DEMOKRATİK-BARIŞÇIL GELECEK, ULUSAL DİL VE KÜLTÜREL MİRASIN KORUNMASI İLE ÇOKDİLLİ YABANCI DİL POLİTİKASI İLİŞKİSİ: AVRUPA VE TÜRKİYE PERSPEKTİFİ

Öz

Ülkeler arasında demokratik ve barışçıl bir gelecek inşa etme düşünceleri ve çabaları, dünyada 1815’ten sonra ortaya çıkmaya başladı. Günümüzde Avrupa Konseyi ve Avrupa Birliği yabancı dil eğitimi alanını sadece pedagojik bir konu alanı değil, aynı zamanda dünya barışının inşasına katkı verecek, ulusların dillerini ve kültürel miraslarını, dolayısıyla dünyadaki kültürel değerlerin çeşitliliğini koruyacak siyasi bir alan olarak görmektedir. Bu makalede, söz konusu kurumlar tarafından 'demokratik-barışçıl bir geleceğin inşası ile ulusal dilin ve kültürel mirasın korunması ve yabancı dil eğitimi arasındaki bağlantının nasıl kurulduğu konusu ortaya konulmaya çalışılmış, Türkiye'nin Yabancı Dil Politikasındaki geçmişten bugüne uygulamalar ve güncel eksiklikler araştırılmış ve değerlendirilmiştir. Söz konusu iki kurumun bu konudaki çabaları, kendi yayınları olan belgeler elinde doküman analizi yöntemiyle ve ikincil kaynaklarla ortaya konulmuş, ardından aynı yöntemle, "kilit işlev” gören çokdilli yabancı dil öğretimi politikalarının Türkiye'de geçmişte ve bugün nasıl uygulandığı ve uygulamaların üst hedefler doğrultusunda yeterli olup olmadığı araştırılmıştır. Bulgular, Türkiye’de çokdilli yabancı dil politikasının henüz istenen düzeyde gerçekleştirilemediğini ve bunun ülkenin gelişmişliği açısından bir dezavantaj oluşturduğunu göstermektedir. Çokdilli yabancı dil politikası hem dünyanın geleceğini barışçıl-demokratik kılmak için hem de ulusal dil ve kültürü korumak için kilit bir işleve ve kritik öneme sahiptir. Bir ulusun dili ve kültürü, toplumdaki birlikteliğin ayrılmaz parçasıdır ve toplumun kimliğidir.

Anahtar Kelimeler

• Çokdilli Yabancı Dil Politikası
• Dünyada Demokratik- Barışçıl Gelecek
• Ulusların Dili ve Kültürel Mirası
• Avrupa Birliği, Avrupa Konseyi
• Tüekiye'nin Yabancı Dil Politikası

THE RELATIONSHIP BETWEEN DEMOCRATICPEACEFUL FUTURE, PROTECTION OF NATIONAL LANGUAGE AND CULTURAL HERITAGE, AND MULTILINGUAL FOREIGN LANGUAGE POLICY: THE EUROPEAN AND TURKISH PERSPECTIVE

Öz

Ideas and efforts to build a democratic and peaceful future among countries began to emerge in the world after 1815. Today, the Council of Europe and the European Union see the field of foreign language education not only as a pedagogical subject area, but also as a political area that will contribute to the construction of world peace and protect the languages and cultural heritage of nations, and therefore the diversity of cultural values in the world. This article examines how these institutions conceptualize the relationship between foreign language education, the construction of a democratic and peaceful future, and the preservation of national languages and cultural heritage. It also explores the historical development and current shortcomings of Turkiye’s foreign language education policy within this framework. The efforts of the two institutions in question on this issue were presented by scanning and examining their own publications with document analysis methods, as well as by making use of secondary sources, and then, with the same method, it was investigated how the Multilingual Foreign Language Teaching Policies, which have a "key function", have been implemented in the past and today in Türkiye and whether the practices are sufficient in line with the upper targets. The findings indicate that a multilingual foreign language policy has not yet been implemented at the desired level in Türkiye, which constitutes a disadvantage in terms of the country’s development. A multilingual foreign language policy plays a key role and is critically important both to make the future of the world peaceful and democratic and to protect the national language and culture. The language and culture of a nation are an inseparable part of its collective unity and integral to its social identity.

