Düzeltme: TÜRKÇE ÖĞRETMENLERİNİN DİNLEME BECERİSİNE YÖNELİK METAFORİK ALGILARI

Bu makalenin ilk hali 27 Eylül 2026 tarihinde yayımlandı. https://dergipark.org.tr/tr/pub/chedar/article/1966898

Düzeltme Notu

Tablolar ile metin karışıklığı- iç içe girmişlik.

Öz

Bu araştırmanın amacı, Türkçe öğretmenlerinin dinleme edimine yönelik metaforik algılarını çeşitli değişkenler açısından incelemektir. Bu doğrultuda araştırmada tarama deseni kullanılmıştır. Doğumdan itibaren hatta anne karnında başlayan dinleme süreci ömür boyu sürmektedir. Her ne kadar doğuştan getirilen bir edim olsa da etkili iletişim için geliştirilmesi önemli olmaktadır. Nitekim dil becerileri gelişmiş bireyler, sosyal hayatta da akademik hayatta başarılı olmaktadır. İletişimin en önemli ögesi durumunda olan dinleme eğitimi ailede başlasa da eğitim yuvalarında sistemli bir şekilde gerçekleşmektedir. Becerilerin geliştirilebileceğinden hareketle okullarda dinleme eğitiminin yapı taşı konumunda olan öğretmenlerin beceriye yönelik tutumları onların davranışlarına yön vermektedir. Bu doğrultuda öğretmenlerin dinlemeye yönelik algılarının ortaya çıkarılmasının alan çalışmalarına ışık tutacağı düşünülmektedir. Araştırmanın örneklemini 2025-2026 eğitim öğretim yılında Gaziantep ili devlet okullarında görev yapmakta olan 204 Türkçe öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırma verileri, araştırmacılar tarafından oluşturulan metafor uygulama formu ile elde edilmiş ve içerik analizi ile çözümlenmiştir. Formda katılımcılardan “Dinlemek ... gibidir. Çünkü …” ifadesindeki boşlukları doldurmaları istenmiştir. Verilerin analiz sürecinde metaforlar, gerekçeleri temel alınarak kapsamlı başlıklar altında 12 kategoriye ayrılmış ve çeşitli değişkenlere göre frekans ve yüzdelikler belirlenmiştir. Çalışmanın sonucuna göre Türkçe öğretmenlerinin dinlemeyi daha çok anlama ve bilişsel süreçlerle ilişkilendirdikleri, dinlemeye karşı olumlu tutum sergiledikleri anlaşılmıştır. Öte yandan öğretmenlerin metaforik algılarında çeşitli değişkenler açısından anlamlı bir farklılık saptanmamıştır.

Anahtar Kelimeler

• dinleme
• dinleme eğitimi
• metafor

Düzeltme: Turkish Teachers' Metaphorical Perceptions of Listening Skills

Bu makalenin ilk hali 27 Eylül 2026 tarihinde yayımlandı. https://dergipark.org.tr/tr/pub/chedar/article/1966898

Öz

The purpose of this study is to examine Turkish language teachers’ metaphorical perceptions of the act of listening in terms of various variables. Accordingly, a survey design was used in the study. The process of listening, which begins at birth and even in the womb, continues throughout one’s entire life. Although it is an innate ability, it is important to develop it for effective communication. Indeed, individuals with well-developed language skills tend to be successful in both social and academic life. While listening education—the most important element of communication—begins in the family, it is systematically implemented in educational institutions. Given that these skills can be developed, teachers’ attitudes toward the skill—as the cornerstone of listening education in schools—guide their behaviors. In this context, it is believed that uncovering teachers’ perceptions regarding listening will shed light on field studies. The study sample consists of 204 Turkish language teachers working in public schools in Gaziantep Province during the 2025–2026 academic year. Research data were collected using a metaphor application form created by the researchers and analyzed through content analysis. In the form, participants were asked to fill in the blanks in the statement “Listening is like … because ….” During the data analysis process, the metaphors were categorized into 12 groups under comprehensive headings based on their justifications, and frequencies and percentages were determined according to various variables.

