TÜRK SİYASAL HAYATINDA DEVLETİN BEKA KAYGISININ SİYASAL REJİM ÜZERİNDEKİ ETKİSİ (1821-2021)

Öz

Türk siyasal hayatında devlet, Batı dünyasından farklı bir şekilde özne pozisyonunda kalmış ve bu durum yalnızca siyasal yaşamı değil, aynı zamanda toplumsal düzeni de şekillendirmiştir. Devletin bu konumu, siyasal ve toplumsal yapının, devletin arzuları, ihtiyaçları ve kaygıları doğrultusunda biçimlenmesine yol açmıştır. Türk siyasal hayatının özellikle son iki yüz yıllık evresinde devletin ciddi tehdit algılamaları söz konusudur. Bu tehditler devletin muhtevasını oluşturan bürokratik kadrolarda zaman zaman şiddetlenen ve süreç içerisinden derinleşen bir beka kaygısının oluşmasına neden olmuştur. Beka kaygısı, varoluşsal tehditlerle ortaya çıkan gerilimleri ifade ettiğinden, toplumsal ve siyasal hayatın merkezinde yer alan devletin bu psikolojik durumunun, siyaset ve siyasal rejim üzerinde belirleyici bir etki yaratmış olması kaçınılmazdır. Dolayısıyla bu çalışma, devletin beka kaygısının siyasal rejim üzerindeki etkisini incelemektir. Çalışmanın ulaştığı temel bulgu, dış tehditlerden kaynaklanan beka kaygısının siyasal rejim üzerinde demokratikleşme yönünde bir etki yarattığı, iç tehditlerden kaynaklı beka kaygısının ise otoriterleşmeye doğru bir yönelim oluşturduğudur. Bu araştırma, tamamen nitel araştırma yöntemleriyle yürütülmüş olup, elde edilen veriler önce sınıflandırılmış, sonrasında ise olgularla ilişkilendirilerek analiz edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Devletin beka kaygısı
• Türk siyasal hayatı
• Türk siyasal rejimi
• İç tehdit
• Dış tehdit

THE IMPACT OF THE STATE’S SURVIVAL ANXIETY ON THE POLITICAL REGIME IN TURKISH POLITICAL LIFE (1821-2021)

Öz

In Turkish political life, unlike in the Western world, the state has remained in a subject position and this has shaped not only political life but also the social order. This position of the state has led to the shaping of the political and social structure in line with the desires, needs and concerns of the state. Especially in the last two hundred years of Turkish political life, the state has perceived serious threats. These threats have led to a concern for survival among the bureaucratic cadres that constitute the content of the state, which has intensified from time to time and deepened in the process. Since survival anxiety refers to the tensions arising from existential threats, it is inevitable that this psychological state of the state, which is at the center of social and political life, has had a decisive impact on politics and the political regime. Therefore, this study aims to analyze the impact of the state's survival anxiety on the political regime. The main finding of the study is that survival anxiety stemming from external threats has an effect on the political regime in the direction of democratization, while survival anxiety stemming from internal threats creates a tendency towards authoritarianism. This study was conducted entirely with qualitative research methods, and the data obtained were first classified and then analyzed in relation to the facts.

Anahtar Kelimeler

• State's survival concerns
• Turkish political life
• Turkish political regime
• Internal threat
• External threat

Kaynakça

1. Adısönmez, U. C., & Al, S. (2024). Kitlesel şiddet, travma ve hafıza: Erken Cumhuriyet dönemi Türkiye’sinde ‘beka’nın izini sürmek. Mülkiye Dergisi, 48(3), 553-581. https://doi.org/10.25064/mulkiye.1437384
2. Akşin, S. (1994). Şeriatçı bir ayaklanma 31 Mart olayı. İmge Kitabevi.
3. Aktan, C. C. (2016), Temsilî demokrasilerde ideal bir siyasal rejim (hükümet sistemi) arayışı, Hukuk ve İktisat Araştırmaları Dergisi, 8, (1), 18-35.
4. Aktürk, D. (2014). Ölümle çok karşılaşan servislerde çalışan hemşirelerle meslekleri gereği ölümle karşılaşmayan kişilerde ölüm kaygısı, sürekli kaygı ve umutsuzluk düzeylerinin karşılaştırılması. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, İstanbul Arel Üniversitesi.
5. Alkan, N. (2008). 1908 Jön Türk ihtilalinin başlamasında Reval buluşmasının önemi. Toplumsal Tarih Dergisi, 175, 48-52.
6. Baykal, S. & Arat, T. (2003). AB’yle ilişkiler, Türk dış politikası, Cilt 2, Edt. Baskın Oran, İletişim Yayınları.
7. Berkes, N. (2018). Türkiye’de çağdaşlaşma. Yapı Kredi Yayınları.
8. Çam, E. (2002), Siyaset bilimine giriş. Der Yayınları.

