AN EVALUATION OF THE HISTORY OF FINANCIAL INNOVATION AND DEVELOPMENTS IN THE TURKISH BANKING SYSTEM

Öz

Financial innovations play a key role in the transformation of modern banking. In Türkiye, financial liberalization policies introduced after the 1980s, together with the integration of Information and Communication Technologies (ICT) into banking services, have transformed the banking sector for both institutions and users. Evolving payment systems, the spread of customer-centered services, and advances in security technologies have reshaped the Turkish banking system. This study analyzes the development and transformation of financial innovations in Turkish banking sector from historical and conceptual perspectives, by discussing their definition, historical evolution, and applications in Türkiye. It also evaluates the opportunities and risks associated with technologies such as blockchain, artificial intelligence, biometric authentication, and crypto-asset based applications. Using a review-based approach, the analysis draws on academic literature, official reports, and regulatory frameworks to examine conceptual parallels between the Banker Crisis and the current decentralized finance (DeFi) landscape. Additionally, it explores the substitution effect of digitalization on branch banking alongside the growing trend toward platformization, highlighting the broader institutional and managerial transformation of financial innovation in Türkiye

Anahtar Kelimeler

• Financial Innovation
• Digitalization
• Artificial Intelligence
• Crypto Assets
• Turkish Banking Sector

TÜRKİYE’DE FİNANSAL YENİLİK TARİHİ VE TÜRK BANKACILIK SİSTEMİNDE YAŞANAN GELİŞMELER ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Öz

Finansal yenilikler, modern bankacılık sektörünün dönüşümünde kilit bir rol oynamaktadır. Dijitalleşme süreçleriyle birlikte Türkiye’de 1980 sonrası finansal serbestleşme politikaları ve Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin (BİT) bankacılık hizmetlerine entegrasyonu, sektörde köklü bir dönüşüm sürecini tetiklemiştir. Bu süreç yalnızca bankacılık sektörü üzerinde değil, bireysel ve kurumsal kullanıcılar üzerinde etkili olmuştur. Ödeme sistemlerinin modernizasyonu, müşteri odaklı hizmetlerin yaygınlaşması ve güvenlik teknolojilerinin gelişimi, Türkiye’de bankacılık sektörünün geleneksel yapısını değiştirmiştir. Bu çalışma, finansal yeniliklerin Türk bankacılık sektöründeki gelişimini ve dönüşümünü, tarihsel perspektifi bir araya getiren kavramsal bir çerçeve üzerinden ele almaktadır. Çalışma kapsamında finansal yenilik kavramının tanımı ve tarihsel gelişimi ile Türkiye’deki uygulamalar bütüncül bir yaklaşımla tartışılmaktadır. Yeni nesil dijital teknolojilerin (blok zincir, yapay zekâ, biyometrik doğrulama ve kripto varlık temelli uygulamalar gibi) sektöre kazandırdığı şeffaflık ve güven boyutları ile finansal yeniliklerin ortaya çıkardığı fırsatlar ve riskler değerlendirilmektedir. Bu çalışma, finansal yeniliklerin Türk bankacılık sektöründeki gelişimini derleme niteliğinde incelemekte olup, akademik literatür, resmi kurum raporları ve ilgili mevzuatı tarihsel perspektifle kavramsal olarak değerlendirilmektedir. Geçmişteki Banker Krizi deneyimi ile günümüz merkeziyetsiz finans (DeFi) ekosisteminde tartışılan riskler arasındaki benzerlikler kavramsal düzeyde ele alınmaktadır. Dijitalleşmenin şube bankacılığı üzerindeki ikame etkileri ve platformlaşma eğilimleri değerlendirilerek sektörel dönüşüme ilişkin kavramsal bir çerçeve sunulmaktadır. Sonuç olarak çalışma, finansal yeniliklerin Türkiye’de yarattığı kurumsal ve yönetsel dönüşümü kavramsal olarak tartışmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Finansal Yenilik
• Dijitalleşme
• Yapay Zekâ
• Kripto Varlıklar
• Türk Bankacılık Sektörü

Etik Beyan

Etik izni gerektirecek bir çalışma değildir.

Kaynakça

1. Akçaoğlu, E. (1996). Financial innovation in Turkish banking (Yüksek lisans tezi, Loughborough University of Technology).
2. Aldiş, A. Ö. (2012). Finansal yeniliklerin piyasalara olan etkisi (Yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi.
3. Allen, F., & Gale, D. (1994). Financial innovation and risk sharing. MIT Press.
4. Alper, C. E., & Öniş, Z. (2004). The Turkish Banking System and the IMF in the Age of Capital Account Liberalization A Political Economy Perspective, New Perspectives on Turkey, 30(1), 25-55.
5. Altay, N. O. (2006). Türk bankacılık sistemi. Ege Üniversitesi Yayınları.
6. Ammous, S. (2018). The Bitcoin standard: The decentralized alternative to central banking. Wiley.
7. Arıkan, B. (2015). Türk bankacılığında inovasyon ve kreatif bankacılık (Yüksek lisans tezi). İstanbul Ticaret Üniversitesi.
8. Arslan, D. Z. (2019). Hizmet işletmelerinde inovasyon süreci - Bankacılık sektöründe inovasyon uygulamaları (Yüksek lisans tezi). Süleyman Demirel Üniversitesi.

9. Arslan, G., & Yavuzaslan, K. (2019). Bankacılık sektöründe inovasyonun yeri ve önemi: Türkiye örneği. Business & Management Studies: An International Journal, 7(2), 946–968.
10. Auer, R., Cornelli, G., & Frost, J. (2020). Covid-19, cash, and the future of payments. BIS Bulletin No. 3. Bank for International Settlements. https://www.bis.org/publ/bisbull03.pdf
11. BKM. (2017). Türkiye’nin ödeme yöntemi TROY cüzdanlarda. Bankalararası Kart Merkezi Yayınları [Basın Bülteni]. Erişim adresi: https://bkm.com.tr/wp-content/uploads/2017/01/TROY-C%C3%BCzdanlarda.pdf
12. Blach, J. (2011). Financial innovations and their role in the modern financial system- identification and systematization of the Problem. Financial Internet Quarterly, e-Finanse, 7(3), 13-26.
13. Boot, A., Hoffmann, P., Laeven, L., Ratnovski, L. (2021). Fintech: what's old, what's new? Journal of Financial Stability, 53, 1-13.
14. Bulut, Y. E. (2013). Internet banking as a case of financial innovation in Turkey (Yüksek lisans tezi). Orta Doğu Teknik Üniversitesi.
15. Cömert, H., & Epstein, G. (2016). Finansal yenilik yazınındaki son gelişmeler. Science and Technology Policies Research Center Working Paper (16/04).
16. Daver, G. (2023). Türkiye’de açık bankacılık, açık veri ve banka açıklığı üzerine değerlendirme. Ekonomi ve Finansal Araştırmalar Dergisi, 5(1), 83-108.
17. Duramaz, S., & Dündar, S. (2014). Elektronik ödeme sistemlerinin karşılaştırılması: Türkiye ve İtalya örneği. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 24–37.
18. Eichengreen, B. (2009). Globalizing capital: A history of the international monetary system. Princeton University Press.
19. Eroğlu, N., & Yücel, I. S. (2012). Türkiye’deki kurumsal banka müşterilerinin internet bankacılığı kullanım eğilimlerini belirleyen başlıca faktörler üzerine ampirik bir çalışma. Para ve Sermaye Piyasaları Dergisi, 2(2), 1-25.
20. Erol, Ü. (1999). Vadeli işlem piyasaları. İMKB Yayınları.
21. Ersoy, E. (2011). Türkiye’de ve dünyada organize türev piyasaların gelişimi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 51, 63–80.
22. Ertuğrul, A., & Selçuk, F. (2001). A brief account of the Turkish economy, 1980-2000. Russian & East European Finance and Trade, 37(6), 6–30.
23. Flood, M. D. (1992). Two faces of financial innovation. Federal Reserve Bank of St. Louis Review, 74, 3–17.
24. Frame, W. S., & White, L. J. (2004). Empirical studies of financial innovation: Lots of talk, little action? Journal of Economic Literature, 42(1), 116–144.
25. Gefen, D., & Straub, D. W. (2000). The relative importance of perceived ease of use in IS adoption: A study of e-commerce adoption. Journal of the Association for Information Systems, 1(8), 1–30.
26. Gershon, L. (2016). A brief history of the credit card. Daily JSTOR. Erişim adresi: https://daily.jstor.org/a-brief-history-of-the-credit-card/
27. Goetzmann, W. N., & Rouwenhorst, K. G. (Eds.). (2005). The origins of value: The financial innovations that created modern capital markets. Oxford University Press.
28. Gökgül, M. (2014). Türkiye’de elektronik ticaret ve işletmelere, tüketicilere sağladığı avantajlar, dezavantajlar (Yüksek lisans tezi). İstanbul Kültür Üniversitesi.
29. Güner, M. S. (2005). The diffusion of financial innovation in Turkey: The case of ATM (Yüksek lisans tezi). Orta Doğu Teknik Üniversitesi.
30. Hepsiburada. (2022). 2021 Annual activity report. D-Market Electronic Services & Trading.
31. Kale, S. ve Eken, M. H. (2017). Türk bankacılığında krizler ve çıkarılan dersler. Kırklareli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(5),11-23.
32. Kanga, D., Oughton, C., Harris, L., Murinde, V. (2022). The diffusion of fintech, financial inclusion and income per capita. European Journal of Finance, 28(1),108-136.
33. Kaplan, C. (1999). Finansal yenilikler ve piyasalar üzerine etkileri: Türkiye örneği. TC Merkez Bankası Araştırma Genel Müdürlüğü.
34. Kapidani, M., Luci, E. (2019). The effects on innovation from financial sector development: Evidence from developing countries. Journal of Competitiveness, 11(2), 84–94.
35. Kaya, F. (2009). Türkiye’de kredi kartı uygulaması. Türkiye Bankalar Birliği.
36. Kaya, F. (2013). Bankacılık giriş ve ilkeleri. Beta Yayıncılık.
37. Kesebir, M. (2018). Türkiye’de 2001 krizi sonrası bankacılık sektörünün durumu, yapısal reformlar ile son yıllardaki gelişmeler. Akademik İzdüşüm Dergisi, 3(2), 1–19.
38. Kınacı, H. (2025). Şubesiz dijital bankacılıkla ilgili yapılan çalışmaların bibliyometrik analizi. Sosyal Araştırmalar ve Yönetim Dergisi, 1, 19-29.
39. King, D. (2012). Chip-and-PIN: Success and challenges in reducing fraud. Retail Payments Risk Forum Working Paper. Federal Reserve Bank of Atlanta.
40. Lerner, J., & Tufano, P. (2011). The consequences of financial innovation: A counterfactual research agenda. NBER Working Paper Series, No. 16780.
41. Michalopoulos, S., Laeven, L., & Levine, R. (2009). Financial innovation and endogenous growth. NBER Working Paper Series, No. 15356.
42. Nakamoto, S. (2008). Bitcoin: A peer-to-peer electronic cash system. Erişim adresi: https://www.ussc.gov/sites/default/files/pdf/training/annual-national-training-seminar/2018/Emerging_Tech_Bitcoin_Crypto.pdf
43. Nguena, C.L. (2019). On financial innovation in developing countries: The determinants of mobile banking and financial development in Africa, Journal of Innovation Economics and Management, 2, 69-94.
44. OECD (2020). Digital transformation in the age of COVID-19: Building resilience and bridging divides, digital economy outlook 2020 supplement, OECD, Paris, www.oecd.org/digital/digital-economy-outlook-covid.pdf
45. OECD (2023). Shifting from open banking to open finance: Results from the 2022 OECD survey on data sharing frameworks. OECD Business and Finance Policy Papers, No. 24, OECD Publishing, Paris. https://www.oecd.org/en/publications/shifting-from-open-banking-to-open-finance_9f881c0c-en.html
46. Oktayer, A. (2009). Türkiye’de finansal serbestleşme ve derinleşme süreci üzerine nitel bir inceleme. Journal of Academic Inquiries, 4(1), 74-100.
47. Oktayer, A. (2011). Finansal yenilikler ve para talebi. Maliye Dergisi, 160, 351–368.
48. Plantin, J. C., & De Seta, G. (2019). WeChat as infrastructure: The techno-nationalist shaping of Chinese digital platforms. Chinese Journal of Communication, 12(3), 257-273.
49. PwC. (2020). Açıkbankacılık: Dünya ve Türkiye. Erişim adresi: https://www.pwc.com.tr/tr/sektorler/bankacilik/pdf/acik-bankacilik-dunya-ve-turkiye-v2.pdf
50. Schär, F. (2021). Decentralized finance: On blockchain- and smart contract-based financial markets. Federal Reserve Bank of St. Louis, 103(2), 153-174.
51. Schumpeter, J. A. (1942). Capitalism, socialism and democracy. New York, Harper & Row.
52. Sezal, L. (2020). Fintek hizmetlerinin finans sektörüne etkileri ve sağlanan devlet teşvikleri. Ekonomi İşletme ve Maliye Araştırmaları Dergisi, 2(3), 233-248.
53. Sova, O., Ganushchak, T., Khrapkina, V., & Onyshchenko, O. (2021). Development of remote identification of enterprises by digital technologies. SHS Web of Conferences, 120, 02004.
54. Swartz, L. (2014). Gendered transactions: Identity and payment at midcentury. Women's Studies Quarterly, 42(1), 137–153.
55. TBB. (2008). 50. yılında Türkiye Bankalar Birliği ve Türkiye’de bankacılık sistemi 1958–2007. https://www.tbb.org.tr/sites/default/files/2023-07/2tbb50yil.pdf
56. TNB. (t.y.). İkinci el araç satışlarında güvenli ödeme sistemi. Türkiye Noterler Birliği. Erişim adresi: https://portal.tnb.org.tr/Sayfalar/GuvenliOdemeHiz.aspx
57. Tufano, P. (2003). Financial innovation. In G. M. Constantinides, M. Harris, & R. M. Stulz (Eds.), The handbook of the economics of finance (Vol. 1A, 307–336). North-Holland.
58. Uluyol, O. (2019). 1980–2000 döneminde Türkiye’de bankacılığın gelişimi. Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, 17, 73–107.
59. Uzun, U. (2021). Türkiye’de dijital bankacılık kullanımı üzerinde Covid-19 pandemisinin etkileri. Fiscaoeconomia, 5(1), 309–323.
60. Van Horne, J. C. (1985). Of financial innovations and excesses. Journal of Finance, 40(3), 621–663.