Anahtar Kelimeler

• Multilingual Foreign Language Policy
• Democratic-Peaceful Future in the World
• Language and Cultural Heritage of Nations
• European Union, Council of Europe
• Turkey's Foreign Language Policy

Kaynakça

1. Akpınar-Dellal, N. (2011). Çocuklara yabancı dil eğitimi ve dil edinimi, nedir? Niçin? Nasıl?, Çanakkale Kitaplığı.
2. Alperen, A. & Hertsch, MF (2013). Türkiye’de yabancı dil öğretiminde yenilikçi yaklaşımlar. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, Cilt 2 Sayı 4, (Bahar): 17-26.
3. Alptekin, G. (2022). Geleceğin kolektif güvenlik sistemi üzerine: ebedi barış ve Avrupa Ahenginden alınabilecek dersler, [Doktora Tezi, Istanbul Üniversitesi].
4. Altmayer, C. (1997). Zum kulturbegriff des faches deutsch als fremdsprache. Zeitschrift für Interkulturellen Fremdsprachenunterricht 2(2): 1-23.
5. Ateş, E. & Aytekin, H. (2020). Küreselleşen dünyada çokkültürlülük ve yabancı dil eğitimi. OPUS–Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 15(26) 2020, 4563-4579. doi:10.26466/opus.651385.
6. Avrupa Birliği Antlaşması ve Avrupa Birliği’nin İşleyişi Hakkında Antlaşma, (T.C. Başbakanlık Avrupa Birliği Genel Sekreterliği, çev.) T.C. Başbakanlık Avrupa Birliği Genel Sekreterliği Yayını
7. Aykaç, N. & Atar, E. (2014). Geçmişten günümüze ilköğretimden ortaöğretime geçiş sisteminin değerlendirilmesi. A. Akdoğanbulut-İnsan, A. Yavuz-Akengin (Eds.). Cumhuriyet'in Kuruluşundan Günümüze Eğitimde Kademeler Arası Geçiş ve Yeni Modeller Uluslararası Kongresi (83-104). Atatürk Araştırma Merkezi.
8. Balcı, A. (2016). Sosyal bilimlerde araştırma yöntem, teknik ve ilkeler. Pegem Akademi.