9. Çetin, H. (2012), Korku siyaseti ve siyaset korkusu. İletişim Yayınları.
10. Davison, R. H. (1997). Osmanlı imparatorluğunda reform 1856-1876, 1. Cilt, Papirüs Yayınları.
11. Denk, E. (2016), Türkiye-Avrupa Birliği ilişkileri – Öğrenciler AB’yi öğreniyor projesi. M.E.B. Yayınları.
12. Devellioğlu, F. (1996). Osmanlıca-Türkçe ansiklopedik lügât. Aydın Kitabevi Yayınları.
13. Heper, Y. (2014). Anayasa Mahkemesi kararlarında devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğü. Doktora tezi, Polis Akademisi.
14. Heywood, A. (2014). Siyaset, Adres Yayınları.
15. Hobsbawm, E. (2013). Devrim çağı 1789-1848. Dost Yayınları.
16. Kara, H. & Acet, M. (2012). Spor yöneticilerinde durumluk kaygısının otomatik düşünceler üzerindeki etkisinin incelenmesi. e-Journal of New World Sciences Academy, 7, (4), 244-258. https://doi.org/10.12739/10.12739
17. Karakaş, O. (2021). Milli irade ve beka kavramlarını 24 Haziran 2018 Türkiye başkanlık seçimi üzerinden okumak. Asya Studies, 5(17), 231-242. https://doi.org/10.31455/asya.880531
18. Kaynar, R. (1985). Mustafa Reşit Paşa ve Tanzimat. TTK Yayınları.
19. Keyder, Ç. (2000). Türkiye’de devlet ve sınıflar. İletişim Yayınları.
20. Le Gall, A. (2012). Anksiyete ve kaygı. Dost Yayınları.
21. Lewis, B. (1996). Modern Türkiye’nin doğuşu. TTK Yayınları.
22. Marx, K. (2016). Louis Bonaparte'ın 18 Brumaire'i. Yordam Kitap.
23. Milli Güvenlik Konseyi’nin bir numaralı bildirisi. (1980, Eylül 12), Resmî Gazete, s.6. 11 Eylül 2021 tarihinde https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/17103_1.pdf adresinden alınmıştır.
24. Nayır, Y. N. (1960). Büyük kurtuluş 27 Mayıs devriminin açıklaması. Varlık Yayınları.
25. Önderman, M. (2018). Türkiye’de paranoid ethos. Vakıfbank Kültür Yayınları.
26. Özkul, Y. E. (2023), Türk siyasî hayatında devletin beka kaygısı (1821-2020), Doktora Tezi, Mersin Üniversitesi.
27. Parla, T. (1986). Demokrasi, anayasalar, partiler ve Türkiye’nin siyasal rejimi üzerine yazılar. Onur Yayınları.
28. Prof. Dr. Sirel Karakaş Psikoloji Sözlüğü İnternet Sitesi. (t.y.). 24 Mayıs 2025 tarihinde https://www.psikolojisozlugu.com/anxiety-kaygi adresinden alınmıştır.
29. Savcı, B. (1974). Batılı ilkeler altında demokratikleşme. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 29, (1), 1-18.
30. Soysal, M. (1987). 100 soruda anayasanın anlamı. Gerçek Yayınları.
31. Tanör B. (2001), Osmanlı-Türk anayasal gelişmeleri. Yapı Kredi yayınları.
32. TDK Sözlükleri Resmî İnternet Sitesi. (t.y.). 24 Mayıs 2025 tarihinde https://sozluk.gov.tr/ adresinden alınmıştır.
33. Tellal, E. (2001). SSCB’yle ilişkiler, Türk dış politikası, Cilt 1, Edt. Baskın Oran, İletişim Yayınları.
34. Toprak, Z. (2012). Darwin’den Dersim’e Cumhuriyet ve Antropoloji, Doğan Kitap.
35. Tözluyurt, M. (2018). Kur’an’da Allah ve insanın sonsuzluğu üzerine bir inceleme. Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 13, (13), 188-212.
36. Türkgeldi, A. F. (2012). Rical-i mühimme-i siyasiyye. Haz. Hayrettin Pınar & Fatih Yeşil, Kitabevi Yayınları.
37. Yücekök, A. N. (1983). Siyaset sosyolojisi açısından Türkiye’de parlamentonun evrimi. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları.