Sekizinci Sınıf Türkçe Ders Kitabında Yer Alan Etkinliklerin Dil Becerileri Çerçevesinde İncelenmesi

Bu makale için 27 Eylül 2026 tarihinde bir düzeltme yayımlandı. https://dergipark.org.tr/tr/pub/chedar/article/2048912

Öz

: Bu araştırma, 8. sınıf Türkçe ders kitabında bulunan etkinlik türlerini belirlemeyi ve bu etkinliklerin temel dil becerileriyle olan ilişkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma nitel bir araştırma olup, veriler doküman incelemesi yöntemi ile elde dilmiştir. Araştırmanın inceleme dokümanını, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında kullanılan ve güncel olarak da EBA’da yer alan 8. Sınıf Hecce Yayıncılık Türkçe ders kitabı oluşturmaktadır. Verilerin çözümlenmesinde betimsel analiz yöntemi kullanılmış, etkinlikler dil becerileriyle ilişkileri doğrultusunda sınıflandırılmıştır. Araştırma sonucunda ders kitabında 39 farklı etkinlik türü ve bu türlere ait toplam 251 etkinlik tespit edilmiştir. İnceleme sonucunda etkinliklerin büyük bir bölümünün anlatma becerilerine yönelik olduğu, bunu anlama becerilerine yönelik etkinliklerin izlediği belirlenmiştir. Ayrıca anlama becerileri kapsamındaki etkinliklerin daha çok okuma becerisine, anlatma becerileri kapsamındaki etkinliklerin ise daha çok yazma becerisine yönelik olduğu saptanmıştır. Dinleme, konuşma becerileri ile söz varlığı ve dil bilgisine yönelik etkinliklerin ise diğerlerine göre daha sınırlı bir yere sahip olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, incelenen ders kitabındaki etkinliklerin dil becerileri arasında dengeli bir dağılım göstermediği; özellikle okuma ve yazma becerilerinin ön plana çıktığı belirlenmiştir. Bu doğrultuda ders kitaplarında tüm dil becerilerine dengeli biçimde yer verilmesi, özellikle dinleme ve konuşma etkinliklerinin artırılması, söz varlığı ve dil bilgisi çalışmalarının zenginleştirilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Türkçe Eğitimi
• Türkçe ders kitabı
• Etkinlik türleri
• Dil becerileri

A Language Skills-Based Analysis of the Activities Included in the Eighth-Grade Turkish Language Textbook

Bu makale için 27 Eylül 2026 tarihinde bir düzeltme yayımlandı. https://dergipark.org.tr/tr/pub/chedar/article/2048912

Öz

This study aims to identify the activity types included in an eighth-grade Turkish language textbook and to examine their relationship with fundamental language skills. The study was conducted using a qualitative research approach, and document analysis was employed as the data collection method. The data source consisted of the 8th Grade Turkish Language Textbook published by Hecce Publishing and used in the 2024–2025 academic year through the Educational Informatics Network (EBA). The collected data were analyzed through descriptive analysis, and the activities were classified according to the language skills they targeted. The findings revealed a total of 39 different activity types and 251 activities in the textbook. A substantial proportion of the activities focused on productive language skills, while receptive language skills constituted the second largest category. Within receptive skills, reading-oriented activities were predominant, whereas writing-oriented activities were more common among productive skills. In contrast, activities related to listening, speaking, vocabulary development, and grammar received comparatively less emphasis. The results indicate that the distribution of activities across language skills is not balanced and that reading and writing skills are prioritized. Based on these findings, it is recommended that future textbooks provide a more balanced distribution of activities across all language skills, particularly by increasing listening and speaking activities and enriching vocabulary and grammar-related practices.

Anahtar Kelimeler

• Turkish language education
• Turkish language textbook
• Textbook activities
• Language skills

