ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN DİJİTAL SAĞLIK OKURYAZARLIK DÜZEYLERİ VE SİBERKONDRİ EĞİLİMLERİNİN DİJİTAL ORTAMDA SAĞLIK BİLGİSİ EDİNME DAVRANIŞI ÜZERİNE ETKİSİ

Öz

Bireylerin elektronik kaynaklar aracılığıyla sağlıklarına ilişkin araştırmalar yapması ve elde ettikleri bilgileri değerlendirme becerisi dijital sağlık okuryazarlığı olarak ifade edilmektedir. Bu tür araştırmaların artmasıyla birlikte bireylerin sağlık kaygısında yükselme görülmesi durumu ise siberkondri olarak tanımlanmaktadır. Bu doğrultuda söz konusu araştırma, üniversite öğrencilerinin dijital sağlık okuryazarlık düzeyleri ve siberkondri tutumlarının dijital ortamda sağlık bilgisi edinme davranışı üzerindeki etkisini belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın örneklemini İç Anadolu’daki bir üniversitede eğitim görmekte olan 484 önlisans ve lisans öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırma verileri anket formu aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin analizinde SPSS 23.0 ve AMOS 24.0 programlarından faydalanılmıştır. Araştırmada kullanılan ölçeklerin geçerliliklerini ve güvenilirliklerini tespit etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi ve Pearson Korelasyon analizi gerçekleştirilmiştir. Ayrıca hipotezleri test etmek amacıyla Çoklu Regresyon Analizi yapılmıştır. Çalışmada, dijital sağlık okuryazarlığının genel olarak sağlıklı bilgi edinme davranışını etkilemediği, ancak dijital teyidi olumlu yönde etkilediği; siberkondrinin ise web 1.0, web 2.0 ve dijital teyit boyutlarını etkilediği belirlenmiştir. Bu çalışma, üniversite öğrencilerinin dijital sağlık okuryazarlığı ile siberkondri tutumlarının dijital ortamda sağlık bilgisi edinme davranışları üzerindeki etkisini bütüncül olarak ele alarak alanyazına özgün bir katkı sunmakta ve dijital sağlık okuryazarlığını geliştirmenin önemini vurgulamaktadır. Araştırma sonuçlarına dayanarak öğrencilere yönelik dijital sağlık okuryazarlığı farkındalık eğitimlerinin düzenlenmesi önerilebilir.

Anahtar Kelimeler

• Siberkondri
• Dijital Sağlık Okuryazarlığı
• Sağlık Bilgisi Edinme Davranışı

THE EFFECT OF UNIVERSITY STUDENTS’ DIGITAL HEALTH LITERACY LEVELS AND CYBERCHONDRIAN TENDENCIES ON THEIR DIGITAL HEALTH INFORMATION-SEEKING BEHAVIOR

Öz

The ability of individuals to seek health-related information through electronic resources and to evaluate the information they obtain is defined as digital health literacy. The increase in such research, accompanied by a rise in health-related anxiety, is referred to as cyberchondria. In this context, the present study aimed to examine whether university students’ levels of digital health literacy and their attitudes toward cyberchondria have an effect on health information-seeking behavior in digital environments. The sample of the study consisted of 484 associate and undergraduate students studying at a university in Central Anatolia. The data were collected through a questionnaire. SPSS 23.0 and AMOS 24.0 software programs were used in the analysis. To determine the validity and reliability of the scales employed in the study, Confirmatory Factor Analysis and Pearson Correlation analysis were conducted. In addition, Multiple Regression Analysis was applied to test the hypotheses. The findings revealed that while digital health literacy did not significantly influence health information-seeking behavior overall, however, it had a positive effect on the subdimension of digital verification. Furthermore, cyberchondria was found to influence health information-seeking behavior in relation to Web 1.0, Web 2.0, and digital verification dimensions. By addressing the impact of digital health literacy and cyberchondria on health information-seeking behavior in a comprehensive manner, this study makes a unique contribution to the literature and highlights the importance of improving digital health literacy. Based on the results, it is recommended to organize digital health literacy awareness training programs for students.

Anahtar Kelimeler

• Cyberchondria
• Digital Health Literacy
• Health Information Acquisition Behavior.

