YÖNÜN ÇÖZÜLÜŞÜ: OLİVER LAXE’İN SİRÂT FİLMİNDE ÇÖL, ARAYIŞ VE ZORUNLU ŞİMDİ

Öz

Bu makale, Oliver Laxe'in Sirât filmini mekân, arayış ve varoluş ilişkisi üzerinden incelemektedir. Çalışmanın temel iddiası, filmde çölün yalnızca olayların geçtiği nötr bir arka plan değil, arayışın teleolojik yapısını çözen, özneyi yön kaybı ve zorunlu şimdi deneyimine maruz bırakan kurucu bir mekânsal rejim olduğudur. Dolayısıyla Sirât, kayıp kızını arayan bir babanın anlatısından ziyade, taşıyıcı anlam ufkunu yitiren bir arayışın sineması olarak okunmaktadır. Bu çerçevede çalışma, filmin mekânsal ve anlatısal yapısını fenomenolojik-hermeneutik yakın okuma yöntemiyle çözümlemektedir. Kavramsal hat olarak Nietzsche'nin teleolojik çözülme, Heidegger'in fırlatılmışlık ve tekinsizlik, Camus'nün ise absürd ve sürme düşüncelerinden yararlanılmakta; filmin anlatısal evreleri üzerinde ayrı ayrı durularak mekânın nasıl dönüştüğü, filmin deneyimini nasıl biçimlendirdiği ve bu deneyimin felsefeyle nasıl düşünülebileceği ele alınmaktadır. Sirât bu okumada, istikametin kurtuluşa ulaştıran doğrusal bir hat olmaktan çıktığı, anlamın, dünyanın cevapsızlığı ile çölün yönsüzlüğü arasında çözüldüğü ama bedenin yine de sürdürmek zorunda kaldığı bir şimdi deneyiminin sineması olarak belirmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Sirât
• Çöl
• Teleolojik Çözülme
• Zorunlu Şimdi
• Mekânsal Deneyim

Etik Beyan

Bu çalışma; insan veya hayvan katılımcıları, herhangi bir müdahale ya da kişisel veri içermediğinden etik kurul onayı gerektirmemektedir. Çalışmada yalnızca kamuya açık ikincil materyaller analiz edilmiştir. Araştırma ve yayın etiği ilkelerine uyulmuş, tüm kaynaklar APA 7 formatına uygun olarak gösterilmiştir. İngilizce dil bilgisi denetimi amacıyla üretken yapay zekâ desteğinden yararlanılmıştır.

THE DISSOLUTION OF DIRECTION: DESERT, QUEST, AND THE COMPELLED PRESENTNESS IN OLIVER LAXE’S SIRÂT

Öz

This article examines Oliver Laxe's Sirât through the relationship between space, quest, and existence. It argues that the desert in the film is not simply a neutral backdrop for the events, but the spatial force through which the teleological structure of the search is gradually undone, exposing the subject to disorientation and to what the article calls compelled presentness. In this respect, Sirât is read less as the story of a father looking for his missing daughter than as a film about a search that loses the very horizon of meaning that once sustained it. The article develops this argument through a phenomenological-hermeneutic close reading of the film's spatial and narrative structures. Its conceptual line draws on Nietzsche's account of teleological dissolution, Heidegger's notions of thrownness and uncanniness, and Camus's reflections on the absurd and persistence. Moving through the film's main narrative stages, the article asks how the desert changes in function, how it shapes the viewer's experience, and how this experience can be interpreted through these philosophical perspectives. In this reading, Sirât appears as a film about the present, in which direction no longer works as a clear path toward salvation. Meaning dissolves between the world’s refusal to provide answers and the desert’s absence of orientation, and yet the body is compelled to carry on.

Anahtar Kelimeler

• Sirât
• Desert
• Teleological Dissolution
• Compelled Presentness
• Spatial Experience

Etik Beyan

This study did not require ethics committee approval, as it did not involve human or animal subjects, any interventions, or personal data. Only publicly available secondary materials were analysed. The principles of research and publication ethics were followed, and all sources were cited in accordance with APA 7. Generative artificial intelligence was used to assist with English grammar checking.

Kaynakça

1. Al Houari, C. (2026). Oliver Laxe’s Sirât: The fine line between beauty and terror. Montages. https://montages.no/2026/02/oliver-laxes-sirat-the-fine-line-between-beauty-and-terror/
2. Anderson, T. L., & Kavanaugh, P. R. (2007). A “rave” review: Conceptual interests and analytical shifts in research on rave culture. Sociology Compass, 1(2), 499–519. https://doi.org/10.1111/j.1751-9020.2007.00034.x
3. Bazin, A. (1967). Theater and cinema. In What is cinema? Vol. 1 (H. Gray, Trans., pp. 76–124). University of California Press.
4. Bonitzer, P. (1995). Bakış ve ses (İ. Yaşar, Trans.). Yapı Kredi Yayınları. (Original work published 1976)
5. Bonitzer, P. (2011). Kör alan ve dekadrajlar (İ. Yaşar, Trans.). Metis Yayınları. (Original works published 1982–1985)
6. Bordwell, D. (1985). Narration in the fiction film. University of Wisconsin Press.
7. Burch, N. (1981). Theory of film practice (H. R. Lane, Trans.). Princeton University Press.
8. Camus, A. (2011). The myth of Sisyphus and other essays (J. O’Brien, Trans.). Vintage Books. (Original work published 1942)

9. Chatman, S. (1978). Story and discourse: Narrative structure in fiction and film. Cornell University Press. Çam, A. (2016). Sinemasal mekânlar ve sinemasal mekânların çözümlenmesi. Sinecine, 7(2), 7–37.
10. Deleuze, G. (2001). Cinema 1: The movement-image (H. Tomlinson & B. Habberjam, Trans.). University of Minnesota Press. (Original work published 1983)
11. Emmerzael, H. (2025). Between a terrorist and a saint: Óliver Laxe on Sirât. In Review Online. https://inreviewonline.com/2025/06/02/between-a-terrorist-and-a-saint-oliver-laxe-on-sirat/
12. Gadamer, H.-G. (2004). Truth and method (2nd rev. ed., J. Weinsheimer & D. G. Marshall, Trans.). Continuum.
13. Gaudin, A. (2019). The viewer’s embodiment into cinematic space: Notes on a “space-image” cinema. In F. Rosário & I. Villarmea Álvarez (Eds.), New approaches to cinematic space (pp. 193–204). Routledge.
14. Güdekli, H. N. (2024). Sırat. In TDV İslâm Ansiklopedisi. https://islamansiklopedisi.org.tr/sirat
15. Heidegger, M. (1982). Nietzsche, Volumes III and IV: The will to power as knowledge and as metaphysics; Nihilism (D. F. Krell, Ed.). Harper & Row.
16. Heidegger, M. (2021). Varlık ve zaman (K. H. Ökten, Trans.). Alfa Yayınları. (Original work published 1927)
17. Ildır, A. (2026). Sırat: Mayın tarlasında dans. Altyazı. https://altyazi.net/yazilar/elestiriler/sirat/
18. Latif, L. (2026). This film is a ceremony: Oliver Laxe on Oscar-nominated Sirat. Hyphen. https://hyphenonline.com/2026/02/27/this-film-is-a-ceremony-oliver-laxe-on-oscar-nominated-sirat/
19. Laxe, Ó. (Dir.). (2025). Sirât [Film]. Filmes da Ermida; El Deseo; Movistar Plus+.
20. Nietzsche, F. (1968). The will to power (W. Kaufmann & R. J. Hollingdale, Trans.; W. Kaufmann, Ed.). Vintage Books.
21. Sobchack, V. (1992). The address of the eye: A phenomenology of film experience. Princeton University Press.
22. Sylvan, R. (2005). Trance formation: The spiritual and religious dimensions of global rave culture. Routledge.
23. Tynan, A. (2020). The desert in modern literature and philosophy: Wasteland aesthetics. Edinburgh University Press. https://doi.org/10.1515/9781474443371
24. Uludağ, S. (2016). Tasavvuf terimleri sözlüğü. Kabalcı Yayıncılık.
25. Zimmermann, S. (2008). Landscapes of Heimat in post-war German cinema. In C. Lukinbeal & S. Zimmermann (Eds.), The geography of cinema: A cinematic world (pp. 171–183). Franz Steiner Verlag.