AZERBAYCAN’DA SOSYAL HİZMETİN GELİŞİMİNİ ETKİLEYEN SOSYO-POLİTİK UNSURLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Sosyal hizmet denilince akıllara her ne kadar günümüzdeki gibi profesyonel bir meslek gelse de çok eski zamanlarda dahi belirli bazı etmenler üzerinden bu uygulamaların yürütüldüğü görülmektedir. Günümüzde ise sosyal hizmet mesleği ve akabinde yürütülen uygulamalar belli başlı bazı standartlar çerçevesinde gerçekleştirilse de her ülkenin kendi iç dinamikleri bu uygulamaları büyük oranda şekillendirmektedir. Özellikle devletin yönetim yapısı ve refah sistemleri sosyal hizmetin oluşmasındaki temel faktörlerdir. Örneğin Türkiye ve Azerbaycan her ne kadar benzer dil ve kültüre sahip olsalar da tarihsel düzlemde Azerbaycan’nın günümüzdeki halini alana kadar yaşadığı politik, sosyal, ekonomik ve kültürel hadiseler ülkemizle olan sosyal hizmet görünümündeki farklılıkların sebebini bizlere açıklamaktadır. Azerbaycan, bağımsızlık sonrası ve SSCB'nin çöküşü sonrasında sağlık alanında, ekonomik, sosyal ve politik vb. birçok alanda çeşitli reformlar gerçekleştirmiş ve gerçekleştirmeye de devam etmektedir. Bu alanlar içerisinde eğitim sistemine de reformist bir anlayışla yaklaşılmaktadır. Azerbaycan’da sosyal hizmet, bağımsızlık sonrası ilk olarak Sovyet döneminden kalma sosyal hizmet sistemi ile ve onun ilkelerinden hareketle faaliyet göstermiştir. Sovyetlerde çocuklar hariç diğer tüm dezavantajlı kesimlere yönelik sosyal hizmet uygulamaları hayır kurumları ve özel kuruluşlar üzerinden yürütülmekteydi. Ancak sistemin tüm aksaklıkları zaman içerisinde reformist bir anlayışla giderilmeye çalışıldı ve halen daha giderilmeye devam etmektedir. Gerçekleştirilen bu çalışma ile benzer dil ve kültüre sahip Azerbaycan’nın genel olarak siyasi, eğitim gibi alanlardaki gelişmeler ile bunların sosyal hizmete olan yansımaları ortaya koyulacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Sosyal Hizmet
• Sosyal Refah
• Azerbaycan
• Sovyetler Birliği
• Sosyal hizmet reformları

AN EVALUATION OF THE SOCIO-POLITICAL FACTORS INFLUENCING THE DEVELOPMENT OF SOCIAL WORK IN AZERBAIJAN

Öz

Although social work is often perceived as a modern profession, it is evident that such practices were carried out based on certain factors even in ancient times. Today, although the profession of social work and its subsequent practices are conducted within the framework of specific standards, the internal dynamics of each country significantly shape these practices. In particular, the governance structure of the state and welfare systems are key factors in the formation of social work. For example, although Turkey and Azerbaijan share a similar language and culture, the political, social, economic, and cultural events that Azerbaijan has historically experienced until it took its current form explain the differences in the social service outlook compared to our country. Following independence and the collapse of the Soviet Union, Azerbaijan initiated and continues to implement reforms in healthcare, the economy, social policy, politics, and other fields.. Among these, the education system has also been approached with a reformist perspective. Following independence, social work in Azerbaijan initially operated based on the Soviet-era social work system and its principles. During the Soviet period, social service practices for all disadvantaged groups, except for children, were carried out through charities and private organizations. However, over time, efforts have been made to address all the shortcomings of the system through a reformist approach, and this process continues to this day. This study aims to present developments in Azerbaijan in areas such as politics and education, and to examine how these developments have been reflected in the country’s social work system, particularly within the context of a nation sharing close linguistic and cultural ties with Türkiye.

Anahtar Kelimeler

• Social Work
• Social Welfare
• Azerbaijan
• Soviet Union
• Social Work Reforms.

Kaynakça

1. Ahmadli, K., Rzayeva, L., & Huseynli, A. (2018). Social work in Azerbaijan. https://khanahmadli.wordpress.com/2018/07/05/social-work-in-azerbaijan-khanbala-ahmadli/
2. Alıyev, M., & Hüseynov, N. (2008). Küreselleşme sürecinde sosyal güvenlik ve Azerbaycan'da sosyal güvenlik alanında değişimler. Journal of Qafqaz University, 22, 25–37.
3. Anadolu Ajansı. (2021). Azerbaycan'da genel sağlık güvencesi sistemi ülke genelinde devreye girdi. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/azerbaycanda-genel-saglik-guvencesi-sistemi-ulke-genelinde-devreye-girdi/2194888
4. Azerbaycan Üniversitesi. (2021). Sosial iş ixtisasının tədris qrafiki. http://www.au.edu.az/upload-files/menu/tedris_qrafikleri/sosial_is.pdf
5. Azərbaycan Respublikası Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri Üzrə Dövlət Komitəsi. (t.y.). Uşaq və ailələrə dəstək mərkəzləri. http://scfwca.gov.az/page/usaq-ve-ailelere-destek-merkezleri
6. Azərbaycan Respublikası. (2009). Könüllü fəaliyyət haqqında qanun (9 iyun 2009).
7. Bakü Devlet Üniversitesi. (2021). Təhsil. http://socialogy.bsu.edu.az/az/content/thsl
8. Bayır, Ö. Ö. (2018). Sosyal hizmetin tarihsel oluşumu ve gelişimi. Ö. Ö. Bayır (Ed.), Sosyal hizmet tarihi içinde. Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayını.

