TOPLUMSAL SORUNLARA ÇÖZÜM ARAYIŞINDA SOSYAL BİLGİLER DERSİNİN ROLÜ: ÖĞRETMEN ADAYLARININ GÖRÜŞLERİ

Öz

Bu araştırmanın amacı, Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarının toplumsal sorunlara ilişkin görüşlerini ve Sosyal Bilgiler dersinin bu sorunların çözümündeki rolüne dair değerlendirmelerini ortaya koymaktır. Nitel araştırma yöntemine dayalı olarak tasarlanan çalışmada fenomenoloji deseni kullanılmıştır. Araştırmanın katılımcılarını, maksimum çeşitlilik örneklemesi yoluyla belirlenen 27 sosyal bilgiler öğretmen adayı oluşturmaktadır. Veriler yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmış ve içerik analiziyle çözümlenmiştir. Bulgular öğretmen adaylarının toplumsal sorunları şiddet ve eşitsizlik, çevre ve kent, göç ve kültürel uyum, ekonomik ve sosyal refah, eğitim ve toplumsal bilinç, siyasi ve insan hakları ve güvenlik olmak üzere yedi tema altında topladıklarını göstermektedir. Katılımcılar sosyal bilgiler dersini öğrencileri bilinçlendirme, değer kazandırma ve iyi vatandaş yetiştirme işlevleriyle toplumsal sorunların çözümünde etkili bir araç olarak görmektedir. Elde edilen sonuçlar sosyal bilgiler eğitiminin hem yerel hem de küresel ölçekte toplumsal sorunlara duyarlı bireyler yetiştirmede kritik bir rol üstlendiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• sosyal bilgiler eğitimi
• toplumsal sorunlar
• öğretmen adayları

THE ROLE OF THE SOCIAL STUDIES COURSE IN ADDRESSING SOCIETAL PROBLEMS: PRESERVICE TEACHERS’ PERSPECTIVES

Öz

The aim of this study is to reveal Social Studies teacher candidates’ views on societal problems and their evaluations regarding the role of the Social Studies course in addressing these problems. The study was designed within the framework of qualitative research and employed a phenomenological design. The participants consisted of 27 Social Studies teacher candidates selected through maximum variation sampling. Data were collected using a semi-structured interview form and analyzed through content analysis. Findings indicated that teacher candidates categorized social problems under seven themes: violence and inequality, environment and urban issues, migration and cultural adaptation, economic and social welfare, education and social awareness, political issues and human rights, and security. Participants emphasized that the Social Studies course plays a significant role in raising awareness, instilling values and cultivating good citizenship, thereby contributing to the solution of societal problems. The results highlight that Social Studies education has a critical function in fostering individuals sensitive to social problems at both local and global levels.

Anahtar Kelimeler

• Social studies education
• Societal problems
• pre-service teachers

Kaynakça

1. Aykaç, N. (2007). İlköğretim sosyal bilgiler dersi eğitim-öğretim programına yönelik öğretmen görüşleri. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 6(22), 46-73.
2. Bayrak, B. (2021). 7. sınıf sosyal bilgiler dersinde uygulanan değer odaklı etkinliklerin toplumsal sorunların kavranmasına etkisi (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Bursa Uludağ Üniversitesi.
3. Blumer, H. (1971). Social problems as collective behavior. Social Problems, 18(3), 298-306. https://doi.org/10.2307/799797
4. Birleşmiş Milletler. (2024). Sustainable development goals. https://www.un.org/sustainabledevelopment/sustainable-development-goals/
5. Çetin, K. (2003). Türk eğitim tarihinde sosyal bilimler ve sosyal bilgilerin tarihsel süreci. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(1-2), 163-185.
6. Denzin, N. K., ve Lincoln, Y. S. (Ed.). (2011). The Sage handbook of qualitative research (4. baskı). Sage.
7. Frederick, R., Cave, A., ve Perencevich, K. (2010). Teacher candidates' transformative thinking on issues of social justice. Teaching and Teacher Education, 26, 315-322. https://doi.org/10.1016/J.TATE.2009.05.004
8. Gömleksiz, M. N., ve Cüro, E. (2011). Sosyal bilgiler dersi öğretim programının toplumsal ihtiyaçları karşılama düzeyine ilişkin öğretmen görüşleri (Diyarbakır ili örneği). Milli Eğitim Dergisi, 41(190), 145-166.