9. Balkaya Ş. & Akpınar Dellal, N. (2022). Einstellungen, vorurteile und stereotype von türkischen gymnasiast(inn)en gegenüber der deutschen sprache, Muttersprache, Vierteljahresschrift zur deutschen Sprache, 132, 151-175.
10. Balkaya, Ş. (2023). Kulturelle elemente und kulturelles lernen im daf unterricht. Deregözü, A. (Hrsg.). Sprachliche Welten: Forschungen im Bereich deutsche Sprache und Literatur. Eğitim Yayınevi.
11. Birinci, G. (2022). Milletler Cemiyeti'nden Birleşmiş Milletler'e. İnsan Haklari Evrensel Bildirgesi'nin kısa tarihi (1918 -1948). Ekin Yayınevi.
12. Boos-Nünning, U. (2000). Interkulturelle kompetenz – europakompetenz, http://duepublico.uni-duisburg-essen.de/servlets/DerivateServlet/Derivate-11528/14_Boos_Nuenning.pdf
13. Borchardt, KD (2020). Die rechtlichen grundlagen der Europäischen Union. 7. überarb. Aufl., Verlag: facultas, doi: 10.36198/9783838552781.
14. Cangil, EB (2004). Küreselleşme ve Avrupa Birliği yabancı dil eğitim politikaları ışığında 2000’li yıllarda Türkiye’de yabancı dil ve yabancı dil öğretmeni yetiştirme politikalarına bir bakış. İstanbul Üniversitesi Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi, 2: 273-282.
15. Ceyhan, E. (1988). Atatürk ve yabancı dil eğitimi. Eğitim ve Bilim, V 12, n 67 Ocak.
16. Common European Framework of Reference for Languages (2026). https://www.coe.int/en/web/common-european-framework-reference-languages/home
17. Çelik, E. (2005). II. Dünya Savaşı sonrasında Avrupa'da barışı kurma ve sürdürme çabaları, [Yüksek Lisans Tezi, Istanbul Üniversitesi].
18. Çetintaş, B. & Genç, A. (2016). Fremdsprachenlernen in der Türkei. Im fokus ınternatıonaler beziehungen. İDİL, 5(26): 1671-1689.
19. Çetintaş B. (2009). Der fremdsprachenunterricht in der Türkei auf dem weg zur europäischen mehrsprachigkeit, Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 37: 11 – 23.
20. Çetintaş B. (2015). Aktuelle regelungen zum sprachenunterricht an den türkischen grund-und mittelschulen. AMuSE-Approaches to Multilingual Schools in Europe, Bozen: Eurac Research, (2015): 1-24.
21. Demir-Özgün, Y. (2024). Üniversitelerde yabancı dil öğretiminde çokdilliliğin önemi. N. Akpınar-Dellal, W. Stankowski and O. Karadağ, Innovative Scientific Approaches in Education, Science and Art of the 21st Century, Moldova GlobeEdit.
22. Demircan, Ö. (1988). Dünden bugüne Türkiye’de yabancı dil. Remzi Kitapevi.
23. Demirel, Ö. (2003). Yabancı dil öğretimi. Pegem Yayınları.
24. Dinar, G. (2025). Yapay zekâ ve eylem odaklı yabancı dil öğretimi: kuram, uygulama ve gelecek perspektifleri, Yapay Zekâ ve Yabancı Dil Eğitimi: Kuramsal Temeller, Uygulamalar ve Yeni Yaklaşımlar, Publisher: Günce Yayınları: 54-77.
25. Duran, E. & Sezgin, B. (2014). Türkiye ve AB ülkelerinin eğitimde kademeler arası geçiş sistemlerinin karşılaştırılması. Cumhuriyetin Kuruluşundan Günümüze Eğitimde Kademeler Arası Geçiş ve Yeni Modeller Uluslararası Kongresi: 619-640.
26. Ekiz, D. (2015). Bilimsel araştırma yöntemleri. Anı Yayıncılık.
27. Elias, A. & Mansouri, FA (2020). Systematic review of studies on ınterculturalism and ıntercultural dialogue, Journal of Intercultural Studies, 41(4): 490-523.
28. Europarat - Förderer von demokratie und menschenrechten (2025). https://www.auswaertiges-amt.de/de/aussenpolitik/internationale-organisationen/europarat/er-text/205322
29. Europarat - das Gewissen Europas (2026). https://www.bundesregierung.de/breg-de/suche/was-macht-der-europarat-1812004
30. European Commission (2026). Erasmus+, https://www.eacea.ec.europa.eu/grants/2021-2027/erasmus_en
31. European Commission (2026). Languages in the EU – why multilingualism matters https://education.ec.europa.eu/de/focus-topics/improving-quality/multilingualism/about-multilingualism-policy
32. European Commission (2024). European Day of Languages: Promoting multilingualism and learning. https://commission.europa.eu/news-and-media/news/european-day-languages-promoting-multilingualism-and-learning-2024-09-26_en