Kaynakça

1. Aksu, G., Eser, MT. ve Güzeller, CO. (2017). Açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi ile yapısal eşitlik modeli uygulamaları. Detay Yayıncılık.
2. Altınışık, D. (2018). İnternet Çağının Hastalığı: Siberkondri. https://bilimvetekno.com/internet-caginin-hastaligi-siberkondri/
3. Aydemir, İ. ve Yaşar, ME. (2023). Üniversite personelinin dijital ortamda sağlık bilgisi edinme ve teyit davranışları ile sağlık okuryazarlığı bilgi düzeyi ilişkisinin belirlenmesi. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (25), 123-134. https://doi.org/10.29029/busbed.1205026
4. Balcı, Ş., Sarıtaş, H., İldız, S. ve Mohammed, R. (2024). Sosyal medyaya güven düzeyinin dijital ortamlarda sağlık bilgisi edinme ve teyit davranışı üzerindeki etkisinde kullanım süresinin aracılık rolü. Yeni Medya (16), 122-143. https://doi.org/10.55609/yenimedya.1456726
5. Britt, RK. ve Hatten, KN. (2013). Need for cognition and electronic health literacy and subsequent ınformation seeking behaviors among university undergraduate students. SAGE Open, 3(4). https://doi.org/10.1177/2158244013508957
6. Cinelli, M., Quattrociocchi, W., Galeazzi, A., Valensise, CM., Brugnoli, E., Schmidt, AL., Zola, P., Zollo, F. ve Scala, A. (2020). The COVID-19 social media infodemic. Scientific Reports, 10, 16598. https://doi.org/10.1038/s41598-020-73510-5
7. Cline, RJ. ve Haynes, KM. (2001). Consumer health information seeking on the internet: The state of the art. Health Education Research, 16(6), 671–692. https://doi.org/10.1093/her/16.6.671
8. Cooper, DR. ve Schindler, PS. (2023). Business research methods.Mc Graw Hill