Kaynakça

1. Akınoğlu, O. (2005). Türkiye’de uygulanan ve değişen eğitim programlarının psikolojik temelleri. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 22(22), 31-45.
2. Aktaş, E., & Bayram, B. (2018). Türkçe öğretiminde okuduğunu anlama stratejilerinin kullanımı üzerine bir inceleme. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22(3), 1401-1414.
3. Arıcı, A. F. (2005). İlköğretim okullarında dil bilgisi öğretimi üzerine öğretmen görüşleri. Kâzım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 12, 52-60.
4. Arıcı, A., & Taşkın, Y. (2019). Okuma becerisinin diğer dil becerileriyle ilişkisi. International Journal of Field Education, 5(2), 185-194.
5. Aydın, İ., & Aydın, G. (2018). 2018 Türkçe dersi öğretim programı bağlamında 5, 6, 7 ve 8. Sınıf Türkçe ders kitaplarındaki söz varlığına yönelik etkinliklerin sözcük öğretimi açısından incelenmesi. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 10(1), 1-23.
6. Bal, M. (2018). Türkçe dersinin 21. yüzyıl becerileri açısından incelenmesi. Turkish Studies, 13(4), 49-64.
7. Doğan, Y. (2010). Dinleme becerisini geliştirmede etkinliklerden yararlanma. Türklük Bilimi Araştırmaları, (27), 263-274.
8. Doğan, F. N. (2025). Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki yazma etkinliklerinin incelenmesi. Uluslararası Dil, Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi (UDEKAD), 8 (3), 1206-1224.

