TÜRKİYE’DE DUYGUSAL EMEK VE TÜKENMİŞLİK İLİŞKİSİ: KORELASYON TEMELLİ BİR META-ANALİTİK İNCELEME

Öz

İlgili yazın incelendiğinde, duygusal emek ile tükenmişlik ilişkisini inceleyen çok sayıda çalışma bulunmasına rağmen, bu çalışmalardan elde edilen bulguların farklılık gösterdiği görülmektedir. Bu doğrultuda, bu çalışmanın amacı belirtilen iki değişken arasındaki ilişkinin genel etki büyüklüğünü belirlemek ve gözlenen heterojenliğin olası kaynaklarını çeşitli moderatör değişkenler aracılığıyla açıklamaktır. Araştırma kapsamında DergiPark, Google Akademik ve YÖK Ulusal Tez Merkezi veri tabanlarında, ilgili veri tabanlarının başlangıcından 30 Ağustos 2025 tarihine kadar yayımlanan çalışmalar sistematik olarak taranmıştır. Tarama sonucunda, meta-analize yalnızca Türkiye örnekleminde gerçekleştirilen ve duygusal emek ile tükenmişlik değişkenleri arasındaki genel Pearson korelasyon katsayısını raporlayan ampirik çalışmalar dâhil edilmiştir. Birincil çalışmalardan elde edilen ikincil veriler (k = 31, N = 10.267) R programında rastgele etkiler modeli kullanılarak sentezlenmiştir. Meta-analiz öncesinde gerçekleştirilen uç değer analizleri sonucunda modeli istatistiksel olarak etkilediği belirlenen 17 çalışma analiz dışında bırakılmış, kalan 14 çalışma üzerinden analizler yürütülmüştür. Yayın yanlılığı huni grafiği, Begg sıra korelasyon testi ve Egger regresyon testi kullanılarak değerlendirilmiş ve istatistiksel olarak anlamlı bir asimetriye rastlanmamıştır. Meta-analiz sonuçları, duygusal emek ile tükenmişlik arasında orta düzeyde, pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunduğunu göstermektedir (r = .25). Ayrıca meta-regresyon analizi sonuçları, yayın türü ve sektör değişkenlerinin etki büyüklüğünü anlamlı biçimde farklılaştırmadığını ortaya koymuştur. Elde edilen bulgular doğrultusunda, yöneticilerin çalışanların duygusal emek düzeylerini ve buna bağlı tükenmişlik riskini azaltmaya yönelik iş tasarımı ile psikososyal destek uygulamalarını güçlendirmeleri önerilmektedir. Bunun yanında araştırmanın sınırlılıkları ortaya konulmuş ve gelecekte gerçekleştirilecek araştırmalara yönelik çeşitli öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Duygusal Emek
• Tükenmişlik
• Meta Analiz
• Örgütsel Davranış

THE RELATIONSHIP BETWEEN EMOTIONAL LABOR AND BURNOUT IN TÜRKİYE: A CORRELATION-BASED META-ANALYTIC REVIEW

Öz

A review of the relevant literature reveals that, although numerous studies have examined the relationship between emotional labor and burnout, their findings have been inconsistent. Accordingly, this study aimed to estimate the overall effect size of the relationship between emotional labor and burnout and to identify potential sources of heterogeneity through moderator analyses. The study systematically searched empirical studies published in DergiPark, Google Scholar, and the Council of Higher Education National Thesis Center databases from the inception of the relevant databases through 30 August 2025. As a result of the search, only empirical studies conducted in Türkiye that reported the overall Pearson correlation coefficient between emotional labor and burnout were included in the meta-analysis. Secondary data obtained from 31 independent studies (N = 10,267) were synthesized using a random-effects model in R. Prior to the meta-analysis, outlier analyses were conducted, and 17 influential studies that significantly affected the model were excluded from the analyses. Publication bias was assessed using a funnel plot, Begg’s rank correlation test, and Egger’s regression test, and no statistically significant evidence of asymmetry was detected. The findings based on the remaining 14 studies revealed a moderate, positive, and statistically significant relationship between emotional labor and burnout (r = .25). Furthermore, meta-regression analyses indicated that publication type and sector did not significantly moderate the observed effect size. Based on these findings, organizations are encouraged to strengthen job design practices and psychosocial support mechanisms to reduce employees’ emotional labor demands and the associated risk of burnout. In addition, the study discusses its limitations and offers several recommendations for future research.

Anahtar Kelimeler

• Emotional Labor
• Burnout
• Meta-Analysis
• Organizational Behavior

Kaynakça

1. Aiken, L. H., Clarke, S. P., Sloane, D. M., Sochalski, J. ve Silber, J. H. (2002). Hospital nurse staffing and patient mortality, nurse burnout, and job dissatisfaction. JAMA, 288(16), 1987-1993.
2. Alarcon, G. M. (2011). A meta-analysis of burnout with job demands, resources, and attitudes. Journal of Vocational Behavior, 79(2), 549-562. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2011.03.007
3. Ashforth, B. E. ve Humphrey, R. H. (1993). Emotional labor in service roles: The influence of identity. Academy of Management Review, 18(1), 88-115. https://doi.org/10.5465/amr.1993.3997508
4. Ashkanasy, N. M. ve Humphrey, R. H. (2011). Current emotion research in organizational behavior. Emotion Review, 3(2), 214-224.
5. Avcı, N. ve Küçükusta, D. (2009). Konaklama işletmelerinde örgütsel öğrenme, örgütsel bağlılık ve işten ayrılma eğilimi arasındaki ilişki. Anatolia Turizm Araştırmaları Dergisi, 20(1), 33-44.
6. Avşaroğlu, S., Deniz, M. E. ve Kahraman, A. (2005). Teknik öğretmenlerde yaşam doyumu, iş doyumu ve mesleki tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14, 115-129.
7. Aydın, O. (2020). Tükenmişlik ve duygusal emek ilişkisi: Akdeniz Bölgesinde görev yapan turist rehberleri üzerine bir araştırma. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Gaziantep Üniversitesi, Gaziantep.
8. Bakker, A. B. ve Demerouti, E. (2007). The Job Demands-Resources model: State of the art. Journal of Managerial Psychology, 22(3), 309-328. https://doi.org/10.1108/02683940710733115

