behiç Ak'ın çocuk romanlarının iletişim becerileri bağlamında incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Erciyes Üniversitesi.
29. Şirin, M. R. (2016). Çocuk, çocukluk ve çocuk edebiyatı. Kapı Yayınları.
30. Taşdelen, V. (2005). Çocuk edebiyatı: çocuğu anlayan edebiyat. Hece Dergisi Çocuk Edebiyatı Özel Sayısı, (104-105).
31. Toker, H. K. (2025). Behiç Ak'ın erken çocukluk dönemine seslenen kitaplarında ekoeleştiri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Bahçeşehir Üniversitesi.
32. Turan, Ö. & Öztürk, B. (2025). Mümine Yıldız’ın resimli çocuk kitaplarının çocuk edebiyatına uygunluk ve eğitsel özellikler açısından incelenmesi. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR), 8(1), 57-70.
33. Turan, Ö. (2022). Behiç Ak'ın çocuk edebiyatı yapıtlarının çocuk edebiyatının temel ögeleri açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi.
34. Türk Dil Kurumu. (2025). Güncel Türkçe sözlük. ("Açık Fikirlilik", "Azim", "Bağımsızlık", "Empati", "Eğilim", "Girişkenlik", "Güven", "Merak", "Kararlılık", "Kendine Güvenme (Öz Güven)", "Odaklanma", "Sorumluluk", "Uzmanlaşma", "Yaratıcılık" maddeleri). Erişim tarihi: 11 Mayıs 2025.Türk Dil Kurumu Sözlükleri.
35. Uz, M. (2019). Behiç Ak'ın "Gülümseten Öyküler" dizinindeki hikâye kitaplarının kalıplaşmış söz varlığı açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi.
36. Yeniay, S. (2019). Behiç Ak'ın hikâyelerinin değerler eğitimi açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi.
37. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
38. Yıldırım, K. (2010). Nitel araştırmalarda niteliği artırma. İlköğretim Online, 9(1), 79-92.
39. Yıldırım, Y., & Çalışkan, A. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin 21. yüzyıl insan profili açısından değerlendirilmesi. Elektronik Eğitim Bilimleri Dergisi, 13(26), 204-220.
40. Yıldız, Z. (2019). Türk çocuk yazını eseri olarak Behiç Ak'ın "Tombiş Kitaplar" serisi üzerine derlem tabanlı bir araştırma [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Mersin Üniversitesi.
41. Yüksel, B. (2020). Çocuk edebiyatının temel ilkeleri açısından Behiç Ak'ın kitaplarında görsel tasarım, değerler ve metin ilişkileri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Afyon Kocatepe Üniversitesi.
42. Ziya, S. (2019). Behiç Ak'ın çocuk romanlarının söz varlığı ve okunabilirlik yönünden değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Erciyes Üniversitesi.