THE THEMATIC ANALYSIS OF MUSIC-RELATED COUPLETS IN ULU ÂRİF ÇELEBİ’S DIWAN

Öz

Focusing on music-related couplets in Ulu Arif Çelebi’s Diwan, this study aims to examine the sacred messages and Sufi themes conveyed through musical expressions and metaphors. First, the couplets in the work were reviewed, musical metaphors and music-based expressions forming part of metaphorical transfers were identified. Through qualitative coding, the Sufi subjects and divine messages conveyed through music were analysed, and multiple Sufi themes reflected in these metaphorical expressions were revealed. Subsequently, thematic analysis and interpretations were conducted on the diversity and multiple nature of the associations mediated by musical instrument metaphors. The findings demonstrate that, within multiple focal points of meaning, the musical dimensions mediate the notion of wahdat (unity), themes of creation, cosmogony and cosmology in the Mevlevi tradition, as well as the relationship between God and the individual. As a result, the study presents the Sufi themes highlighted through music in Ulu Arif Çelebi’s Diwan—a work authored by one of the pioneers of the thirteenth-century Mevlevi order—and discusses the framework that becomes evident through these metaphorical expressions.

Anahtar Kelimeler

• Ulu Arif Celebi
• Diwan
• Music
• Couplet
• Mevleviyeh

ULU ÂRİF ÇELEBİ DİVANI’NDA MÜZİKLE İLİŞKİLİ BEYİTLERİN TEMATİK ANALİZİ

Öz

Ulu Ârif Çelebi Divan’ında yer alan müzikle ilişkili beyitlere odaklanan bu çalışmada, müziksel aktarımların aracılık ettiği kutsal mesajların ve tasavvufi temaların incelenmesi amaçlanmıştır. Öncelikli olarak eserde yer alan bütün beyitler taranmış, müzik metaforları ile metaforik aktarımların bir parçası olan müziğe dayalı ifadeler belirlenmiştir. Nitel kodlama yoluyla müzik üzerinden aktarılan tasavvufi konular ve ilahi mesajlar belirlenmiş, bu kodlar üzerinden metaforik anlatımların yansıttığı çoklu tasavvufi temalar belirlenmiştir. Devamında ise çalgı metaforlarının aracılık ettiği çağrışımların çeşitliliği ve çoklu niteliği üzerinden tematik analiz ve yorumlamalar yapılmıştır. Bu bağlamda kodların ilişkili olduğu temalar belirlenmiş ve çalgı metaforlarıyla ifade edilen olumlu ve olumsuz çağrışım nitelikleri incelenmiştir. Sonuç olarak Vahdet düşüncesine, Mevlevî geleneğinde yaradılış, kozmogoni ve kozmoloji temalarına ve Tanrı-insan ilişkisine aracılık eden müziksel boyutlar çoklu anlam odakları dahilinde sunulmuştur. Yeni gelişmekte olan bir tarikat olan Mevlevîliğin XIII. yüzyıldaki öncülerinden biri olan Ulu Ârif Çelebi’nin yazmış olduğu eserde müzik üzerinden ön plana çıkan tasavvufi temalar ve bu temalar üzerinden belirginleşen çerçeve, tablolar yoluyla sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Ulu Ârif Çelebi
• Divan
• Müzik
• Beyit
• Mevlevilik

Kaynakça

1. Akdoğan, B. (2009). İsmail Ankaravî ve musiki risâlesi Mevlevîlik ve musiki. İstanbul: Rağbet Yayınları.
2. Bayram, F. (2012). Ulu Arif Çelebi’nin İlhanlı payitahtına seyahatleri hakkında bazı tespitler. Avrasya Etüdleri, 42(2), 157-168. https://dergipark.org.tr/tr/pub/avrasya/issue/35341/392389
3. Behar, C. (1987). Klasik Türk musikisi üzerine denemeler. Ankara: Bağlam Yayınları.
4. Çetinkaya, Y. (1995). İhvân-ı Safâ’da müzik düşüncesi. İstanbul: İhsan Yayınları.
5. Eflâkî, A. (1973). Âriflerin menkıbeleri. Çeviren. Tahsin Yazıcı. İstanbul: Hürriyet Yayınları.
6. Gölpınarlı, A. (2006). Mevlâna’dan Sonra Mevlevîlik. İstanbul: İnkılap Kitabevi.
7. Hatipoğlu, E. (2018). Mevlevi musikisi-Mevlevi ayinleri. 2. Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi Bildiri Kitabı, ss. 488-493. 2. Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi, 23-25 Mart 2018 Kudüs. Ankara: Son Çağ Yayınları. https://isamveri.org/pdfdrg/D269913/2018/2018_HATIPOGLUE.pdf
8. Kunt, İ., Vanlıoğlu, M. (2013). Ulu Ârif Çelebi Dîvânı. Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları.

9. Rumî, M. C. (2014). Mesnevî-i Şerîf. İstanbul: Timaş Yayınları.
10. Sipehsâlâr, F. A. (2020). Menâkıb-I Hazreti Mevlânâ Celâleddîn-İ Rûmî Sipehsâlâr Tercümesi. Tercüme: Ahmed Avnî Konuk, Hazırlayanlar: Duygu Kara-Mine Kara.
11. Talu, R. H. (2014). Mevlevi müziği ve Mevlevi âyinleri. Yeni Türkiye, 10(57), 941-954. https://isamveri.org/pdfdrg/D01266/2014_57/2014_57_TALURH.pdf
12. Tanrıkorur, C. (2011). Osmanlı dönemi Türk mûsikîsi (3. Basım). İstanbul: Dergah Yayınları.
13. Uslu, R. (2011). Selçuklu topraklarında müzik (2. Basım). Konya: Konya Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü.
14. Yöndemli, F. (2007). Mevlevilikte semâ ve mûsıkî. İstanbul: Nüve Kültür Merkezi Yayınları.