33. Europäischer Gerichtshof für Menschenrechte (2025). https://www.auswaertiges-amt.de/de/aussenpolitik/europa/europarat/europaeischer-gerichtshof-menschenrechte/205346.
34. Göhring, H. (2007). Interkulturelle kommunikation. Anregungen für sprach- und kulturmittler. Tübingen Staufenburg Verlag.
35. Gökmen, A. (1990). Atatürk ve yabancı dil. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 117-126.
36. Günday, R (2022). Fransa ve Türkiye’nin yabancı dil eğitimi politikaları, Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi (GEFAD): 181-216.
37. Gündoğdu, M. (2005). Avrupa Birliği yolunda Türkiye'nin yabancı dil politikası. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (2)29: 120-127.
38. Hesse, HG, Göbel, K. & Hartig, J. (2008). Sprachliche kompetenzen von mehrsprachigen jugendlichen und jugendlichen nicht-deutscher erstsprache DESI-Konsortium, [Hrsg.]: Unterricht und Kompetenzerwerb in Deutsch und Englisch. Ergebnisse der DESI-Studie. Weinheim u.a.: Beltz: 208-230.
39. Hirataka, F. (2007). Plurilingualismus im fremdsprachenunterricht und chancen des deutschunterrichts in Japan. Japanische Gesellschaft für Germanistik (Hrsg.). Neue Beiträge zur Germanistik: Sprachprüfungen und Sprachenpolitik. Band 6 / Heft 2. München Iudicium: 103-115.
40. Jostes, B. (2001). Das Europäische Jahr der Sprachen 2001, DIE Zeitschrift für Erwachsenenbildung, Deutsches Institut für Erwachsenenbildung, http://www.diezeitschrift.de/42001/positionen3.htm.
41. Karadağ, K. (2018). Yeni Uyum Kararnamesi ile bazı bakanlıkların teşkilat yasaları lağvedildi. https://www.aa.com.tr/tr/gunun-basliklari/yeni-uyum-kararnamesi-ile-bazi-bakanliklarin-teskilat-yasalari-lagvedildi/1198717
42. Karatepe, Ç. (2005). Avrupa Konseyi dil kriterleri ve Türkiye'de yabancı dil eğitimi politikalarının geliştirilmesi, Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi, Sayı 1: 49-61.
43. Kasapçopur, A. (2007). Avrupa Birliği ülkelerinde eğitim denetimi (2007). T.C. Milli Eğitim Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığı Yayını.
44. Koguciuk, M. (2021). Entwicklung interkultureller kompetenz im berufsbezogenen fremdsprachenunterricht. [Dissertation, Adam Mickiewicz University in Poznań].
45. Krumm, HJ (2003). Curriculare aspekte der interkulturellen kommunikation. KR Bausch, C. Herbert & HJ Krumm (Hrsg.). Handbuch Fremdsprachenunterricht. 4 erw. Auflage, Tübingen: Francke/UTB:138-144.
46. Küçükdoğru, S. (2020). Avrupa Birliği’nin adalet ve içişleri politikası ile Türkiye’nin uyum süreci, 1. Basım, Şubat. Nobel Bilimsel Eserler.
47. Lüsebrink, HJ (2012). Interkulturelle kommunikation. ınteraktion, fremdwahrnehmung, kulturtransfer. Verlag Metzler.
48. Millî Eğitim Bakanlığı 2023 Eğitim Vizyonu Belgesi (2018), Milli Eğitim Bakanlığı Yayını, https://www.gmka.gov.tr/dokumanlar/yayinlar/2023_Eğitim%20Vizyonu.pdf
49. Millî Eğitim Bakanlığı 2024-2028 Stratejik Planı (2024). T.C. Millî Eğitim Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı Yayını, Ankara, https://sgb.meb.gov.tr/yayinlarimiz/yayin/112, 04.10.2024
50. Millî Eğitim Bakanlığı (2025). İngilizce ve Almanca" ağırlıklı dil eğitimi uygulanan okul sayısı artırılıyor, https://www.meb.gov.tr/ingilizce-ve-almanca-agirlikli-dil-egitimi-uygulanan-okul-sayisi-artiriliyor/haber/37448/tr
51. Mitronatsiou, A. (2025). Sprachenpolitik, Kurzdarstellungen zur Europäischen Union. Europäisches Parlament, https://www.europarl.europa.eu/factsheets/de/sheet/142/sprachenpolitik
52. Morin, E. (2003). Geleceğin eğitimi için gerekli yedi bilgi. (H. Dilli, çev.) İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
53. Moser, W. (2004). Die sprachenpolitik des Europarates: Ziele und projekte zur mehrsprachigkeit und zur interkulturellen verständigung und ihre umsetzung in Österreich. Impulsreferat anlässlich der tagung multi- und plurilingualismus: Herausforderungen für den fremdsprachenunterricht der zukunft (Eisenstadt, 22.-23. April 2004), https://www.oesz.at/download/womo_ske.pdf
