TÜRKİYE’DE EKONOMİK BÜYÜMENİN BELİRLEYİCİLERİ: İHRACAT, DOĞRUDAN YABANCI YATIRIMLAR VE ENERJİ TÜKETİMİ ÜZERİNE EKONOMETRİK BİR ANALİZ

Öz

İhracat ve doğrudan yabancı sermaye yatırımları, teknolojik ilerleme ve sermaye birikimine katkıda bulunarak ekonomik büyümenin temel itici güçleri arasında yer almakta, enerji tüketimi ise ekonomik faaliyetlerde kritik bir rol oynayarak genel büyümeyi şekillendirmektedir. Bu çalışma, Türkiye’de ihracat, enerji tüketimi, doğrudan yabancı yatırımlar ve ekonomik büyüme arasındaki dinamik ilişkileri zaman serisi analiziyle incelemeyi amaçlamaktadır. Söz konusu değişkenler arasındaki etkileşimlerin anlaşılması, sürdürülebilir ekonomik kalkınmayı hedefleyen politika yapıcılar için önemli stratejik bilgiler sunmaktadır. Çalışmada Johansen Eşbütünleşme ve Granger Nedensellik testleri gibi ekonometrik yöntemler kullanılarak uzun vadeli ilişkiler analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, ihracat, enerji tüketimi, doğrudan yabancı yatırımlar ve ekonomik büyüme arasında uzun vadeli bir eşbütünleşme ilişkisinin bulunmadığını göstermektedir. Bununla birlikte, ihracattan enerji tüketimine, doğrudan yabancı yatırımlardan ihracata ve ekonomik büyümeden ihracata doğru tek yönlü nedensellik ilişkileri tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, ekonomik büyümenin ihracatı etkilediğini ancak ihracatın ekonomik büyümeye doğrudan bir katkı sağlamadığını ortaya koymakta, yabancı yatırımların ihracat üzerinde belirleyici bir rol oynadığını ve enerji tüketiminin ihracatla bağlantılı olduğunu göstermektedir. Çalışmadan elde edilen bulgular, Türkiye ekonomisi için uzun vadeli büyüme stratejilerinin şekillendirilmesinde önemli bir rehber niteliğindedir.

Anahtar Kelimeler

• İhracat
• Enerji Tüketimi
• Doğrudan Yabancı Yatırımlar
• Ekonomik Büyüme
• Zaman Serisi.

DETERMINANTS OF ECONOMIC GROWTH IN TURKEY: AN ECONOMETRIC ANALYSIS ON EXPORTS, FOREIGN DIRECT INVESTMENTS AND ENERGY CONSUMPTION

Öz

Exports and foreign direct investment contribute to technological progress and capital accumulation, making them key drivers of economic growth, while energy consumption plays a critical role in economic activities, shapes overall growth. This study aims to analyze the dynamic relationships between exports, energy consumption, foreign direct investment, and economic growth in Turkey using time series analysis. Understanding the interactions among these variables provides valuable strategic insights for policymakers aiming for sustainable economic development. The study employs econometric methods such as the Johansen Cointegration Test and the Granger Causality Test to examine short- and long-term relationships. The findings indicate that there is no long-term cointegration relationship among exports, energy consumption, foreign direct investment, and economic growth. However, the results reveal unidirectional causality from exports to energy consumption, from foreign direct investment to exports, and from economic growth to exports. These findings suggest that economic growth influences exports, but exports do not directly contribute to economic growth. Additionally, foreign direct investment plays a crucial role in shaping exports, and energy consumption is linked to export activities. The results of this study serve as a significant guide in shaping long-term growth strategies for the Turkish economy.

Anahtar Kelimeler

• Exports
• Energy Consumption
• Foreign Direct Investments
• Economic Growth
• Time Series.

Kaynakça

1. Altıntaş, H. (2009). Türkiye’de doğrudan yabancı sermaye girişi ve dış ticaret arasındaki ilişkinin ekonometrik analizi: 1996–2007. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 64(2), 1–30.
2. Amri, F. (2016). The relationship amongst energy consumption, foreign direct investment and output in developed and developing countries. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 64, 694–702.
3. Aslan, N., & Terzi, N. (2014). Türkiye’de kısa vadeli sermaye hareketlerinin ekonomik büyüme ve reel döviz kuru ile ilişkisi. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 5(10), 15–32. http://dergipark.gov.tr/download/article-file/3988
4. Ayomitunde, A. T., Omotayo, O. H., Adejumo, A. V., & Abolore, Y. F. (2019). Panel cointegration and Granger causality approach to foreign direct investment and economic growth in selected emerging economies. European Financial and Accounting Journal, 14(2), 27–42.
5. Ayvaz Güven, E. T. (2020). Avrupa Birliği ekonomilerinde büyüme odaklı enerji piyasaları. International Social Sciences Studies Journal, 6(57), 784–791.
6. Ayvaz Güven, E. T. (2021). İhracata dayalı büyüme modeli: Türkiye örneği (1980–2020). Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(1), 63–70.
7. Balassa, B. (1978). Exports and economic growth: Further evidence. Journal of Development Economics, 5(2), 181–189.
8. Borensztein, E., De Gregorio, J., & Lee, J. W. (1998). How does foreign direct investment affect economic growth? Journal of International Economics, 45(1), 115–135.

9. Erdal, F., & Tatoglu, E. (2002). Locational determinants of foreign direct investment in an emerging market economy: Evidence from Turkey. Multinational Business Review, 10(1), 21–27.
10. Fan, W., & Hao, Y. (2020). An empirical research on the relationship amongst renewable energy consumption, economic growth and foreign direct investment in China. Renewable Energy, 146, 598–609.
11. Iqbal, A., Tang, X., & Rasool, S. F. (2023). Investigating the nexus between CO₂ emissions, renewable energy consumption, FDI, exports and economic growth: Evidence from BRICS countries. Environment, Development and Sustainability, 25(3), 2234–2263.
12. Javed, A., Rapposelli, A., Shah, M., & Javed, A. (2023). Nexus between energy consumption, foreign direct investment, oil prices, economic growth, and carbon emissions in Italy. Energies, 16(16), 5885.
13. Johansen, S. (1988). Statistical analysis of cointegration vectors. Journal of Economic Dynamics and Control, 12(2–3), 231–254.
14. Kızıldere, C. (2020). Türkiye’de cari açık sorununun enerji tüketimi ve ekonomik büyüme açısından değerlendirilmesi: Ampirik bir analiz. Business & Management Studies: An International Journal, 8(2), 2121–2139.
15. Omri, A., & Kahouli, B. (2014). Causal relationships between energy consumption, foreign direct investment and economic growth. Energy Policy, 67, 913–922.
16. Öner, H., İçellioğlu, C., & Öner, S. (2018). Volatilite endeksi (VIX) ile gelişmekte olan ülke hisse senedi piyasaları arasındaki eşbütünleşme ve Granger nedensellik analizi. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 10(18), 110–124. http://dergipark.gov.tr/marufacd/issue/39171/460670
17. Özekenci, E. K. (2023). Karbondioksit emisyonu ile ihracat, enerji, doğrudan yabancı yatırımlar ve ekonomik büyüme arasındaki ilişki: Türkiye örneği. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, (40), 83–98.
18. Pata, U. K., Yurtkuran, S., & Kalça, A. (2016). Türkiye’de enerji tüketimi ve ekonomik büyüme: ARDL sınır testi yaklaşımı. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 38(2), 255–271.
19. Romer, P. M. (1986). Increasing returns and long-run growth. Journal of Political Economy, 94(5), 1002–1037.
20. Shadab, S., & Alam, F. (2024). High-technology exports, foreign direct investment, renewable energy consumption and economic growth: Evidence from the United Arab Emirates. International Journal of Energy Economics and Policy, 14(2), 394–401.
21. Solow, R. M. (1956). A contribution to the theory of economic growth. Quarterly Journal of Economics, 70(1), 65–94.
22. Sopta, M., Bilas, V., & Franc, S. (2021). Cointegration and causality analysis between foreign direct investment, exports and economic growth in the Republic of Croatia. Management: Journal of Contemporary Management Issues, 26(2), 145–158.
23. Stern, D. I. (2000). A multivariate cointegration analysis of the role of energy in the U.S. macroeconomy. Energy Economics, 22(2), 267–283.
24. Tarkun, S., Ergür, H. O., & Aydın, A. F. (2014). İşlem bazlı manipülasyon şirketlerinin vektör otoregresif analizi ile incelenmesi. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 5(1), 37–57.
25. Yalman, İ. N. (2019). Yüksek teknolojili ürün ihracatı, doğrudan yabancı sermaye yatırımları, enerji tüketimi ve karbon emisyonunun ekonomik büyüme ile ilişkisi: BRICS-T ülkeleri örneği. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 20(2), 128–149.
26. Yilmazer, M., & Karabiber, B. (2022). Türkiye'de ihracat, doğrudan yabancı yatırımlar, ekonomik büyüme ve karbon emisyonu ilişkisi. Business and Economics Research Journal, 13(2), 199–220.