T. W. ADORNO'NUN OTORİTARYEN KİŞİLİK OLGUSU: PSİKANALİTİK SOSYOLOJİ BAĞLAMINDA ELEŞTİREL BİR İNCELEME

Öz

Psikanaliz, sosyolojik olguların analizine bireysel davranışların temeline yönelik açıklamaları ile katkı sunmaktadır. Özellikle saldırgan ve yıkıcı davranışların bireysel boyutlarının yanı sıra toplumsal boyutları da vardır. Bu çalışmada otoritaryen kişilik bireysel bir tutum olmanın ötesinde kitlesel akıl dışı davranışlara sebep olması yönü ile toplumsal bir olgu olarak değerlendirilmiştir. Psikanalizin toplumsal olguları açıklamadaki katkısı bu çalışmada otoritaryen kişiliğin tanınması ve açıklanmasında kullanılmıştır. Böylece psikanalitik sosyolojiye örnek teşkil edilebilecek bir analiz literatüre kazandırılmıştır. Otoritaryen kişiliği konu edinmiş olan Adorno da psikanalizi kullanmıştır. Otoritaryen kişiliğin ortaya çıkmasında özellikle ataerkil toplumların baba öfkesi ve/ya da babaya yaranma çabası kapsamında değerlendirilebilecek çocukluk dönemi karmaşaları ile eksik bırakılma kaygısının etkili olduğu düşünülmektedir. Bununla beraber otoritaryen kişiliğin kendine has kişilik kalıpları ve davranışlar ile karakterize olduğu ve bu karakterin kişilik çözümlemesine konu edilebildiği görülmüştür. Otoritaryen kişiliğin sosyolojik açıdan en büyük özelliği toplumsal yapı ve kurumları özellikle de devlet politikalarını etkilemiş olmasıdır. Otoritaryen kişiliğin oluşum süreçlerinin ve kişilik özelliklerinin açıklığa kavuşturulması sosyolojik açıdan önemlidir. Böylece toplumsal akıldışı davranışların nedenlerinin açıklığa kavuşturulmasına katkı sağlanmış olacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Psikanalitik Sosyoloji
• Otoritaryen Kişilik
• T.W. Adorno
• Otorite
• Buyurgan Potansiyel

Etik Beyan

makale için Etik Kurul onayına ihtiyaç yoktur.

T.W. ADORNO AND THE AUTHORITARIAN PERSONALITY: A CRITICAL ANALYSIS WITHIN THE FRAMEWORK OF PSYCHOANALYTIC SOCIOLOGY

Öz

Psychoanalysis offers valuable insights into the analysis of sociological phenomena by explaining the underlying mechanisms of individual behaviors. Particularly, aggressive and destructive behaviors encompass both individual and societal dimensions. This study examines the authoritarian personality as a social phenomenon, focusing on its role in provoking mass irrational behaviors, extending beyond merely an individual attitude. The contribution of psychoanalysis to understanding social phenomena is leveraged here to explore and clarify the authoritarian personality. In this way, the study adds an analytical framework that could serve as an example for psychoanalytic sociology in the academic literature. Adorno, who conducted extensive research on the authoritarian personality, also employed psychoanalytic theory in his analyses. It is posited that childhood conflicts and castration complexes, concepts that can be understood within the context of patriarchal societies' ambivalence towards the father figure and/or the attempt to gain the father's approval, play a significant role in the development of the authoritarian personality. However, it has been observed that the authoritarian personality is distinguished by its unique patterns and behaviors, which can indeed be subjected to in-depth personality analysis. From a sociological perspective, the most critical aspect of the authoritarian personality is its influence on social structures and institutions, particularly state policies. Understanding the formation processes and traits of the authoritarian personality is crucial for sociology, as it contributes to clarifying the underlying the roots of collective irrational behaviors.

