1. Amaç ve Kapsam
Yapay zeka (YZ) ve makine öğrenimi tabanlı araçların (ChatGPT, Claude, Gemini, Grammarly, DeepL vb.) akademik araştırmalarda kullanımı hızla yaygınlaşmaktadır. Dil Dergisi, bilimsel bütünlüğü, şeffaflığı ve etik standartları korumak amacıyla, yazarların, hakemlerin ve editörlerin bu araçları kullanımı konusunda belirli sınırlar ve bildirim zorunlulukları getirmiştir. Bu politika, Yayın Etiği Komitesi (COPE), Dünya Tıp Editörleri Birliği (WAME) ve önde gelen uluslararası indekslerin (SSCI, AHCI) yönergeleri esas alınarak hazırlanmıştır.
Dergiye makale gönderen tüm yazarlar, aşağıda belirtilen politika maddelerini kabul etmiş ve çalışmalarında bu ilkelere uygun hareket etmiş sayılırlar.
2. Yazarlık ve Yapay Zeka
Yapay zeka araçları (Büyük Dil Modelleri - LLM'ler, görüntü oluşturucular veya veri analiz botları) hiçbir koşulda bir makalenin yazarı veya ortak yazarı olarak listelenemez.
Sorumluluk İlkesi: Yazarlık; çalışmanın tasarımına, verilerin toplanmasına, analizine ve yorumlanmasına önemli entelektüel katkı sağlamayı ve ortaya çıkan çalışmanın doğruluğu ile bütünlüğü konusunda hesap verebilir olmayı gerektirir. Yapay zeka araçları bu sorumluluğu taşıyamayacağı, yasal ve etik yükümlülükleri (intihal, çıkar çatışması vb.) üstlenemeyeceği için yazar statüsüne sahip olamazlar.
İnsan Gözetimi: YZ araçları kullanılarak üretilen herhangi bir içerik (metin, tablo, grafik, kod), yazarın tam denetimi ve sorumluluğu altındadır. Yazar, YZ tarafından sağlanan bilgilerin doğruluğunu, geçerliliğini ve tarafsızlığını doğrulamakla yükümlüdür.
3. İzin Verilen ve Verilmeyen Kullanım Alanları
3.1. İzin Verilen Kullanımlar (Destekleyici Amaçlar)
Yazarlar, aşağıdaki durumlarda YZ araçlarından destekleyici olarak faydalanabilirler, ancak bu kullanımın mutlaka "Yapay Zeka Beyanı" bölümünde bildirilmesi gerekmektedir:
Dil ve Üslup Düzenlemesi: Metnin dilbilgisi, imla ve akıcılığını iyileştirmek (örn. Grammarly, ChatGPT ile redaksiyon).
Çeviri Desteği: Özellikle anadili İngilizce/Türkçe olmayan yazarların çeviri süreçlerinde destek alması (örn. DeepL, Google Translate), ancak nihai metnin yazar tarafından kontrol edilmesi şartıyla.
Literatür Taraması ve Özetleme: Geniş literatür havuzunu taramak veya karmaşık metinleri özetlemek amacıyla arama motoru tabanlı YZ araçlarının kullanımı.
Kodlama ve İstatistiksel Analiz Yardımı: İstatistiksel yazılımlar (R, Python vb.) için kod parçacıkları oluşturmak veya hataları ayıklamak.
3.2. Yasaklanan Kullanımlar (Üretici Amaçlar)
Aşağıdaki kullanımlar, bilimsel etiğe aykırı kabul edilir ve makalenin reddedilmesine veya yayından kaldırılmasına neden olabilir:
Temel İçerik Üretimi: Makalenin giriş, tartışma veya sonuç bölümlerindeki temel argümanların, hipotezlerin veya bilimsel yorumların YZ tarafından yazdırılması.
Veri Fabrikasyonu: YZ araçlarına yapay veri setleri, anket sonuçları veya klinik bulgular ürettirmek.
Sahte Kaynakça: YZ araçlarının ("halüsinasyon" etkisiyle) var olmayan makaleleri veya kitapları kaynak olarak göstermesi. Yazarlar tüm kaynakların gerçekliğini teyit etmek zorundadır.
Görsel Manipülasyonu: Bilimsel verileri temsil eden görsellerin (grafikler, mikroskopi görüntüleri, haritalar) YZ ile oluşturulması veya değiştirilmesi (Yapay zekanın kendisinin araştırma nesnesi olduğu çalışmalar hariç).
4. Bildirim ve Şeffaflık Yükümlülüğü
Yazarlar, makale gönderim aşamasında YZ kullanımı olup olmadığını açıkça beyan etmelidir. Eğer çalışmanın herhangi bir aşamasında (yazım, analiz, görselleştirme) YZ aracı kullanıldıysa, makalenin sonuna, Kaynakça'dan hemen önce "Yapay Zeka Beyanı" başlığı altında şu bilgiler eklenmelidir:
Kullanılan Aracın Adı ve Versiyonu: (Örn: ChatGPT-4, Claude 3.5 Sonnet, Grammarly Premium).
Kullanım Amacı ve Kapsamı: Aracın hangi bölümde ve ne amaçla kullanıldığı (Örn: "Giriş bölümünde dilbilgisi kontrolü için" veya "Veri analizi kodlarının oluşturulması için").
Yazarın Doğrulama Beyanı: YZ çıktılarının yazar tarafından kontrol edildiğine dair taahhüt.
Örnek Beyan Metni:
"Bu çalışmanın hazırlık sürecinde, İngilizce metnin dilbilgisi kontrolü ve akıcılığının artırılması amacıyla OpenAI tarafından geliştirilen ChatGPT (GPT-4 modeli) kullanılmıştır. Yapay zeka tarafından önerilen değişiklikler yazarlar tarafından incelenmiş, doğrulanmış ve nihai metin yazarların sorumluluğunda oluşturulmuştur. Çalışmanın bilimsel içeriği, veri analizi ve sonuçları tamamen yazarlara aittir."
Herhangi bir YZ aracı kullanılmadıysa, bu bölüme gerek yoktur veya "Bu çalışmada herhangi bir yapay zeka veya yapay zeka destekli teknoloji kullanılmamıştır" ibaresi eklenebilir.
5. Özel Durum: Dilbilim Araştırmalarında YZ Kullanımı
Dil Dergisi'nin yayın alanı gereği (Dilbilim, Psikodilbilim, Derlem Dilbilimi vb.), yapay zeka araçlarının kendisi bir "araştırma nesnesi" olabilir. Örneğin, ChatGPT'nin Türkçe çıktılarını analiz eden bir makalede, YZ tarafından üretilen metinler "veri" olarak kabul edilir.
Bu durumda, YZ kullanımı "Metodoloji" bölümünde detaylandırılmalı, kullanılan "prompt"lar (istemler) ve alınan ham çıktılar mümkünse ek dosya (Supplementary Material) olarak sunulmalıdır.
Bu tür çalışmalarda YZ kullanımı, yukarıdaki "destekleyici kullanım" kısıtlamalarına tabi değildir; zira burada YZ bir araç değil, incelenen bir olgudur.
6. Hakemler ve Editörler İçin Yönerge
Hakemlik süreci gizlilik esasına dayanır. Hakemler, değerlendirmeleri için kendilerine gönderilen, henüz yayınlanmamış makaleleri (tamamını veya bir kısmını) YZ araçlarına (ChatGPT vb.) yükleyemezler.
Bu durum, yazarın fikri mülkiyet haklarını ihlal eder ve makale içeriğinin üçüncü taraf şirketlerin (OpenAI, Google, Anthropic vb.) veri tabanına girmesine neden olarak gizliliği bozar.
Hakem raporları, hakemlerin kendi özgün akademik değerlendirmelerini yansıtmalı, YZ tarafından otomatik olarak üretilmemelidir.
7. İhlal Durumunda Yaptırımlar
Dil Dergisi editörleri, bir makalede beyan edilmemiş kapsamlı YZ kullanımı tespit ederse (YZ tespit yazılımları veya editöryal inceleme yoluyla):
Yazardan açıklama talep edilir.
Açıklama yetersiz görülürse makale "Red" (Reject) edilir.
Makale yayınlandıktan sonra ihlal tespit edilirse, COPE yönergeleri uyarınca makale "Geri Çekilebilir" (Retract) veya "Düzeltme" (Corrigendum) yayınlanabilir.