9. İbret, B. Ü., Karasu Avcı, E., ve Recepoğlu, S. (2016). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının toplumsal sorunların tespitine yönelik görüşleri. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(USBES Özel Sayı II), 1295-1319.
10. İbret, B. Ü., Kaptan İzmir, E., ve Genç, İ. (2022). Sosyal bilgiler öğretmenliğinin toplumsal sorun algılarının incelenmesi. Journal of Research in Education and Teaching, 11(3), 145-154.
11. İlter, E. (2019). Küreselleşme sürecinde ortaya çıkan toplumsal sorunlar ve sosyal politikalardaki değişimlerin incelenmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 24(4), 989-1003.
12. Karasu-Avcı, E. ve Faiz, M. (2025). 2024 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı çerçevesinde 5. sınıf ders kitaplarında toplumsal sorunların incelenmesi. TEBD, 23(2), 1237-1262. https://doi.org/10.37217/tebd.1648025
13. Merriam, S. B. (2023). Nitel araştırma: Qualitative research: A guide to design and implementation (S. Turan & F. Koçak Canbaz, Çev.Ed.). Nobel Akademik Yayıncılık.
14. Merrill, F. (1948). The study of social problems. American Sociological Review, 13(3), 251. https://doi.org/10.2307/2086557
15. Miles, M. B., ve Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2.baskı.). Sage.
16. Patton, M. Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (M. Bütün & S. B. Demir, Edt., 3. baskıdan çeviri). Pegem Akademi.
17. Öztürk, C. (2012). Sosyal bilgiler: Toplumsal yaşama disiplinler arası bir bakış. C. Öztürk (Ed.), Sosyal bilgiler öğretimi içinde (s. 1-31). Pegem A Yayıncılık.
18. Özyılmaz, Ö. (2017). Türk Milli Eğitim Sisteminin sorunları ve çözüm arayışları. Pegem Akademi.
19. Sözer, E. (1998). Sosyal bilgiler programının amaçları, ilkeleri ve temel özellikleri. G. Can, Ş. Yaşar ve E. Sözer (Ed.), Sosyal bilgiler öğretimi içinde (ss. 15-39). Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayınları.
20. Spector, M., ve Kitsuse, J. (1973). Social problems: A re-formulation. Social Problems, 21(2), 145-159. https://doi.org/10.2307/799536
21. Storms, S. (2013). Preparing teachers for social justice advocacy. Multicultural Education, 20(2), 33-39.
22. Tunç Şahin, C. (2021). Sosyal bilgiler eğitiminde toplumsal konuların öğretimi. Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(3), 1429-1474. https://doi.org/10.29299/kefad.919950
23. Turhan, M. (2010). Social justice perceptions of teacher candidates. Educational Research and Reviews, 5(11), 668-673.
24. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2025). Uluslararası göç istatistikleri, 2016-2024. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Uluslararasi-Goc-Istatistikleri-2024-54083
25. Uymaz, M. (2021). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının günümüz dünya sorunlarına ilişkin algılarının incelenmesi. Gazi Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(1), 59-79.
26. Villegas, A. (2007). Dispositions in teacher education: a look at social justice. Journal of Teacher Education, 58(5), 370-380. https://doi.org/10.1177/0022487107308419
27. Yolcu, E., Karataş, T., ve Turhan-Türkkan, B. (2017). Toplumsal sorunlara ilişkin farkındalık: Öğretmen adaylarına bakış. İçinde Ö. Demirel ve S. Dinçer (Ed.), Küreselleşen dünyada eğitim (ss. 763–778). Pegem Akademi.
28. Yıldırım, A., ve Şimşek H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.