ERKEN CUMHURİYETİN İNŞA SÜRECİNDE İNSAN DERGİSİNDE FOLKLORUN YERİ

Öz

Folklor, halkın kültürel ve sosyal birikimlerini inceleyen; sözlü edebiyat ürünlerini, gelenekleri, görenekleri, inançları ve günlük yaşam pratiklerini kapsayan bir bilim dalıdır. İnsanlığın ortak hafızasını oluşturan folklor, nesilden nesile aktarılırken zaman içerisinde değişime uğrayıp toplumsal dinamiklere uyum sağlayabilir. Türkiye’de folklor, Cumhuriyet dönemiyle halkın kültürel mirasının derlenmesi ve modernleşme sürecine entegre edilmesi amacıyla bilimsel bir inceleme alanı olarak gelişmiştir. Bu makale, 1938-1943 arasında yayınlanan İnsan dergisinde folklor biliminin hangi şekilde ele alındığını ve İnsan dergisinin genel yayın politikası içerisinde folklorik yazıların nerede durduğunu incelemektedir. İnsan’ın kurucusu Hilmi Ziya Ülken, folkloru medeniyetlerin dinamik bir bileşeni olarak ele alırken, halk kültürünün bireyden topluma genişleyen bir birikimle medeniyet inşasındaki rolüne vurgu yapmıştır. Ülken, halk edebiyatı ve geleneksel değerlerin modernleşme sürecine entegre edilmesi gerektiğini savunmuş, bu anlamda Türk hümanizmi doğrultusunda idealize edilen müşterek dünya medeniyetinin temellerine vurgu yapmıştır. Pertev Naili Boratav ise folkloru, halkın tarihsel ve toplumsal yapısının bir yansıması olarak değerlendirmiş, bu mirasın derlenip bilimsel bir yaklaşımla analiz edilmesinin önemine dikkat çekmiştir. Çalışma, Ülken ve Boratav’ın yazılarından hareketle folklorun hangi yönleriyle öne çıkarıldığını, bu iki düşünürün yaklaşımlarının İnsan dergisinin genel fikri çerçevesiyle nasıl uyum sağladığını detaylandırmaktadır. Çalışma, folklorun ulusal kimlik, modernleşme ve kültürel süreklilik bağlamında bir düşünce nesnesi olarak ele alınışına ışık tutmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Folklor
• İnsan Dergisi
• Hilmi Ziya Ülken
• Pertev Naili Boratav
• Türk Hümanizmi

THE ROLE OF FOLKLORE IN İNSAN MAGAZINE DURING THE EARLY REPUBLICAN REFORMS

Öz

Folklore is a field of study that examines the cultural and social heritage of a community, encompassing oral literary works, traditions, customs, beliefs, and daily life practices. As a collective memory of humanity, folklore is passed down from generation to generation, undergoing changes over time and adapting to the social dynamics of a given society. In Turkey, folklore developed as a scientific discipline during the Republican era, with the aim of compiling the cultural heritage of the people and integrating it into the process of modernization. This article examines how the discipline of folklore was addressed in the magazine İnsan, published between 1938 and 1943, and explores the role of folkloric writings within the magazine’s general editorial policy. Hilmi Ziya Ülken, the founder of İnsan, viewed folklore as a dynamic component of civilizations, emphasizing its role in the construction of civilization through a cumulative process, extending from the individual to the society. Ülken argued that folk literature and traditional values should be integrated into the modernization process, emphasizing the foundations of a universal civilization idealized within the framework of Turkish humanism. Pertev Naili Boratav, on the other hand, considered folklore as a reflection of the historical and social structure of the people, stressing the importance of compiling and analyzing this heritage through a scientific approach. In this context, this article examines which aspects of folklore were highlighted based on the writings of Ülken and Boratav, and how their approaches aligned with the broader intellectual framework of İnsan. This study aims to shed light on how folklore was conceptualized as an object of thought in the context of national identity, modernization, and cultural continuity.

Anahtar Kelimeler

• Folklore
• İnsan Magazine
• Hilmi Ziya Ülken
• Pertev Naili Boratav
• Turkish Humanism

Kaynakça

1. Akpolat, Y. (2010). Erken Cumhuriyet döneminde Türk devrimini anlamlandırma ya da devrime ideoloji bulma çabaları. Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(44), 103-148.
2. Arslan, C., & Yürüklü, H. (2024). Kültür odaklı yaklaşımlar ışığında Ahmet Hamdi Tanpınar’ın kültür kavramı. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 33(2), 763 - 774.
3. Artunkal, F. (2021). Hilmi Ziya Ülken kronolojisi. Özne Dergisi(34), 21-64.
4. Aslan, T. (2009). Osmanlı aydınlarının gözüyle batılılaşma. Erdem(55), 1-32.
5. Ateş, A. E. (2015). Cumhuriyet modernleşmesinin bunalımları. Cumhuriyet ve modernleşme: olgular, süreçler, bunalımlar (s. 11-34). Ahmet Emre Ateş (Ed.). Doğu Kitabevi.
6. Bars, M. E. (2018). Ziya Gökalp’ın masalları fakelore örnekleri olarak kabul edilebilir mi?. Journal of Turkish Research Institute(61), 145-157.
7. Bayraktar, L. (2009). Bir düşünce ekolü olarak Anadoluculuk. Felsefe Dünyası(49), 69-80.
8. Boratav, P. N. (1938a). Folklor: halk edebiyatı ve aşık edebiyatı. İnsan(2), 137-145.

9. Boratav, P. N. (1938b). Halk edebiyatı-edebiyat münasebetinin ana meseleleri. İnsan(3), 218-221.
10. Boratav, P. N. (1939). Bizim edebiyatımızda halk edebiyatının tesirleri. İnsan(9), 695-698.
11. Boratav, P. N. (1983). Folklor ve edebiyat (1982) II. Adam Yayınları.
12. Boratav, P. N. (1995). Türk halkbilimi 1: 100 soruda Türk halk edebiyatı. Gerçek Yayınevi.
13. Bulut, Y. (2005). Türkiye’nin çağdaş tarihine ilişkin bazı gözlemler. Dîvân İlmî Araştırmalar(19), 1-34.
14. Celal Nuri. (2002). Türk devrimi: insanlık tarihinde Türk devriminin yeri. Kültür Bakanlığı Yayınları.
15. Çetik, M. (2008). Üniversitede cadı avı: 1948 DTCF tasfiyesi ve Pertev Naili Boratav’ın müdafaası. Dipnot Yayınları.
16. Çiftçi-Yeşiltuna, D. (1999). Pertev Naili Boratav. Sosyoloji Dergisi(7), 91-95.
17. Demirpolat, A. (2021). Türk aydını, modernleşme ve Ziya Gökalp’ın kültür ve medeniyete dair yaklaşımı. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi(52), 267-281.
18. Doğan, E. (1997). Edebiyatımızda dergiler. Bağlam Yayınları.
19. Günyol, V. (1996). Sanat ve edebiyat dergileri. Alan Yayınları.
20. Gezer, S. (2023). Sözlü tarih yaklaşımının folklor çalışmaları için önemi. Folklor Akademi Dergisi,, 6(2), 955-967.
21. Kılıçarslan, V. (2017). Şair Hilmi Ziya Ülken ve unutulmuş destansı şiirleri. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi(42), 231-250.
22. Karasar, N. (2005). Bilimsel araştırma yöntemi kavramlar ilkeler teknikler. Nobel Yayıncılık.
23. Kayalı, K. (2011). Türk düşünce dünyasında yol izleri. İletişim Yayınları.
24. Kayalı, K. (2014). Türk kültür dünyasından portreler. İletişim Yayınları.
25. Mardin, Ş. (2014). Modern Türk Sosyal Bilimleri Üzerine Bazı Düşünceler. Türkiye’de Modernleşme ve Ulusal Kimlik (s. 66-82). Reşat Kasaba ve Sibel Bozdoğan (Ed.), İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
26. Neuman, W. L. (2014). Toplumsal araştırma yöntemleri nitel ve nicel yaklaşımlar. Yayınodası Yayıncılık.
27. Öztürkmen, A. (2006). Türkiye’de folklor ve milliyetçilik. İletişim Yayınları.
28. Tan, N. (2013). Türkiye’de halk bilimi çalışmalarının 100. yılını kutlarken. Folklor/Edebiyat, 19(75), 237-243.
29. Tunaya, T. Z. (1960). Türkiye’nin Siyasi Hayatında Batılılaşma Hareketleri. Yedigün Matbaası.
30. Turhan, M. (1967). Garplılaşmanın neresindeyiz?. Yağmur Yayınevi.
31. Ülken, H. Z. (1943a). Destan ve insan – I. İnsan(22), 3-7.
32. Ülken, H. Z. (1943b). Destan ve insan – II. İnsan(23), 3-6.
33. Ülken, H. Z. (1943c). Destan ve insan – III. İnsan(24-25), 3-6.
34. Ülken, H. Z. (1960). Türkiyede batılılaşma hareketi. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 8(1-4), 1-8.
35. Ülken, H. Z. (2015). Türkiye’de çağdaş düşünce tarihi. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
36. Yıldırım, D. (1985). Türk folklor araştırmalarının problemleri. Erdem, 1(2), 545-558.