TÜRKİYE’DE TEKNOLOJİK GELİŞMENİN İMALAT SANAYİNE ETKİSİ

Öz

Küreselleşme süreciyle birlikte teknolojinin hızla gelişmesi ve yayılması, firmalar ve ülkeler açısından rekabet gücünün belirleyici unsurlarından biri hâline gelmiştir. Özellikle imalat sanayi, teknolojik ilerlemelerin üretim süreçlerine yansıdığı temel alanlardan biri olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışmada, Türkiye’de teknolojik gelişmenin imalat sanayi üretimi üzerindeki etkisi ampirik olarak incelenmektedir. Analizde 1990–2024 dönemine ait yıllık veriler kullanılmıştır. İmalat sanayi üretimini temsilen Sanayi Üretim Endeksi (İmalat) kullanılırken, teknolojik gelişme göstergesi olarak Ar-Ge harcamaları ele alınmıştır. Ayrıca kamu yatırımları kontrol değişkeni olarak modele dâhil edilmiş; bulguların duyarlılığını test etmek amacıyla patent tescil sayıları kullanılarak robust analiz gerçekleştirilmiştir. Bulgular teknolojik gelişme ile imalat sanayi üretimi arasında uzun dönemli bir eş bütünleşme ilişkisinin bulunmadığını göstermektedir. Kısa dönem analizleri ise, teknolojik göstergelerin imalat sanayi üzerindeki etkisinin sınırlı ve dolaylı bir yapıya sahip olduğuna işaret etmektedir. Robust analiz kapsamında kullanılan patent verileri, imalat sanayi üretimi ile teknolojik çıktılar arasında kısa vadeli bir etkileşimin varlığını desteklemektedir. Bu çerçevede, teknoloji politikalarının yalnızca Ar-Ge harcamalarının artırılmasına değil, bu harcamaların üretim süreçlerine etkin biçimde aktarılmasına odaklanması gerektiği değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• İmalat Sanayi
• Teknoloji
• Teknolojik Gelişme

THE IMPACT OF TECHNOLOGICAL DEVELOPMENT ON THE MANUFACTURING INDUSTRY IN TURKEY

Öz

The rapid development and spread of technology, alongside globalisation, has become one of the key determinants of a competitiveness for both firms and countries. The manufacturing industry stands out in particular as an area where technological advances are reflected in production processes. This study empirically examines the impact of technological development on manufacturing production in Turkey. Annual data from 1990 to 2024 were used in the analysis. The Industrial Production Index (Manu-facturing) was used as a proxy for manufacturing output, while research and development (R&D) expenditures were utilized as an indicator of technological develop-ment. Public investments were also included in the model as a control variable, and a robust analysis was performed using patent registration numbers to test the sensitivity of the findings. The findings suggest that no long-term cointegration relationship exists between technological development and manufacturing industry production. Short-term analyses, on the other hand, suggest that the effect of technological indicators on the manufacturing industry is limited and indirect. The patent data used in the robust analysis supports the existence of a short-term interaction between manufacturing industry production and technological outputs. In this context, it is argued that technology policies should not focus only on increasing R&D expenditure, but also on effectively integrating it into production processes. Strengthening the link between technological investment and industrial application appears critical for enhancing the pro-ductivity and competitiveness of the manufacturing sector.

Anahtar Kelimeler

• Manifacturing Industry
• Technology
• Tekchnological Development

Kaynakça

1. Akçiğit, U., & Tok, E. Ö. (2020). Türkiye bilim raporu (TÜBA Raporları No. 49). Türkiye Bilimler Akademisi.
2. Akyol, E. S., & Metin, G. U. (2021). Türkiye'de imalat sanayinde işgücü verimliliği ve ekonomik büyüme ilişkisi. Verimlilik Dergisi, Sayı:1, 35-47. https://doi.org/10.51551/verimlilik.614695
3. Backer, K. D., Desnoyers, I. J., & Moussiegt, L. (2015). Manufacturing or services - That is (not) the question: The role of manufacturing and services in OECD economies. OECD Science, Technology and Industry Policy Papers, No. 19, OECD Publishing. http://dx.doi.org/10.1787/5js64ks09dmn-en
4. Balkaya, E. (2022). Teknoloji kullanım düzeyine göre Türkiye imalat sanayi ve istihdam. M. Mete & E. Akardeniz (Eds.), İktisadi-idari bilimlerde araştırma ve değerlendirmeler (ss. 23–34). Gece Kitaplığı.
5. Barışık, S., & Kesi̇koğlu, F. (2006). Türkiye'de bütçe açıklarının temel makroekonomik değişkenler üzerine etkisi (1987-2003 VAR etki-tepki analizi, varyans ayrıştırması). Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 61(4), 59-82.
6. Bozkurt, K. (2008). Türk imalat sanayisinde teknolojik gelişme ve ihracat performansı. Finans Politik & Ekonomik Yorumlar, 45(522), 91-103.
7. Doolani, S., Wessels, C., Kanal, V., Sevastopoulos, C., Jaiswal, A., Nambiappan, H., & Makedon, F. (2020). A review of extended reality (xr) technologies for manufacturing training. Technologies, 8(77), 1-20. http://dx.doi.org/10.3390/technologies8040077
8. Furman, J. L., Porter, M. E., & Stern, S. (2002). The Determinants of national innovative capacity. Research Policy, 31(6), 899-933.

9. Guo, D., Guo, Y., & Jiang, K. (2016). Government-subsidized R&D and firm innovation: Evidence from China. Research Policy, Vol.45, 1129-1144.
10. Gülsever, Z., & Önder, K.. (2023). Türkiye imalat sanayi sektörünün inovasyon yapısının haritalandırma yöntemi ile analizi. Turkish Studies-Economics, 18(3), 843-864. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.68518
11. Günaydın, İ. (2004). Vergi – harcama tartışması: Türkiye örneği. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 5(2), ss.163-181.
12. Güney, G. (2023). Ar-Ge personelinin firma verimliliğine etkisi: Türk imalat sanayi örneği. Sosyoekonomi, 31(57), 385-400. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2023.03.18
13. Has, B., & Çınar, S. (2022). Türkiye'de imalat sanayi ve ekonomik büyüme ilişkisi. Bucak İşletme Fakültesi Dergisi, 5(1), 7-22. https://doi.org/10.38057/bifd.999364
14. Kapkara Kaya, S. & Alış, O. (2025). Ar-Ge harcamalarının ve çalışan sayısının Türk imalat sanayi verimliliğine etkisi. Business, Economics and Management Research Journal, 8(3), 229-239. https://doi.org/10.58308/bemarej.1819280
15. Kopuk, E., Meçik, O. (2020). Türkiye'de imalat sanayi ve tarım sektörlerinin ekonomik büyüme üzerine etkisi: 1998-2020 dönemi analizi. Yönetim ve Ekonomi, 27(2), 263-274. https://doi.org/10.18657/yonveek.693387
16. Kumar, V., Kumar, U., & Persaud, A. (1999). Building technological capability through importing technology: The case of Indonesian manufacturing industry. The Journal of Technology Transfer, 24(1), 81- 96.
17. Külünk, İ. (2023). Seçilmiş makro iktisadi göstergelerle imalat sanayi ve büyüme ilişkisi: Türkiye örneği, Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 19(1), 59-70.
18. Mucuk, M., & Alptekin, V. (2008). Türkiye’de vergi ve ekonomik büyüme ilişkisi: VAR analizi (1975 - 2006). Maliye Dergisi, Sayı:155, 159-174.
19. Özer, M. & Erdoğan, L., (2006). Türkiye'de ihracat, ithalat ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkilerin zaman serisi analizi. Ekonomik Yaklaşım, 17( 60-61), 1-110.
20. Ronaghi, M. H. (2023). The Influence of artificial intelligence adoption on circular economy practices in manufacturing industries. Environment, Development and Sustainability, 25:14355-14380. https://doi.org/10.1007/s10668-022-02670-3
21. Samancı, M., & Noyan, E. (2023). Türkiye yüzyılında kamu harcamaları ve kamu gelirleri ilişkisi: var analizi. Türkiye Siyaset Bilimi Dergisi, 6(1), 1-11.
22. Schwachula, A., Seoane, M. V., & Hornidge, A. K. (2014). Science, technology and innovation in the context of development an overview of concepts and corresponding policies recommended by international organisations, ZEF Working Paper Series, Working Paper No:132, University of Bonn, Center for Development Research.
23. Tokatlıoğlu, İ., & Emikönel, M. (2020). Türkiye imalat sanayinde teknoloji yayılımı ve özümseme kapasitesi: 2003-2017 dönemi. Ekonomik Yaklaşım, 31(115), 161-183. https://doi.org/10.5455/ey.17017
24. Toparlak, E., & Susam, N. (2023). Yenilenebilir enerji üzerine uygulanan kamu politikalarının teknolojik inovasyon üzerine etkisi:Türkiye ve Avrupa Birliği ülkeleri üzerine bir inceleme. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 16(1), 180–192. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.1123186
25. Yıldırım, A. E., & Erduru, İ. (2023). Örgütlerde Ar-Ge yoğunlukları ile kârlılık ilişkisi: İmalat sanayi alt sektörleri üzerine bir araştırma. M. Avcı, E. Kara, & A. Kaya (Eds.), Örgütsel Davranış Araştırmaları. Eğitim Yayınevi.