ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN EKOLOJİK FARKINDALIK DÜZEYLERİNİN İNCELENMESİ

Öz

Bu nitel araştırma, üniversite öğrencilerinin ekolojik farkındalık düzeylerini ve çevresel sürdürülebilirliğe yönelik tutumlarını incelemektedir. Veriler, Sakarya Üniversitesi’nde öğrenim gören 17 öğrenciyle (6 erkek, 11 kadın) yapılan yarı yapılandırılmış görüşmelerden elde edilmiş ve kartopu örnekleme yöntemiyle seçilen katılımcılar üzerinden toplanmıştır. Veriler, tümevarım yaklaşımıyla analiz edilerek kodlar, alt temalar ve ana temalar belirlenmiştir. Bulgular, öğrencilerin çevresel konularda farkındalığa sahip olduklarını ancak davranışlarının genellikle ekolojik ve ekonomik kaygıların birleşiminden etkilendiğini göstermektedir. Temel temalar arasında çevresel davranışlar, sürdürülebilir uygulamaları benimseme sürecinde yaşanan zorluklar ve üniversite ortamının ekolojik bilincin gelişimindeki rolü yer almaktadır. Araştırma, ekolojik eğitimin üniversite müfredatına entegre edilmesi, geri dönüşüm altyapısının güçlendirilmesi ve kurumlar ile yerel yönetimler arasında iş birliğinin artırılmasının çevresel sorumluluğu destekleyebileceğini ortaya koymaktadır. Üniversite öğrencilerini sürdürülebilir davranışların geliştirilmesi açısından kritik bir hedef grup olarak ele alan bu çalışma, çevre politikaları ve sosyal hizmet uygulamaları açısından ekolojik farkındalığın artırılmasına yönelik önemli çıkarımlar sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Ekolojik farkındalık
• Sürdürülebilirlik
• Üniversite öğrencileri
• Nitel araştırma

AN EXAMINATION OF UNIVERSITY STUDENTS’ LEVELS OF ECOLOGICAL AWARENESS

Öz

This qualitative study examines university students’ ecological awareness and their attitudes toward environmental sustainability. Data were collected through semi-structured interviews with 17 students, including 6 males and 11 females, studying at Sakarya University and selected through snowball sampling method. The data were analysed inductively to identify codes, sub-themes, and main themes. The findings revealed that although students were aware of ecological issues, their behaviors were often shaped by a combination of ecological and economic concerns. The major themes included environmental behaviours, challenges in adopting sustainable practices, and the role of the university environment in promoting ecological awareness. The study highlights the importance of integrating ecological education into university curricula, strengthening recycling infrastructure, and promoting collaboration between institutions and local governments to enhance environmental responsibility. By identifying university students as a critical target group for developing sustainable practices, this research offers meaningful implications for environmental policies and social work practices aimed at fostering ecological awareness.

Anahtar Kelimeler

• Ecological awareness
• Sustainability
• University students
• Qualitative research

Kaynakça

1. Ayazlar, R. A., & Akbulut, G. (2024). Turizm öğrencilerinin çevre okuryazarlık düzeylerini belirlemeye yönelik bir araştırma. GeographieS, 2791, 107.
2. Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: Nitel bir araştırma nasıl yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368–388.
3. Benzehaf, B., Razkane, H., & Benzehaf, O. (2025). Exploring university students' perceptions and engagement in environmental awareness and sustainable practices. Discover Environment, 3, 247. https://doi.org/10.1007/s44274-025-00462-w
4. Bostancıoğlu, D., Varol Saraçoğlu, G., & Öztürk, M. (2017). Öğrencilerin çevre farkındalık ve tutum düzeyleri ve bunları etkileyen faktörlerin araştırılması. Akademik Bakış Dergisi, 60, 1–22.
5. Creswell, J. W. (2013). Nitel araştırma yöntemleri (M. Bütün & S. B. Demir, Çev.). Siyasal Kitabevi.
6. Çakmak, A. Ç., & Özkan, B. (2016). Üniversite öğrencilerinin ekolojik farkındalıkları ile yeşil tüketim alışkanlıklarının farklı değişkenler perspektifinden karşılaştırılması: İnteraktif bir uygulama. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 5(5), 3144–3170.
7. Çetin, T., Turan, M. E., Aytekin, P., & Yurdusev, M. A. (2020). Üniversite öğrencilerinin çevresel yaklaşımlarını ölçmeye yönelik bir araştırma: Manisa Celal Bayar Üniversitesi örneği. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 1(1), 12–23.
8. Çıkrık, S., & Yel, M. (2019). Biyoloji öğretmen adaylarının ekolojik ayak izi farkındalık düzeylerinin belirlenmesi. Turkish Studies - Social Sciences, 14(6), 2999–3008.