Anahtar Kelimeler

• Psychoanalytic Sociology
• Authoritarian Personality
• T.W. Adorno
• Authority
• Fascist Potential

Kaynakça

1. Adorno, T. W. (2005). Minima moralia (O. Koçak, Çev.). Metis Yayınları.
2. Adorno, T. W. (2017). Otoritaryen kişilik üzerine: niteliksel ideoloji incelemeleri (D. Şahiner, Çev.). Sel Yayınları.
3. Adorno, T. W. (2020). Yeni sağ radikalizmin veçheleri (Ş. Öztürk & T. Onur, Çev.). Metis Yayınları
4. Adorno, T. W. (2024). Faşizm ve propaganda (M. Çavdar, Çev.). Sel Yayınları.
5. Akvardar, Y., Çalak, E., Etaner, U., Hürol, C., Sunat, H., Tükel, R., Üçok, A., ve Yücel, B. (2022). Psikanalitik kurama giriş. Bağlam Yayınları.
6. Batmaz, V. (2023). Otoritaryen kişilik. Beyazkuş Yayınları.
7. Behrens, R. (2011). Adorno sözlüğü (M. Tüzel, Çev.). Versus Kitap.
8. Can, N. (2009). Şiddetin ideolojik yüzü ya da faşizmin korunan baltası. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(1), 1–10.

9. Castoriadis, C. (2021). Dünyaya, insana ve topluma dair (H. U. Tanrıöver, Çev.). İletişim Yayınları.
10. Fairbairn, W. R. D. (2023). Psikanalitik kişilik çalışmaları (M. Arık, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
11. Fromm, E. (1994). Sevginin ve şiddetin kaynağı (Y. Selman, Çev.). Payel Yayınevi.
12. Fromm, E. (2024). İnsan olmak üzerine (Ş. Alpagut, Çev.). Say Yayınları.
13. Gençtan, E. (2005). Psikanaliz ve sonrası. Metis Yayınları.
14. Güleç, C. (2006). Psikiyatrinin abc’si. Say Yayınları.
15. Horney, K. (2023a). Oto-analiz (R. A. Özdemir, Çev.). Dorlion Kitabevi.
16. Horney, K. (2023b). Çağımızın nevrotik kişiliği (L. Uslu, Çev.). Cem Yayınevi.
17. Jung, C. G. (2025). Arketipler ve kolektif bilinçdışı (C. Şeref, Çev.). Pinhan Yayınevi.
18. Kiraz, S. (2017). Sosyal Araştırmalar Enstitüsü ile Erich Fromm ve Sigmund Freud ilişkisi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(2), 61–72. https://d oi.org/10.18037/ausbd.552402
19. Marshall, G. (2009). Sosyoloji sözlüğü (O. Akınhay ve D. Kömürcü, Çev.). Bilim ve Sanat Yayaınları.
20. Masterson, J. F. (2008). Kişilik bozuklukları (B. T. Bozkurt ve T. V. Soylu, Çev.). Litera Yayıncılık.
21. Reich, W. (1990). Psikanaliz ve diyalektik materyalizm (Y. Ömürsuyu, Çev.). Logos Yayınları.
22. Reich, W. (1997a). Kişilik çözümlemesi (B. Onaran, Çev.). Payel Yayınevi.
23. Reich, W. (1997b). Reich Freud’u anlatıyor (B. Onaran, Çev.). Payel Yayınevi.
24. Reich, W. (2000). Dinle küçük adam (Ş. Yeğin, Çev.). Payel Yayınevi.
25. Reich, W. (2002). Faşizmin kitle ruhu anlayışı (B. Onaran, Çev.). Payel Yayınevi.
26. Saydam, M. B., Ardalı, C., Geçtan, E., Erten, Y., Tura, S. M., Tükel, R., Koçak, O., Şahin, D. ve Erk, S. (2000). Kişilik ve psikoterapi yazıları. Alan Yayıncılık.
27. Sheyegan, D. (2007). Yaralı bilinç: Geleneksel toplumlarda kültürel şizofreni (H. Bayrı, Çev.). Metis Yayınları.
28. Thomson, A. (2022). Kafası karışmışlar için Adorno (A. Geniş, Çev.). Dipnot Yayınları.
29. Wallace, R. A., & Wolf, A. (2025). Çağdaş sosyoloji kuramları (L. Elburuz ve M. R. Ayas, Çev.). Doğu Batı Yayınları.
30. Zahavi, D. (2020). Fenomenoloji: İlk temeller (S. Beyazit, Çev.). Ayrıntı Yayınları.