TÜRK MOTİFLERİNİN GÜNÜMÜZ TEKNOLOJİSİYLE HAREKETLENDİRİLMESİ; “PAZIRIK HALISI” ÖRNEĞİ

Öz

Bu araştırma, Hun Türklerine ait kurganlarda bulunan ve dünyanın en eski düğümlü halısı olma özelliğini taşıyan “Pazırık” halısının, Türk halı sanatının ilk örneği olarak kültürel ve tarihsel değerini dijital teknolojiler aracılığıyla yeniden yorumlamayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda, halı üzerindeki motiflerin ve figürlerin günümüz teknolojisi kullanılarak hareketlendirilmesiyle, kültürel mirasın görsel ve duyusal boyutunun izleyicide merak uyandıran ve araştırmaya teşvik edici yeni anlatım biçimlerine dönüştürülme sürecini incelemektir. Çalışma, açıklayıcı vaka analizi yöntemi kapsamında Pazırık halısında yer alan motif ve figürlerin kültürel ve tarihsel bağlamı detaylı bir literatür taraması ile benzer dijital uygulama ve yaklaşımların incelenmesi, ardından toplam 24 figür üzerinden çeşitli dijital teknikler, ses efektleri ve animasyonlar kullanılarak uygulama çalışmasının gerçekleştirilmesiyle yürütülmüştür. Dijital uygulama sayesinde, geleneksel motiflerin çağdaş sanat teknikleriyle yeniden canlandırılması; izleyicilere geçmiş ve modern tasarım arasında köprü kurma olanağı sunmuş, Türk kültürüne ait sembollerin evrensel değerlerinin yeniden yorumlanmasına zemin hazırlamıştır. Çalışma, teknolojik yeniliklerin tarihî motiflerin yeniden üretimindeki etkisini ortaya koyarak, kültürel mirasın dijital dönüşümünün eğitim, sanat ve turizm gibi alanlarda kullanılabilecek potansiyelini vurgulamaktadır. Ayrıca, bu çalışma, Türk motiflerinin dijital ortamda yeniden yorumlanarak; kültürel mirasın korunması, modern sanat ile tarihsel anlatının harmanlanması ve Türk kültürünün zenginliği ile tarihsel derinliğinin ortaya çıkarılmasına yönelik önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Pazırık halısı
• Türk motifleri
• Grafik tasarım
• Hareketli tasarım

ANIMATING TURKISH MOTIFS WITH CONTEMPORARY TECHNOLOGY:THE CASE OF THE “PAZYRYK CARPET”

Öz

This research aims to reinterpret the cultural and historical value of the “Pazyryk” carpet, which was found in the kurgans of the Hun Turks and recognized as the earliest example of Turkish carpet art through digital technologies. In this context, it is to examine the process of transforming the visual and sensory dimension of cultural heritage into new forms of expression that arouse curiosity in the audience and encourage research by animating the motifs and figures on the carpet using today's technologies, thereby enhancing the visual and sensory dimensions of cultural heritage. The study was conducted through a detailed literature review of the cultural and historical context of the motifs and figures in the Pazyryk carpet within the scope of the explanatory case study method, and an examination of similar digital applications and approaches, followed by an application study using various digital techniques, sound effects and animations on a total of 24 figures. Thanks to the digital application, the revitalization of traditional motifs with contemporary art techniques offered the audience the opportunity to build a bridge between the past and modern design, and paved the way for the reinterpretation of the universal values of the symbols of Turkish culture. By revealing the impact of technological innovations on the reproduction of historical motifs, the study emphasizes the potential of digital transformation of cultural heritage in areas such as education, art and tourism. In addition, this study is considered as an important step towards the protection of cultural heritage, blending modern art and historical narrative, and revealing the richness and historical depth of Turkish culture by reinterpreting Turkish motifs in digital environment.

Anahtar Kelimeler

• Pazyryk carpet
• Turkish motifs
• Graphic design
• Motion design

Kaynakça

1. Aslanapa, O. (2005). Türk halı sanatının bin yılı. İnkılâp.
2. Atalay, B. (1985). Divanü lugât-it Türk tercümesi. Türk Dil Kurumu Yayınları.
3. Beksaç, Ş. N. (2011). İslamiyet'ten önce Türk kültür tarihi. Bellek Yayınları.
4. Çifçi, Y. (2015). Üstün yetenekli öğrencilerin coğrafya dersine ilişkin algıları/Perceptions of the gifted student on the geography lesson. E-International Journal of Educational Research, 6(3). https://doi.org/10.19160/e-ijer.62438.
5. Çoruh, E. & Terlemez, İ. (2022). Pazırık halı desenı̇nı̇ fütürı̇st sanat akımı proseslerı̇ne uygun yorumlama ve esı̇nlenerek oluşturulan tasarım örneğı̇. ZfWT. 14(1), 183–198.
6. Çoruhlu, Y. (2019). Kozmolojik, mitolojik, astrolojikdini ve edebi tasavvurlara göre Türk sanatında hayvan sembolizmi: Proto-Türk devrinden, MS 14. yüzyıla kadar efsanevi ve yırtıcı hayvanların sembolizmi üzerine bir deneme. Ötüken Neşriyat.
7. Diyarbekirli, N. (1972). Hun sanatı. Milli Eğitim Basımevi.
8. Eberhard, W. (2000). Çin simgeleri sözlüğü (Çev. A. Kazancıgil, A. Bereket). Kabalacı Yayınevi.

9. Elçin, Ş. (1997). Halk edebiyatı araştırmaları. Akçağ Yayınları.
10. Er, B., & Sarıkaya Hünerel, Z. (2012). Bir iletişim aracı olarak el sanatları. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 1(1), 169–177.
11. Ergun, P. (2004). Türklerde ağaç kültü. Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları.
12. Euronews Türkçe. (2023, June 24). Animasyon dünyasında bir ilk: Van Gogh resimleri dile gelecek [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=Da_2JnM6PxI
13. Flipt Pictures. (2023, May 12). Cave paintings by firelight [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=cF4M2iIP7bg
14. Görgünay, N. (1995). Altaylar’dan Tunaboyu’na Türk Dünyası’nda ortak motifler. Türksoy Yayınları.
15. Hann, M. (2013). Symbol, pattern & symmetry: The cultural significance of structure. Bloomsbury.
16. Kabel, A. (2025). Türk ve Mısır mitolojilerinde hayvanlar. Folklor Akademi Dergisi, 8(1), 247–257. https://doi.org/10.55666/folklor.1623479.
17. Karamağaralı, B. (1997). Türk halı sanatındaki motiflerin yorumu üzerine. Arış Dergisi, (3), 28–39.
18. Karamağaralı, B. (1998). Ejder ve lotus motifinin halı seccadelerdeki ikonografisi. Arış Dergisi, (4), 32–39.
19. Linduff, K. M., & Rubinson, K. S. (2022). Pazyryk Culture Up in the Altai. Routlange.
20. Meyer, C., & Meyer, T. (2010). Creating motion graphics with After Effects: Essential and advanced techniques. America.
21. Morris, M. (2024). Sensorial materiality: A sensorial and material reanalysis of elite Pazyryk (600–200 BCE) textiles from Pazyryk Barrow Number Five (Master’s thesis, University of Wales Trinity Saint David).
22. Mülayim, S. (1996). Tanımsız figürlerin ikonografisi. Türk Soylu Halkların Halı, Kilim ve Cicim Sanatı Uluslararası Bilgi Şöleni Bildirileri, 219–228.
23. Narşap, M. (2023). Pazırık kurganlarının kalıntı ve buluntularına göre bozkır kavimlerinde sosyal hayat. Bellek Uluslararası Tarih ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 5(2), 118–140. https://doi.org/10.52735/bellek.1405162.
24. Özhancı, E. (2025). Türklerde geyik miti ve geyikler lanetler oyununda geyik motifinin i̇zleklerinin belirlenmesi. Art Vision, 31(54), 82–90. https://doi.org/10.32547/artvision.1583847.
25. Öztürk, B. (2025). Halıda Türk- Gördes düğümü, İran- Sine düğümü: doğru bilinen yanlışlar. Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dergisi, (33), 163–176. https://doi.org/10.17484/yedi.1564035.
26. Redhouse, W. (1890). A Turkish and English lexicon. America.
27. Rigel, N., Batuş, G., Yücedoğan, G., & Çoban, B. (2003). 21. Yüzyıl iletişim çağını aydınlatan kuramcılar. Kadife Karanlık. Su Yayınevi.
28. Rubinson, S. K. (1990). The textiles from Pazyryk. Expedition Magazine, 32(1), 49–61.
29. Rudenko, S. (1953). Frozen tombs of Siberia. J. M. Dent and Sons Ltd.
30. Sariyev, B. (2022). Türkmenistanda milli birlik etno - sembolik kaynağı olarak halı ve motifleri. Ariş, (20), 227–239. https://doi.org/10.32704/akmbaris.2022.172
31. Tekçe, E. F. (1993). Pazırık: Altaylardan bir halının öyküsü. Kültür Bakanlığı.
32. Tokyürek, H. (2018). Budist Uygur metinlerinde mandal kılmak töreni üzerine. Türkiyat Mecmuası, 28(1), 163–178.
33. Uğur, A. (2001). Eğitimde bilgisayar grafikleri ve grafik yazılımları. Ege Eğitim Dergisi, 1(1), 146–156.
34. Uğurlu, S.S. (2021). Geleneksel Anadolu Dokumalarında Çizgi ve İkonografisi. ZfWT. 13(2), 255–275.
35. Yeşildal, Ü. Y. (2018). Hayvan sembolizmi bağlamında Pazırık halısı. In Y. Yeşil & S. Yıldırım (Eds.), 2. Uluslararası Türk Dünyası Eğitim Bilimleri ve Sosyal Bilimler Kongresi (Vol. 1, pp. 909–916). Türk Eğitim-Sen.
36. Yıldız, Ş. N. (2011). Türk halk anlatılarında hayvan motifleri. [Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi].
37. Yılmaz, B. (2017). Pazırlık’dan günümüze Türk Halı sanatı. Oğuz-Türkmen Araştırma Dergisi, I(1), 98–106.
38. Zavitukhina, M. P. (1976). Pazyryk. Courier: The Scythians, Nomad Goldsmiths of the Open Steppes. UNESCO. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000074829.