9. BBC. (2021). Azərbaycanı nə gözləyir? “Əhalinin sosial halı ciddi pisləşməkdədir”. https://www.bbc.com/azeri/azerbaijan-56569921
10. Burke, T. (2010). Empiricism, pragmatism, and the settlement movement. The Pluralist, 5(3), 73–88. https://doi.org/10.1353/plu.2010.001
11. Dayanıqlı və Operativ Sosial Təminat Agentliyi. (2021). DOST Agentliyi. http://dost.gov.az/
12. Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu. (2013). Azerbaycan ülke bülteni.
13. Ergül, O., & Abdullayev, C. (1998). Azerbaycan Cumhuriyeti Anayasası. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 47(1), 221–278. https://doi.org/10.1501/Hukfak_0000000636
14. Ergün, A. G. M. (1997). Azerbaycan eğitim sistemi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 12(12), 499–514.
15. Gal, J., Köngeter, S., & Vicary, S. (Ed.). (2020). The settlement house movement revisited. Policy Press. https://doi.org/10.46692/9781447354253
16. Göl, H. (2016). Geçmişten günümüze Azerbaycan. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 153–170.
17. Hounmenou, C. (2012). Black settlement houses and oppositional consciousness. Journal of Black Studies, 43(6), 646–666. https://doi.org/10.1177/0021934712441203
18. Hounmenou, C., Lee, K. J., & Dieser, R. B. (2025). The untold story of Black social reformers in early social work history. Journal of Social Work. https://doi.org/10.1177/14680173251369717
19. Hüseyinli, N. (2012). Azerbaycan'ın sosyal güvenlik sistemi. Kamu İşletmeleri İşverenleri Sendikası.
20. Kazımlı, E. (2016). Azerbaycanın jeopolitik konumu ve Karabağ sorunu. O. Orhan (Ed.), Karadeniz ve Kafkaslar: Riskler ve fırsatlar içinde. TASAM Yayınları.
21. Köngeter, S. (2010). Dönüştürmek, iletişim kurmak, oynamak için - Eylemdeki deney topluluğu. E. Hygum & P. M. Pedersen (Ed.), Erken çocukluk eğitimi: Danimarka'daki değerler ve uygulamalar. Hans Reitzel Forlag. https://earlychildhoodeducation.digi.hansreitzel.dk/?id=192
22. Köngeter, S. (2020). A brief transnational history of the settlement house movement. The settlement house movement revisited içinde (ss. 15–34). https://doi.org/10.1332/policypress/9781447354239.003.0002
23. Kutlar, A., & Salamov, F. (2016). Azerbaycan kamu hastanelerinin etkinliğinin değerlendirilmesi. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 31, 1–17.
24. Lymbery, M. (2005). Social work with older people: Context, policy and practice. Sage.
25. Mantie, R. (2022). Progressive times. Music, leisure, education içinde (ss. 55–76). https://doi.org/10.1093/oso/9780199381388.003.0003
26. McCutcheon, K. P. D. (2019). Willie Gertrude Brown and Black settlements. Urban Social Work, 3(1), 110–128. https://doi.org/10.1891/2474-8684.3.1.110
27. Mecek, M. (2018). Azerbaycan’ın devlet yapısı. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 51–77.
28. Minority Rights Group International. (2019). World directory of minorities and indigenous peoples – Azerbaijan. https://minorityrights.org/country/azerbaijan/
29. Okutan, M. (1996). Azerbaycan eğitim sistemi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 5(5), 97–108.
30. Önsoy, M. (2011). Azerbaycan sivil toplum kuruluşları. Orta Asya ve Kafkasya Araştırmaları, 11, 90–110.
31. Rajabov, T. (2011). Social work in Azerbaijan. S. Stanley (Ed.), Social work education in countries of the East içinde. Nova Science.
32. Reçber, B. (2019). Sosyal hizmetin gelişimi. Toplum ve Sosyal Hizmet, 30(2), 715–738. https://doi.org/10.33417/tsh.572233
33. Rehimli, R. (2011). Azerbaycan devlet personel yönetimi. Kültür Ajans.
34. Sattarov, R., Faradov, T., & Mamed-zade, I. (2007). Civil society in Azerbaijan. CIVICUS. http://www.civicus.org/media/CSI_Azerbaijan_Country_report.pdf
35. Seferov, R. (2007). Azerbaycan nüfusunun yerleşim özellikleri. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 21, 271–294.
36. Serhat Kalkınma Ajansı. (2016). Azerbaycan Cumhuriyeti ülke raporu.
37. Süleymanov, A. (2014). Bilimsel yeterlilik düzeyi. İstanbul Journal of Sociological Studies, 50, 1–18.
38. Tağızadə, F. (2018). Ailə sosial işin obyekti kimi. Elmi Əsərlər, 1(30), 117–123.
39. Wietschorke, J. (2020). Settlement house movement in Germany. The settlement house movement revisited içinde (ss. 109–128). https://doi.org/10.1332/policypress/9781447354239.003.0007
40. Yurt Dışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı. (2021). Azerbaycan’ın bağımsızlık günü. https://www.ytb.gov.tr/ozel-gunler/azerbaycanin-bagimsizlik-gunu
41. Zamanov, A. D., & Əliyeva, H. İ. (2015). Sosial işin əsasları. Təhsil İşçisi Mətbəəsi.