9. Durukan, E., & Demir, E. (2017). 6, 7 ve 8. Sınıf Türkçe dersi öğrenci çalışma kitaplarındaki etkinliklerin Bloom’un yenilenmiş taksonomisine göre sınıflandırılması. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 6(3), 1619-1629.
10. Epçaçan, C. (2013). Çoklu zekâya dayalı etkinliklerin öğrencilerin okuma alışkanlığına ilişkin tutuma ve okuduğunu anlama özyeterlik algısına etkisi. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 171(171), 209-236.
11. Eroğlu, D., & Sarar Kuzu, T. (2014). Türkçe ders kitaplarındaki dilbilgisi kazanımlarının ve sorularının yenilenmiş Bloom taksonomisine göre değerlendirilmesi. Başkent University Journal of Education, 1(1), 72-80.
12. Eyüp, B., & Kansızoğlu, N. (2021). 6. Sınıf Türkçe ders kitaplarındaki konuşma etkinlikleri üzerine bir inceleme. Trakya Eğitim Dergisi, 11(1), 366-385.
13. Göçer, A. (2009). Türkçe eğitiminde öğrencilerin söz varlığını geliştirme etkinlikleri ve sözlük kullanımı. Turkish Studies, 4, (4).
14. Göçer, A. (2010). Türkçe eğitiminde öğrencilerin söz varlığını geliştirme etkinlikleri ve sözlük kullanımı. Turkish Studies, 5(1), 1007.
15. Göçer, A., & Kılıç, B. S. (2021). Ortaokul Türkçe ders kitaplarında kelime öğretimi üzerine öğretmen görüşlerinin değerlendirilmesi. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(31), 1-20.
16. Güneş, F. (2009). Türkçe öğretiminde günümüz gelişmeleri ve yapılandırıcı yaklaşım. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(11), 1-21.
17. Gürlek, M., & Biçer, N. (2026). LGS Türkçe Sorularının Sekizinci Sınıf Türkçe Ders Kitabıyla Uyumuna Yönelik Öğretmen Görüşleri. Turkish Journal of Educational Studies, 13(2), 335-356. https://doi.org/10.33907/turkjes.1931985
18. Miles, M. B., & Huberman, A.M. (2015). Nitel veri analizi (S. Akbaba Altun, A. Ersoy Çev. Ed.). Pegem Akademi. İbe-Akcan, P. (2014). Türkçe öğretiminde sözcük etkinlikleri: ilköğretim 1.-5. sınıf düzeyinde alıştırmalara ilişkin bir çözümleme. Dil ve Edebiyat Dergisi, 11(2), 43-67.
19. Karacaoğlu, M. Ö., Dağ, M., & Uzun, O. (2021). Türkçe ders kitaplarındaki yazma etkinliklerinin incelenmesi. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (10), 96-126. https://doi.org/10.21733/ibad.852233
20. Karagöl, E., & Tarakcı, R. (2019). Söz varlığı öğretimi açısından ortaokul Türkçe ders kitapları. Milli Eğitim Dergisi, 48(222), 149-171.
21. Koç, E. S. (2021). Türkçe dersi öğretim programları ile okuma becerileri öğretim programının uluslararası okuma yeterlikleri bağlamında incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 50(230), 169-193. https://doi.org/10.37669/milliegitim.702775
22. Kurudayıoğlu, A. G. M. (2003). Konuşma eğimi ve konuşma becerisini geliştirmeye yönelik etkinlikler. Türklük Bilimi Araştırmaları, (13), 287. https://izlik.org/JA89LJ22UY
23. Lüle Mert, E. (2013). İlköğretim Türkçe programı ile Türkçe çalışma kitaplarındaki kazanım ve etkinliklerin sözcük öğretimi açısından değerlendirilmesi. Dil ve Edebiyat Eğitimi Dergisi, 2(5), 13.
24. Lüle Mert, E. (2014). Türkçenin eğitimi ve öğretiminde dört temel dil becerisinin geliştirilmesi sürecinde kullanılabilecek etkinlik örnekleri. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 2(1), 23-48.
25. Mete, F., Çiçek, S., & Asar, A. (2022). Türkçe ders kitaplarındaki dil bilgisi konuları: Yapılandırmacı yaklaşım öncesi ve sonrası. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 10(2), 363-384.
26. Millî Eğitim Bakanlığı. (2019). Türkçe dersi öğretim programı(1-8.sınıflar). 20195716392253-02-Türkçe Öğretim Programı 2019.pdf
27. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Ortaokul Türkçe dersi öğretim programı Türkiye yüzyılı maarif modeli (5-8.sınıflar). 2024programtur5678Onayli.pdf
28. Mutlu, H. H., &Yurt, E. E. (2019). 6. sınıf Türkçe ders kitabındaki etkinliklerin öğrenme alanlarına dağılımının incelenmesi. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 9(3), 469-474.
29. Narin, A. (2021). İlkokul öğrencilerinde temel dil becerilerinin geliştirilmesine yönelik etkinlik örnekleri. Journal of Social Sciences And Education, 4(1), 197-207.
30. Oryaşın, U. (2020). Türkçe ders kitaplarındaki etkinliklerin bütüncül bir anlayışla incelenmesi. (Tez No. 628184) [Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
31. Patton, M.Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri. (3. Baskıdan Çeviri. Bütün, M &, S. B. Demir, (Edt.). Pegem Akademi.
32. Polat, C. ve Odabaş, H. (2008). Bilgi toplumunda yaşam boyu öğrenmenin anahtarı: Bilgi okuryazarlığı. Küreselleşme, Demokratikleşme ve Türkiye Uluslararası Sempozyumu Bildiri Kitabı içinde (ss. 596-606). Akdeniz Üniversitesi.
33. Sak, R., Sak, İ. T. Ş., Şendil, Ç. Ö., & Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227-256.
34. Saygı, S. (2024). Sekizinci sınıf Türkçe ders kitabı. (A. Kılıçarslan, Edt.). Hecce Yayıncılık.
35. Şimşek, Ş., & Demirel, İ. F. (2020). Türkçe ders kitaplarındaki söz varlığı kazandırma/kelime öğretimi etkinliklerinin kullanılan yöntemler açısından incelenmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(Ek), 317-330.
36. Temizyürek, F., & Çevik, A. (2017). 5. sınıf öğrencilerinin zihinsel tasarıma dayalı yazma modelini metin oluşturma sürecinde kullanma becerileri. Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(1), 114-138.
37. Teyfur, M., & Teyfur, E. (2012). Yapılandırmacı öğretim programına yönelik öğretmen ve yönetici görüşlerinin değerlendirilmesi (İzmir il örneği). Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 3(2), 66-81.
38. Tosunoğlu, M., & Demir, E. (2014). MEB yayınları 5. Sınıf Türkçe dersi öğrenci çalışma kitabındaki etkinliklerin dil öğrenme alanlarına ve taksonomiye göre değerlendirilmesi. Milli Eğitim Dergisi, 44(203), 74-83.
39. Yıldırım, A. (1999). Nitel araştırma yöntemlerinin temel özellikleri ve eğitim araştırmalarındaki yeri ve önemi. Eğitim ve Bilim, 23(112).
40. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
41. Yıldırım, N. (2021). Ortaokul Türkçe ders kitabı (5, 6, 7 ve 8. Sınıf) etkinliklerinin dil becerilerine dağılımı üzerine bir inceleme. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 10(4), 1445-1456.
42. Yıldız, A. (2016). İlkokulda öğrenme amaçlı yazma etkinliklerinin akademik başarıya etkisinin tartışılması. Turkish Studies International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 11 (14), 861-870. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.9665