54. Özcan, M. (2021). Arap dili eğitiminde D-AOBM kullanımı: Türkiye’den ve dünyadan uygulama örnekleri. Haz.Ayhan Öztürk ve Ark. Yabancı Dil Eğitimi ve Avrupa’daki Uygulamalar: Gelişmeler ve Öneriler Konferansı Bildiri Kitabı, T.C. Milli Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı Yayını‚ Ankara 28-29 Haziran.
55. Özcangaz, M. (2015). Avrupa Ahengi'nin yapısal özellikleri çerçevesinde Güç Dengesi” ve Politik Eşitlik kavramlarının karşılaştırılması [Yüksek Lisans Tezi, Istanbul Üniversitesi].
56. Polat, DŞ (2020). Kuruluşundan çöküşüne Milletler Cemiyeti Sistemi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 19(76): 1950-1967. https://doi.org/10.17755/esosder.677815.
57. Portal to the European Union (2026). https://european-union.europa.eu/index_de
58. Reçber, K. (2011). Kopenhag Zirvesi Sonuç Bildirgesi’nin Türkiye Cumhuriyeti-Avrupa Birliği ilişkileri itibarıyla değerlendirilmesi. İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 31, 59-79. https://izlik.org/JA38SS59XA
59. Sağlam, M. (2009). AB sürecinde Türk eğitim sistemi ve ilköğretimdeki değişmeler. A. Hakan. (Edt.): Öğretmenlik Mesleki Bilgisi Alanındaki Gelişmeler, Eskişehir Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Yayınları.
60. Sağlam, M., Özüdoğru, O. F. & Çıray, F. (2011). Avrupa Birliği eğitim politikaları ve Türk eğitim sistemi’ne etkileri. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(1): 87-109.
61. Şahin, H. & Aykaç, N. (2019). Avrupa ülkelerinde ve Türkiye’de ilkokullarda uygulanan yabancı dil öğretim programlarının karşılaştırılması. Milli Eğitim Dergisi, 48(1): 571-594.
62. Şevik, M. (2009). İlköğretim birinci kademede dil öğretimi ve sınıf öğretmenleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 42(1): 377-401.
63. Saydı, T. (2013). Avrupa Birliği vizyonuyla ikidillilik, çokdillilik ve eğitimi, The Journal of International Social Research, Vol. 6 No. 28: 181-216.
64. Schmidt, M. (2014). Die europäische bildungspolitik. Zur geschichte eines politikfeldes, München: GRIN Verlag
65. Schmidt, MG (2021). Die japanische übersetzung des begleitbandes des GER - Mit einem Exkurs zur Wirkungsgeschichte des GER in Japan, Lektorenrundbrief Lerubri 53: 28-32.
66. Stratenschulte, ED (2014). Gründung der Europäischen Gemeinschaften, 01.04.2014, Politik, Geschichte, Internationales, Bundeszentrale für Politische Bildung.
67. Şimşek, Ö. (2025). Yapay zekânın dil öğrenme süreçlerinde kullanımına genel bakış. Temel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 5 (1): 118-130. doi: 10.55008/ te-ad.1567106
68. Tarhan, AB & Ezici, E. (2020). Türkiye - Avrupa Birliği ilişkisinin teşkilat yapısı üzerinden incelenmesi: Avrupa Birliği Başkanlığı, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Aralık, 21(2): 525-544.
69. Taşcı, H. G. (2024). Yapay zekânın yabancı dil öğrenimine etkisi (Rus dili örneği). International Journal of Humanities and Education (IJHE), Cilt / Volume 10, Sayı / Issue 23, 247–275.
70. Tono, Y. (2019). Coming Full Circle—From CEFR to CEFR-J and back, CEFR Journal - Research and Practice, Volume 1 (20 May 2019), Page: 5 – 17
71. Türkiye-AB ilişkilerinin tarihçesi (2024). T. C. Dışişleri Bakanlığı Avrupa Birliği Başkanlığı Yayını 09/08/2024, https://www.ab.gov.tr/turkiye-ab-iliskilerinin-tarihcesi_111.html
72. Türkiye Ankara Avrupa Konseyi Program Ofisi (2026). Yabancı dil eğitiminde kalitenin yükseltilmesi’, https://www.coe.int/tr/web/ankara/turkiyede-yabanc%C4%B1-dil-egitimde-kalitenin-yukseltilmesi
73. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2005). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri, Seçkin Yayıncılık.
74. Waychert, C. (2005). Der Gemeinsame Europäische Referenzrahmen als chance für den universitären deutschunterricht in Japan. Faculty of Foreign Language Studies.
75. Weerth, C. (2011). Der Europäische Rat – Aufgaben, struktur und zusammensetzung, BDZ-Fachteil, BDZ Deutsche Zoll- und Finanzgewerkschaft, Berlin, Iss. 5: F29-F30.