9. Deniz Çakıroğlu, A. (2023). Genç tüketicilerin ekolojik zekâsının ekolojik ayak izi farkındalıkları üzerindeki etkisi: İstanbul ilinde bir uygulama. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 12(3), 2100–2127.
10. Eraslan, Ş., & Seçme, D. (2021). Mimarlık fakültesi öğrencilerinin ekolojik ayak izi farkındalık düzeyi. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 25(3), 481–491.
11. Gül, M., & Villi, B. (2025). Üniversite öğrencilerinin ekolojik okuryazarlığa ilişkin farkındalık düzeylerinin belirlenmesi: Balıkesir Üniversitesi örneği. Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Dergisi, 8(5), 319–334. https://doi.org/10.26677/TR1010.2025.1539
12. Gülersoy, A. E. & Turan, S. (2024). Çevre etiği yaklaşımları ölçeği geliştirme: geçerlik ve güvenirlik çalışması, Uluslararası Sosyal Bilimler Eğitimi Dergisi, 10(2), 64-97. https://doi.org/10.47615/issej.1539166.
13. Gülersoy, A. E., Dülger, İ., Dursun, E., Ay, D., & Duyal, D. (2020). Nasıl bir çevre eğitimi? Çağdaş yaklaşımlar çerçevesinde bazı öneriler. Turkish Studies, 15(5), 2357-2398
14. Gülersoy, A.E. & Akyol, H.B. (2024). Sosyal bilgiler öğretmenliği yüksek lisans öğrencilerinin çevre etiği yaklaşımlarının incelenmesi, Uluslararası Sosyal Bilimler Eğitimi Dergisi, 10(1), 23-45. https://doi.org/10.47615/issej.1446720.
15. Günal, N., Yücel Işıldar, G., & Atik, A. D. (2018). Üniversite öğrencilerinin ekolojik ayak izi azaltılması konusundaki eğilimlerinin incelenmesi. TÜBAV Bilim Dergisi, 11(4), 34–46.
16. Irmak Kazazoğlu, T & Erkal, S. (2020). Üniversite öğrencilerinin çevre farkındalık düzeylerinin ve çevre sorunlarına yönelik davranışlarının incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi].
17. Keleş, R., Hamamcı, C., & Çoban, A. (2009). Çevre politikası. İmge Kitabevi.
18. Kollmuss, A., & Agyeman, J. (2002). Mind the gap: Why do people act environmentally and what are the barriers to pro-environmental behavior? Environmental Education Research, 8(3), 239–260. https://doi.org/10.1080/13504620220145401.
19. Krysik, J. L., & Finn, J. (2015). Etkili uygulama için sosyal hizmet araştırması. Nika Yayınevi.
20. Liu, P., Teng, M., & Han, C. (2020). How does environmental knowledge translate into pro-environmental behaviors? The mediating role of environmental attitudes and behavioral intentions. Science of the Total Environment, 728, Article 138126. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2020.138126.
21. Meyer, V. (2004). The ecological footprints as an environmental education tool for knowledge, attitude and behaviour changes towards sustainable living [ Master's thesis, University of South Africa].
22. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Thousand Oaks, CA: Sage Publications.
23. Negiz, N., & Hayta, Y. (2021). Çevresel davranış ve çevre eğitimi: Üniversite öğrencileri üzerine bir araştırma. Çağdaş Yerel Yönetimler Dergisi, 30(1), 149–179.
24. Nowell, L. S., Norris, J. M., White, D. E., & Moules, N. J. (2017). Thematic analysis: Striving to meet the trustworthiness criteria. International Journal of Qualitative Methods, 16(1), 1–13. https://doi.org/10.1177/1609406917733847.
25. Oktay, E., Demir, Y., & Yazıcıoğlu, E. (2023). Researching the ecological footprint awareness of university youth: Example of TRA1 region. Turkish Research Journal of Academic Social Science, 6(2), 199–210.
26. Ozaner, F. S. (2004). Türkiye’de okul dışı çevre eğitimi ne durumda ve neler yapılmalı. In V. Ulusal Ekoloji ve Çevre Kongresi (ss. 67–98).
27. Öztürk, G. (2010). İlköğretim 7. sınıflarda çevre eğitimi için ekolojik ayak izi kavramının kullanılması ve değerlendirilmesi. [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi].
28. Roberts, S. J., Abshire Saylor, M., Ivynian, S., & DiGiacomo, M. (2026). Data saturation and information power: Sample size in qualitative research—When is enough and how to assess?. European journal of cardiovascular nursing, zvag046. Advance online publication. https://doi.org/10.1093/eurjcn/zvag046.
29. Sabah Çelik, Ş., & Yaşa Özeltürkay, E. (2024). Sürdürülebilir tüketim ekseninde kolektif psikolojik sahiplik ve çevresel değerlerin incelenmesi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 33(1), 454–469. https://doi.org/10.35379/cusosbil.1452690.
30. Sayın, A., Okyay, Ö., Güneş Demir, Z., & Özdemir, K. (2022). Ekolojik okuryazarlık eğitiminin okul öncesi çocukların çevreye yönelik farkındalık ve tutumlarına etkisi. Milli Eğitim Dergisi, 51(236), 2851-2870. https://doi.org/10.37669/milliegitim.944271.
31. Temizkan, R., & Ceyhanlı, K. (2020). Turizm lisans öğrencilerinin ekolojik ayak izi farkındalıkları. Turizm Akademik Dergisi, 7(2), 203-223. https://izlik.org/JA99AY66UE.
32. Thøgersen, J. (2005). How may consumer policy empower consumers for sustainable lifestyles? Journal of Consumer Policy, 28(2), 143–178. https://doi.org/10.1007/s10603-005-2982-8
33. Türküm, A. S. (2014). Çağdaş toplumda çevre sorunları ve çevre bilinci. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
34. Wackernagel, M., & Rees, W. (1996). Our ecological footprint: Reducing human impact on the Earth. New Society Publishers.
35. Wang, K., & Zhang, L. (2021). The impact of ecological civilization theory on university students’ pro-environmental behavior: An application of knowledge-attitude-practice theoretical model. Frontiers in Psychology, 12, 681409. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.681409.
36. Yıldırım, M. S., Elkoca, A., Gökçay, G., Yılmaz, D. A., & Yıldız, M. (2025). The relationship between environmental literacy, ecological footprint awareness, and environmental behavior in adults. BMC Public Health, 25(1), 551.