Anahtar Kelimeler

• listening
• listening training
• metaphor

Kaynakça

1. Akgül, G. (2010). İlköğretim Türkçe (6, 7, 8 sınıflar) 2006 öğretim programında yer alan okuma, dinleme, konuşma, yazma öğrenme alanlarındaki kazanımların bütünsel beyin modeline göre analiz edilmesi, sınıflandırılması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
2. Aksan, D. (1982). Her yönüyle dil: Ana çizgileriyle dilbilim. (3.cilt). Türk Dil Kurumu Yayınları.
3. Bozkurt, M. (2025). Dinleme metinlerinin yetişkin veya çocuk tarafından seslendirilmesinin ilkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin dinleme becerisine, dinleme tutumuna ve dinleme motivasyonuna etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi.
4. Bozpolat, E. (2015). Türkçe öğretmen adaylarının dört temel dil becerisine ilişkin metaforik algıları. Turkish Studies, 10(11), 313–340. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.8552
5. Creswell, J. W. (2013). Nitel araştırma yöntemleri (M. Bütün & S. B. Demir, Çev. Ed.). Siyasal Kitabevi. Çerçi, A. (2013). Konuşma eğitiminin telaffuz vurgu ve tonlama konularının dinleme destekli öğretimi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi.
6. Demirel, Ö. (2003). Türkçe ve sınıf öğretmenleri için Türkçe öğretimi (5. baskı). Pegem Yayıncılık.
7. Doğan, Y. (2011). Dinleme eğitimi (2.baskı.). Pegem Akademi Yayıncılık.
8. Doğan, Y. (2025). Dinleme eğitimi. Pegem Akademi.

9. Eco, U. (2008). Yorum ve aşırı yorum (K. Atakay, Çev.). Can Yayınları
10. Emiroğlu, S., Arslanbaş, F. & Işkın, G. (2023). Türkçe öğretmeni adaylarının eleştirel dinlemeye ilişkin metaforik algıları. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 21(1), 97–123 https://doi.org/10.37217/tebd.1174416 Epçaçan, C. (2013). Temel bir dil becerisi olarak dinleme ve dinleme eğitimi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Türkçenin Eğitimi Öğretimi Özel Sayısı, 11, ss. 331-352. https://doi.org/10.14520/adyusbd.483
11. Fraser, D. (2000). Sin, hope and optimism in children’s metaphors. AARE Conference, December 4–7, Sydney, Australia.
12. Funk, H.D. & Funk, G.D. (1989). Guidelines for developing listening skills. The reading teacher, pp. 660-663. Günay, V. D. (2007). Sözcükbilime giriş. Multilingual Yayınları.
13. Gündüz, O. ve Şimşek, T. (2014). Anlama teknikleri 2 uygulamalı dinleme eğitimi el kitabı. Grafiker Yayınları.
14. Hamzadayı, E. (2021). Dinleme becerisinin temel kavramları. N. Bayat (Ed.), Dinleme ve eğitimi içinde (ss. 1–23). Anı Yayıncılık.
15. Karataş, T. (2014). Türk dili. Öncü Kitap.
16. Lakoff, G., & Johnson, M. (2022). Metaforlar, hayat, anlam ve dil (G. Y. Demir, Çev.). Minotor Kitap.
17. Lüle Mert, E. (2013). Türkçe öğretmen adaylarının dört temel dil becerisine ilişkin algılarının metaforlar aracılığıyla analizi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(27), 357–372.
18. MEB. (2024). Ortaokul Türkçe dersi öğretim programı (5, 6, 7 ve 8. sınıflar).
19. Özbay, M. (2010). Anlama Teknikleri: II. Dinleme Eğitimi (2. baskı). Öncü Basımevi.
20. Rost, M. (2025). Teaching and researching listening (4th ed.). Routledge.
21. Sanchez, A., Barreiro, J. M., & Maojo, V. (2000). Design of virtual reality systems for education: A cognitive approach. Education and Information Technologies. https://doi.org/10.1023/A:1012061809603 Schmitt, R. (2005). Systematic metaphor analysis as a method of qualitative research. The Qualitative Report,10(2), 358-394. https://doi.org/10.46743/2160-3715/2005.1854
22. Soyuçok, M. (2022). Dinleme becerisi üzerine hazırlanan lisansüstü tez çalışmalarının bibliyometrik analizi. Uluslararası Eğitim Bilim ve Teknoloji Dergisi, 8(1), 66 80. https://doi.org/10.47714/uebt.1079623
23. Şahan, K. (2014). Türk şiirinde metafor (1923–1960) [Yayımlanmamış doktora tezi]. Trakya Üniversitesi.
24. Şahin, A., & Aktar, S. (2024). Dinleme eğitimi ile ilgili temel bilgiler. M. N. Kardaş (Ed.), Dinleme eğitimi içinde (ss.1-24). Pegem Akademi.
25. Şimşek, D. (2023). 8. sınıf öğrencilerinin dört temel dil becerisine yönelik metaforik algıları [Yüksek lisans tezi], Kafkas Üniversitesi.
26. Tekin, H. (1980). Okuduğunu anlama gücü ile yazılı anlatım becerisini geliştirme yönünden okullarımızdaki Türkçe öğretimi. Mars Matbaası.
27. TDK (2019). http://www.tdk.gov.tr/ Erişim tarihi: 09.01.2026.
28. Ulu, H. (2019). Öğretmen adaylarının dinleme, konuşma, okuma ve yazma becerilerine ilişkin metaforik algıları. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(2), 272–314
29. Worthington, D. L., Bodie, G. D., & Fitch-Hauser, M. E. (2024). Listening: Processes, functions, and competency (3rd ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003392255
30. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayınevi.