Araştırma Makalesi

TEKSTİL VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜNDE ÖNDE GELEN İHRACATÇI ÜLKELERİN TEKNOLOJİK PERFORMANSLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ: TCI UYGULAMASI

Cilt: 27 Sayı: 1 16 Mart 2026
PDF İndir
EN TR

TEKSTİL VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜNDE ÖNDE GELEN İHRACATÇI ÜLKELERİN TEKNOLOJİK PERFORMANSLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ: TCI UYGULAMASI

Öz

Günümüzde teknolojik ilerlemeler, küresel ekonomik gelişmeyi belirleyen en önemli unsurlardan biri haline gelmiştir. Özellikle ihracata dayalı sektörlerde dijital dönüşüm ve teknoloji kullanım düzeyi, ülkelerin ekonomik performanslarını doğrudan etkilemektedir. Tekstil ve hazır giyim sektörü, emek yoğun yapısına rağmen son yıllarda dijitalleşme ve otomasyonla önemli bir dönüşüm geçirmiştir. Bu bağlamda, çalışmada Dünya Ticaret Örgütü (WTO) ve UNCTAD verilerine göre küresel tekstil ve hazır giyim ihracatında ilk sıralarda yer alan 16 ülke incelenmiştir. Çalışma 2000–2022 dönemini kapsamakta olup, bu ülkelerin teknolojik değişim süreçleri Teknolojik Değişim Endeksi (TCI) kullanılarak analiz edilmiştir. TCI endeksi, ülkelerin teknolojiye uyum süreçlerini altyapı, erişim, yenilik ve etki boyutlarında değerlendirmektedir. Endeks hesaplamalarında Ar-Ge harcamaları, bilimsel yayın sayısı, patent başvuruları, bilgi ve iletişim teknolojileri altyapısı ve yüksek teknoloji ihracatı gibi göstergeler kullanılmıştır. Yöntemsel olarak, veriler Min-Max normalizasyon yöntemi ile ölçeklendirilmiş, ardından Açımlayıcı Faktör Analizi (EFA) ve Varimax dik döndürme yöntemi uygulanmıştır. Analiz sonuçları, Güney Kore, Çin, Türkiye ve Hindistan’ın TCI değerlerinde belirgin artış kaydettiğini göstermektedir. Güney Kore 2022 yılında 91 TCI puanı ile en yüksek teknoloji uyum seviyesine ulaşırken, Türkiye aynı yıl 81 puan ile gelişmekte olan ülkeler arasında öne çıkmıştır. Çin ve Hindistan da teknolojiye dayalı üretime geçiş süreçlerini hızlandırmıştır. Buna karşın, Bangladeş, Pakistan ve Endonezya'nın teknolojiye uyum süreçlerinde daha yavaş ilerlediği belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Bu araştırma herhangi bir kamu, ticari veya kar amacı gütmeyen kuruluş tarafından finanse edilmemiştir.

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel, etik ve akademik ilkelere uyulmuştur. Araştırmada yalnızca kamuya açık ikincil veriler kullanılmış olup, insan veya hayvan denekleri üzerinde herhangi bir uygulama gerçekleştirilmemiştir; bu nedenle etik kurul izni gerektirmemektedir. Çalışma özgün olup intihal içermemekte, tüm kaynak gösterimleri bilimsel kurallara uygun şekilde yapılmıştır. Yazarlar arasında herhangi bir çıkar çatışması bulunmamaktadır.

Teşekkür

Çalışmanın geliştirilmesi sürecinde bilimsel görüş ve değerlendirmeleriyle katkı sağlayan tüm akademisyen ve araştırmacılara teşekkür ederiz.

Kaynakça

  1. Archibugi, D. ve Coco, A. (2004). A new indicator of technological capabilities for developed and developing countries (arco). World Development, 32(4), 629-654.
  2. Archibugi, D., Howells, J. ve Michie, J. (1999). Innovation systems in a global economy. Technology Analysis & Strategic Management, 11(4), 527-539.
  3. Bai, C., Dallasega, P., & Orzes, G. (2020). Industry 4.0 technologies assessment: A sustainability perspective. International Journal of Production Economics, 229, 107776.
  4. Bashımov, G. (2014). Tekstil ve hazır giyim sektörünün karşılaştırmalı avantajı: Türkiye ve Pakistan örneği. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(1), 31–42.
  5. Bermeo-Giraldo, M. C., Valencia-Arias, A., Rojas, E. M., Cardona-Acevedo, S., Rodríguez-Correa, P. A., González-Ruiz, J. D., & García, R. B. (2025). Research agenda on the evolution of digital transformation in the textile sector: A bibliometric analysis and research trends. Discover Sustainability, 6(1), 294.
  6. Bostan, F., & Karadağ, M. (2022a). Uluslararası teknoloji yayılmasının yenilik performansı üzerine etkisinde sektörel teknoloji yoğunluğunun belirleyici rolü: Türk imalat sanayi üzerine ampirik bir uygulama. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 23(2), 379–399. https://doi.org/10.31671/doujournal.1035795
  7. Bostan, F., & Karadağ, M. (2022b). İmalat sanayi genel görünümü ve seçilmiş ülkelerle karşılaştırma. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(3), 879–895. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.947659
  8. Bostan, F., & Karadağ, M. (2025). Effects of international technology spillover channels on innovation performance: Evidence from Turkish manufacturing industry. Journal of the Knowledge Economy. Advance online publication. https://doi.org/10.1007/s13132-024-02560-1

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Dış Ticaret

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

16 Mart 2026

Gönderilme Tarihi

21 Mayıs 2025

Kabul Tarihi

21 Eylül 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 27 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Yalnız, Z., & Büyükakın, F. (2026). TEKSTİL VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜNDE ÖNDE GELEN İHRACATÇI ÜLKELERİN TEKNOLOJİK PERFORMANSLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ: TCI UYGULAMASI. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 27(1), 593-622. https://doi.org/10.31671/doujournal.1703645
AMA
1.Yalnız Z, Büyükakın F. TEKSTİL VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜNDE ÖNDE GELEN İHRACATÇI ÜLKELERİN TEKNOLOJİK PERFORMANSLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ: TCI UYGULAMASI. DOUJ. 2026;27(1):593-622. doi:10.31671/doujournal.1703645
Chicago
Yalnız, Zehra, ve Figen Büyükakın. 2026. “TEKSTİL VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜNDE ÖNDE GELEN İHRACATÇI ÜLKELERİN TEKNOLOJİK PERFORMANSLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ: TCI UYGULAMASI”. Doğuş Üniversitesi Dergisi 27 (1): 593-622. https://doi.org/10.31671/doujournal.1703645.
EndNote
Yalnız Z, Büyükakın F (01 Mart 2026) TEKSTİL VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜNDE ÖNDE GELEN İHRACATÇI ÜLKELERİN TEKNOLOJİK PERFORMANSLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ: TCI UYGULAMASI. Doğuş Üniversitesi Dergisi 27 1 593–622.
IEEE
[1]Z. Yalnız ve F. Büyükakın, “TEKSTİL VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜNDE ÖNDE GELEN İHRACATÇI ÜLKELERİN TEKNOLOJİK PERFORMANSLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ: TCI UYGULAMASI”, DOUJ, c. 27, sy 1, ss. 593–622, Mar. 2026, doi: 10.31671/doujournal.1703645.
ISNAD
Yalnız, Zehra - Büyükakın, Figen. “TEKSTİL VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜNDE ÖNDE GELEN İHRACATÇI ÜLKELERİN TEKNOLOJİK PERFORMANSLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ: TCI UYGULAMASI”. Doğuş Üniversitesi Dergisi 27/1 (01 Mart 2026): 593-622. https://doi.org/10.31671/doujournal.1703645.
JAMA
1.Yalnız Z, Büyükakın F. TEKSTİL VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜNDE ÖNDE GELEN İHRACATÇI ÜLKELERİN TEKNOLOJİK PERFORMANSLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ: TCI UYGULAMASI. DOUJ. 2026;27:593–622.
MLA
Yalnız, Zehra, ve Figen Büyükakın. “TEKSTİL VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜNDE ÖNDE GELEN İHRACATÇI ÜLKELERİN TEKNOLOJİK PERFORMANSLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ: TCI UYGULAMASI”. Doğuş Üniversitesi Dergisi, c. 27, sy 1, Mart 2026, ss. 593-22, doi:10.31671/doujournal.1703645.
Vancouver
1.Zehra Yalnız, Figen Büyükakın. TEKSTİL VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜNDE ÖNDE GELEN İHRACATÇI ÜLKELERİN TEKNOLOJİK PERFORMANSLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ: TCI UYGULAMASI. DOUJ. 01 Mart 2026;27(1):593-622. doi:10.31671/doujournal.1703645