9. Çetin, M. ve Gümüş, R. (2023). Research into the relationship between digital health literacy and healthy lifestyle behaviors: An intergenerational comparison. Frontiers in Public Health, 11, 1259412. https://doi.org/10.3389/fpubh.2023.1259412 Çömlekçi, MF. ve Bozkanat, E. (2021). İnfodemide dijital ortamda sağlık bilgisi edinme ve teyit davranışları. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 41(1), 103–125. https://doi.org/10.26650/SJ.2021.41.1.0024
10. Demirci, HF. ve Yardan, ED. (2023). Data management in the digital health environment scale development study. BMC Health Services Research, 23(1), 1249. https://doi.org/10.1186/s12913-023-10205-3
11. Deniz, S. (2020). Bireylerin e-sağlık okuryazarlığı ve siberkondri düzeylerinin incelenmesi. İnsan ve İnsan, 7(24), 84-96. https://doi.org/10.29224/insanveinsan.674726
12. DeVellis, RF. (2017). Ölçek geliştirme kuram ve uygulamalar. Nobel Akademik Yayıncılık.
13. Diviani, N., van den Putte, B., Giani, S. ve van Weert, J. C. (2015). Low health literacy and evaluation of online health information: A systematic review of the literature. Journal of Medical Internet Research, 17(5), e112. https://doi.org/10.2196/jmir.4018
14. Dunn, P. ve Hazzard, E. (2019). Technology approaches to digital health literacy. International Journal of Cardiology, 293, 294–296. https://doi.org/10.1016/j.ijcard.2019.06.039
15. El-Zayat, A., Namnkani, SA., Alshareef, NA., Mustafa, MM., Eminaga, NS. ve Algarni, GA. (2023). Cyberchondria and its association with smartphone addiction and electronic health literacy among a saudi population. Saudi Journal of Medicine & Medical Sciences, 11(2), 162–168. https://doi.org/10.4103/sjmms.sjmms_491_22
16. El-Zoghby, SM., Zaghloul, NM., Tawfik, AM., Elsherbiny, NM., Shehata, SA. ve Soltan, EM. (2024). Cyberchondria and smartphone addiction: A correlation survey among undergraduate medical students in Egypt. The Journal of the Egyptian Public Health Association, 99(7), 1-10. https://doi.org/10.1186/s42506-024-00154-y
17. EuroHealthNet. (2021). Digital health literacy: How new skills can help improve health, equity, and sustainability. https://eurohealthnet.eu/publication/digitalhealth-literacy-hownew-skills-can-help-improve-health-equityand
18. Fogg, B. J. ve Tseng, H. (1999). The elements of computer credibility. In proceedings of the SIGCHI conference on human factors in computing systems (CHI’99) (pp. 80–87). New York, NY: ACM. https://doi.org/10.1145/302979.303001
19. Tamer Gencer, Z., Daşlı, Y. ve Biçer, EB. (2019). Sağlık iletişiminde yeni yaklaşımlar: Dijital medya kullanımı. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 22(1), 42–52.
20. Gül, İ., Demir, S. ve Coşkun, İ. (2022). E-Sağlık okuryazarlığı ve çevrimiçi sağlık bilgisi arama davranışı üzerine bir araştırma. Turkish Studies, 17(7), 83-101. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.64602
21. Gürbüz, S. ve Şahin, F. (2017). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
22. White, R. W. ve Horvitz, E. (2009). Cyberchondria: Studies of the escalation of medical concerns in web search. ACM Transactions on Information Systems (TOIS), 27(4), 1-37.
23. Hsu, WC. (2025). eHealth literacy and cyberchondria severity among undergraduate students: Mixed methods study. JMIR Formative Research, 9, e63449. https://doi.org/10.2196/63449
24. James, DC. ve Harville, C. (2016). eHealth literacy, online help-seeking behavior, and willingness to participate in mhealth chronic disease research among African Americans, Florida, 2014-2015. Preventing Chronic Disease, 13, E156. https://doi.org/10.5888/pcd13.160210 Kalantari, A., Valizadeh-Haghi, S., Starcevic, V., Shahbodaghi, A., Rahmatizadeh, S., Zayeri, F. ve Khazaal, Y. (2025). The relationship between e-health literacy and cyberchondria in Iranian students of health sciences. Frontiers in Psychiatry, 15, 1421391. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2024.1421391
25. Kalaycı, Ş. (2006). SPSS uygulamaları çok değişkenli istatistik teknikleri. Asil Yayınları.
26. Kaya, B. ve Üstüner Top, F. (2024). Hemşirelik öğrencilerinin dijital okuryazarlık, siberkondria düzeyleri ve ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 13(1), 243-252. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1366898
27. Keleher H. ve Hagger V. (2007). Health literacy in primary health care. Australian Journal of Primary Health, 13(2), 24-30. https://doi.org/10.1071/PY07020
28. Keller, GL., Padala, PR. ve Petty, F. (2008). Clinical pearls to manage cyberchondriacs. Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry, 10(1), 75-76. https://doi.org/10.4088/pcc.v10n0113e Kemp, E., Trigg, J., Beatty, L., Christensen, C., Dhillon, H. M., Maeder, A., Williams, PAH. ve Koczwara, B. (2021). Health literacy, digital health literacy and the implementation of digital health technologies in cancer care: The need for a strategic approach. Health Promotion Journal of Australia, 32(S1), 104–114. https://doi.org/10.1002/hpja.387
29. Kilit, DÖ. ve Eke, E. (2019). Bireylerin sağlık bilgisi arama davranışlarının değerlendirilmesi: Isparta ili örneği. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 22(2), 401–436.
30. Kim, S. ve Oh, J. (2021). The relationship between e-health literacy and health-promoting behaviors in nursing students: A multiple mediation model. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(11), 5804. https://doi.org/10.3390/ijerph18115804
31. Kitchens B., Harle CA. ve Li S. (2014). Quality of health-related online search results. Decision Support Systems, 57, 454–462. https://doi.org/10.1016/j.dss.2012.10.050
32. Mansur, F. ve Ciğerci, K. (2022). Siberkondri ve e-sağlık okuryazarlığı arasındaki ilişki. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 11(1), 11-21. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.961457
33. Marino, C., Fergus, TA., Vieno, A., Bottesi, G., Ghisi, M. ve Spada, MM. (2020). Testing the Italian version of the cyberchondria severity scale and a metacognitive model of cyberchondria. Clinical Psychology & Psychotherapy, 27(4), 581-596.
34. McCray, AT. (2005). Promoting health literacy. Journal of the American Medical Informatics Association: JAMIA, 12(2), 152–163. https://doi.org/10.1197/jamia.M1687
35. Newby, JM. ve McElroy, E. (2020). The impact of internet-delivered cognitive behavioural therapy for health anxiety on cyberchondria, Journal of Anxiety Disorders, 69,1-7. https://doi.org/10.1016/j.janxdis.2019.102150
36. Peerson, A. ve Saunders, M. (2009). Health literacy revisited: What do we mean and why does it matter?. Health Promotion İnternational, 24(3), 285-296. https://doi.org/10.1093/heapro/dap014 Shneiderman, B. (2000). Designing trust into online experiences. Communications of the ACM 43 (12), 57–59. https://doi.org/10.1145/355112.355124
37. Söyler, S., Biçer, İ. ve Çavmak, D. (2021). Siberkondri ciddiyeti ölçeği kısa formu (CSS-12) Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması. S. Uyar ve R. Kıraç (Ed.), Davranışsal boyutları ile sağlık. Nobel Akademik Yayıncılık.
38. Starcevic, V. ve Berle, D. (2013). Cyberchondria: Towards a better understanding of excessive health related internet use. Expert Review of Neurotherapeutics, 13(2), 205-213.
39. Stauch, L., Renninger, D., Rangnow, P., Hartmann, A., Fischer, L., Dadaczynski, K. ve Okan, O. (2025). Digital health literacy of children and adolescents and its association with sociodemographic factors: Representative study findings from Germany. Journal of Medical Internet Research, 27, e69170. https://doi.org/10.2196/69170
40. Uğurlu, D., Yapıcı, H., Eroğlu, O., Gülü, M. ve Deniz, T. (2025). Examination of the behaviors of physically active adults in obtaining and confirming health information in digital environments in case of illness. Journal of Medicine and Palliative Care, 6(3), 239-245.
41. van der Vaart, R. ve Drossaert, C. (2017). Development of the digital health literacy ınstrument: Measuring a broad spectrum of health 1.0 and health 2.0 skills. Journal of Medical Internet Research, 19(1), e27. https://doi.org/10.2196/jmir.6709