Sağlık Çalışanlarının Etik Değerlere Yatkınlık ve Etik Körlük Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Öz

Bu çalışmada Karabük 112 Acil Sağlık İstasyonlarında görevli personelin etik değerlere yatkınlık düzeyleri, etik körlük düzeyleri, iki kavram arasındaki ilişki ve bu kavramları etkileyen demografik değişkenler incelenmiştir. Çalışma grubu Karabük merkezde ve ilçelerinde görevli 203 sağlık çalışanından oluşmaktadır. Araştırmada ele alınan değişkenleri demografik özellikler açısından karşılaştırmak için Independent Sample T testi ve One-Way ANOVA testi yapılmıştır. Etik değerlere yatkınlık düzeyinin etik körlük düzeyine etkisi regresyon analizi ile belirlenmiştir. Genel olarak sağlık çalışanlarının etik değerlere yatkınlıklarının yüksek olduğu, etik körlük düzeylerinin düşük seviyede olduğu ve etik değerlere yatkınlık arttıkça etik körlüğün azaldığı tespit edilmiştir. Demografik açıdan ele alındığında ise erkek çalışanların kadınlara göre, 25 yaş altındakilerin diğer yaş grubundaki göre, 1-5 yıl kıdeme sahip olanların diğer kıdem yılına sahip olanlara göre, lisansüstü mezunu olanların diğer eğitim düzeylerinden mezun olanlara göre, doktorların ise diğer çalışanlara göre etik değerlere yatkınlıklarının düşük, etik körlük düzeylerinin ise yüksek olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Etik
• Etik Değerlere Yatkınlık
• Etik Körlük
• Karabük 112 Acil Sağlık İstasyonları

Examination Of Relation Between Predisposition To Ethical Values And Ethical Blindness Level Of Health Care Personnel

Öz

In this study, the levels of ethical values predisposition, ethical blindness levels, the relationship between the two concepts and the demographic variables affecting these concepts of the personnel working at Karabük 112 Emergency Medical Stations were examined. The study group consists of 203 healthcare professionals working in Karabük city center and its districts. Independent Sample T-test and One-Way ANOVA test were conducted to compare the variables examined in the study in terms of demographic characteristics. The effect of ethical values predisposition level on the ethical blindness level was determined by regression analysis. Overall, it has been found that healthcare professionals have a high inclination towards ethical values, low levels of ethical blindness, and that ethical blindness decreases as inclination towards ethical values increases. When considered from a demographic perspective it was determined that male employees compared to female employees, those under 25 compared to other age groups, those with 1-5 years of seniority compared to those with other years of seniority, postgraduate graduates compared to graduates of other education levels, and doctors compared to other employees have lower predisposition to ethical values and higher levels of ethical blindness.

Anahtar Kelimeler

• Ethics
• Predisposition to Ethical Values
• Ethical Blindness
• Karabük 112 Emergency Medical Stations

Kaynakça

1. Akduman, G. & Karahan, G. (2022). Dijital çağda etik değerlere yatkınlık ve mutluluk arasındaki ilişkinin kişilik çerçevesinde incelenmesi: sivil havacılık kabin hizmetleri öğrencileriyle bir araştırma. FSM Mesleki Bilimler Dergisi, 1(1), 1-20.
2. Aleksić, D. (2017, August). The development and validation of a scale to measure ethical blindness at work. Academy of Management Annual Meeting Proceedings, https://doi.org/10.5465/AMBPP.2017.173
3. Başak, T., Uzun, Ş. & Arslan, F. (2010). Yoğun bakım hemşirelerinin etik duyarlılıklarının incelenmesi. Gülhane Tıp Dergisi, 52(2), 76-81.
4. Baumane-Vitolina, I., Cals, I. & Sumilo, E. (2016) Is ethics rational? Teleological, deontological and virtue ethics theories reconciled in the context of traditional economic decision making. Procedia Economics and Finance, 39, 108-114.
5. Bayramoğlu, G., Palabıyık, N. & Uysal, E. (2023). İş yerinde etik körlük kavramına ilişkin ölçek uyarlama çalışması: Geçerlik ve güvenirlik analizi. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 14(40), 1156-1175.
6. Beşpınar, E. & Balcı, S. (2024). Üniversite öğrencilerinin etik değerlere yatkınlık düzeyinin psikolojik iyi oluşlarıyla ilişkisi. International Social Sciences Studies Journal, 10(8), 1359- 1368.
7. Bijani M, Ghodsbin F, Fard SJ, Shirazi F, Sharif F, Tehranineshat B. An evaluation of adherence to ethical codes among nurses and nursing students. Journal of Medical Ethics and History of Medicine 2017, 10(6), 1-8.
8. Büyüköztürk, Ş. (2007). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Ankara: Pegem Yayıncılık.

9. Chugh, D. & Kern, M. C. (2016). A dynamic and cyclical model of bounded ethicality. Research in Organizational Behavior, 36, 85-100. http://dx.doi.org/10.1016/j.riob.201 6.07.002
10. Coşkun, Y. & Yıldırım, A. (2009). Üniversite öğrencilerinin değer düzeylerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. 6(1), 311-328.
11. Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G. & Büyüköztürk, Ş. (2016). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik SPSS ve LISREL uygulamaları. Ankara: Pegem Akademi.
12. Drumwright, M. E. & Murphy, P. E. (2004). How advertising practitioners view ethics: Moral muteness, moral myopia, and moral imagination. Journal of Advertising, 33(2), 7-24. https://doi.org/10.1080/00913367.2004.10639158
13. Elbir, B. & Bağcı, C. (2013). Değerler eğitimi üzerine yapılmış lisansüstü düzeyindeki çalışmaların değerlendirilmesi. Turkish Studies. 8(1), 1321-1333.
14. Emmerich, N. (2016). Ethos, eidos, habitus: A social theoretical contribution to morality and ethics, In Brand, C. (Eds.). Dual-process theories in moral psychology: Interdisciplinary approaches to theoretical, empirical and practical considerations (ss. 271-295), Wiesbaden, Germany: Springer.
15. Fransson, G. (2017). Understanding morality and ethics: Maneuvering ethical dilemmas in digital educational context. In Dreon, O., Polly, D. (Eds.). Teacher education for ethical professional practice in the 21st century (ss. 72-97). Hershey, PA: IGI Global.
16. Frost, C. (2013). Journalism ethics and regulation. 3rd Edition. New York: Routledge.
17. Görügen, Ü., Şenyuva, E. & Yalnız, N. (2024). Mesleki Etik dersi alan sağlık ön lisans programı öğrencilerinin etik değerlere yatkınlık düzeyleri ve etkileyen faktörler: Bir vakıf üniversitesi örneği: Kesitsel tanımlayıcı çalışma. Türkiye Klinikleri Tıp Etiği-Hukuku-Tarihi Dergisi, 32(2), 108-115.
18. Gürbüz, S. & Şahin, F. (2018). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri: Felsefe-yöntem-analiz. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
19. Haidt, J. (2019). Mutluluk varsayımı: Modern gerçekliği kadim bilgelikte bulmak (Çev. Ö. Özgür). Hill. Hall, K. (2009). Why good intentions are often not enough: The potential for ethical blindness in legal decision-making. ANU College of Law, 9(32), 1-19.
20. Kalaycı, Ş. (2010). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri. Ankara: Asil Yayın Dağıtım.
21. Kan, A. & Akbaş, A. (2005). Lise öğrencilerinin kimya dersine yönelik tutum ölçeği geliştirme çalışması. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(2), 227-237.
22. Kaya, İ. (2015). Etik değerlere yatkınlık ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(41), 968-974.
23. Kim, J. & Kim, C. (2017), Three perspectives about ethical value in advertising business. International Journal of Journalism & Mass Communication, 4(124), 1-6.
24. Kline, R. B. (2016). Principles and practice of structural equation modeling. 4. Baskı. New York: The Guilford Press. Krejcie, R. V. & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30, 607-610.
25. Kump, B. & Scholz, M. (2022). Organizational routines as a source of ethical blindness. Organization Theory, 3, 1-24. https://doi.org/10.1177/26317877221075640
26. Mahmutoğlu, A. (2009). Etik ve ahlak: Benzerlikler, farklılıklar ve ilişkiler. Türk İdare Dergisi, 81(463-464), 225-249. Özdamar, B. (2018). The influence of ethical blindness on organizational citizenship behavior in organizations. (Yüksek Lisans Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
27. Özkalp, E. & Kırel, Ç. (2013). Örgütsel davranış. Bursa: Ekin Basım Yayın Dağıtım.
28. Öztürk Başpınar, N. & Mısırdalı Yangil, F. (2021). Yanlış yaptığımı bilmiyordum: Akademisyenlerde etik körlük üzerine bir araştırma. Akademik Hassasiyetler, 8(16), 41-66.
29. Palazzo, G., Krings, F. & Hoffrage, U. (2012). Ethical blindness. Journal of Business Ethics, 109, 323-338. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.2212617
30. Pieper, A. (2012). Etiğe Giriş. (Çev. V. Atayman ve G. Sezer). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
31. Reynolds, S. J. (2006), Moral awareness and ethical predispositions: Investigating the role of individual differences in the recognition of moral issues. Journal of Applied Psychology, 91(1), 233-243.
32. Sarıgül, F. & Kana, F. (2018). Türkçe öğretmenlerinin etik değerlere yatkınlığının belirlenmesi. Social Sciences Studies Journal, 4(15), 961- 970.
33. Scherer, R. F., Wiebe, F. A., Luther, D. C. & Adams, J. S. (1988). Dimensionality of coping: Factor stability using the ways of coping questionnaire. Psychological Reports, 62(3), 763-770.
34. Tabachnick, B. G. & Fidel, L. S. (2013). Using multivariate statistics. USA: Pearson Education Limited. Taş, F. (2018). Üniversite öğrencilerinin etik değerlere yatkınlık durumları ve ilişkili faktörler. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15(2), 627-642.
35. Toft, K. H. (2020). Ethical blindness and business legitimacy. In J. D. Rendtorff (Ed.). Handbook of business legitimacy: nesponsibility, ethics and society, (ss. 311- 322). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-14622-1_33
36. Ulaş, S. (2023). Hastane öncesi acil sağlık hizmetlerinde görev yapan sağlık çalışanlarının iş doyumunu etkileyen faktörler. Hastane Öncesi Dergisi, 7(3), 411-423. https://doi.org/10.54409/hod.1207643
37. Uysal, İ., Sevinç Postacı, E., Çelik, N., Yavuz, F., Gür, M. & Parlak, F. (2022). 112 acil yardım istasyonlarının memnuniyet, verimlilik, güvenlik ve performans açısından değerlendirme ölçeğinin geliştirilmesi ve uygulama örneği. Hastane Öncesi Dergisi, 7(2), 159-174.
38. Yılmaz, D., Düzgün, F., Uzelli Yılmaz, D., Akın Korhan, E. & Dikmen, Y. (2018). Dahili kliniklerde görev yapan hemşirelerin etik duyarlılıklarının ve etkileyen faktörlerin incelenmesi: Üniversite hastanesi örneği. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 11(2), 157-163.
39. Yükçü, S. & Alkan, G.İ. (2020). Senaryolarla denetimde etik. Ankara: Detay Yayıncılık. Zengin, O. & Hasgül, E. (2019). Evde hasta bakım programı öğrencilerinin etik duyarlılıkları ve hasta hakları bilgi düzeyleri üzerine bir araştırma. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 19(1), 43-53.
40. Zhang, T., Fletcher, P. O., Gino, F. & Bazerman, M. H. (2015). Reducing bounded ethicality: How to help individuals notice and avoid unethical behavior. Organizational Dynamics: Special Issue on Bad Behavior, 44(4), 310-317. https://doi.org/10.1016/j.or gdyn.2015.09.009