9. Bakker, A. B., Schaufeli, W. B., Sixma, H. J., Bosveld, W. ve Van Dierendonck, D. (2000). Patient demands, lack of reciprocity, and burnout: A five-year longitudinal study among general practitioners. Journal of Organizational Behavior, 21(4),425-441.
10. Barutçu, E. ve Serinkan, C. (2008). Günümüz örgütlerinde duygusal emek ve tükenmişlik ilişkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(2), 541-561.
11. Basım, H. N. ve Beğenirbaş, M. (2012). Duygusal emek ve tükenmişlik ilişkisi: Bankacılık sektöründe bir araştırma. Ege Akademik Bakış, 12(4), 449-458.
12. Basım, H. N. ve Şeşen, H. (2009). Çalışanların duygusal emek davranışlarının tükenmişlik düzeylerine etkisi: Kamu sektöründe bir araştırma. Amme İdaresi Dergisi, 42(4), 1-20.
13. Batmantaş, H. ve Zeybek, F. (2023). Sağlık çalışanlarının duygusal emek ile tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişkide iş-aile çatışmasının rolü. Akademik Hassasiyetler, 10(21), 22-56.
14. Bauer, J., Unterbrink, T., Hack, A., Pfeifer, R., Buhl-Griebhaber, V., Müller, U. ve Schaarschmidt, U. (2014). Working conditions, adverse events and mental health problems in a sample of 949 German teachers. International Archives of Occupational and Environmental Health, 87(4), 397-408.
15. Begg, C. B. ve Mazumdar, M. (1994). Operating characteristics of a rank correlation test for publication bias. Biometrics, 50(4), 1088-1101. https://doi.org/10.2307/2533446
16. Beğenirbaş, M. ve Çalışkan, A. (2014). Duygusal emek ve tükenmişlik arasındaki ilişki: Kamu sektöründe bir araştırma. İş, Güç: Endüstri İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi, 16(3), 89-108. https://doi.org/10.4026/1303-2860.2014.0269.x
17. Brotheridge, C. M. ve Grandey, A. A. (2002). Emotional labor and burnout: Comparing two perspectives of “people work”. Journal of Vocational Behavior, 60(1), 17-39.
18. Brotheridge, C. M. ve Lee, R. T. (2003). Development and validation of the emotional labour scale. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 76(3), 365-379.
19. Cherniss, C. (1992). Long-term consequences of burnout: An exploratory study, Praeger Press.
20. Cochran, W. G. (1954). The combination of estimates from different experiments. Biometrics, 10(1), 101-129. https://doi.org/10.2307/3001666
21. Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates Publishers.
22. Çaldağ, M. A. (2010). Duygusal emek davranışlarının sağlık çalışanlarında iş sonuçlarına etkileri. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Selçuk Üniversitesi, Konya.
23. Demerouti, E., Bakker, A. B., Nachreiner, F. ve Schaufeli, W. B. (2001). The job demands-resources model of burnout. Journal of Applied Psychology, 86(3), 499-512.
24. Diefendorff, J. M., Croyle, M. H. ve Gosserand, R. H. (2005). The dimensionality and antecedents of emotional labor strategies. Journal of Vocational Behavior, 66(2), 339-357.
25. Edis Karaman, Y. (2025). İş stresinin duygusal emek üzerindeki etkisinde tükenmişliğin aracılık rolü (Sağlık sektöründe bir uygulama). (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Atatürk Üniversitesi, Erzurum.
26. Festinger, L. (1957). A theory of cognitive dissonance. Stanford University Press.
27. Freudenberger, H. J. (1974). Staff burnout. Journal of Social Issues, 30(1), 159-165.
28. Gignac, G. E. ve Szodorai, E. T. (2016). Effect size guidelines for individual differences researchers. Personality and Individual Differences, 102, 74-78. https://doi.org/10.1016/j.paid.2016.06.069
29. Glass, G. V. (1976). Primary, secondary, and meta-analysis of research. Educational Researcher.
30. Goetzel, R. Z., Long, S. R., Ozminkowski, R. J., Hawkins, K., Wang, S. ve Lynch, W. (2004). Health, absence, disability, and presenteeism cost estimates of certain physical and mental health conditions affecting U.S. employers. Journal of Occupational and Environmental Medicine, 46(4), 398-412.
31. Grandey, A. A. (2000). Emotion regulation in the workplace: A new way to conceptualize emotional labor. Journal of Occupational Health Psychology, 5(1), 95-110.
32. Grandey, A. A. (2003). When the show must go on: Surface acting and deep acting as determinants of emotional exhaustion and peer-rated service delivery. Academy of Management Journal, 46(1), 86-96.
33. Halbesleben, J. R. B. ve Buckley, M. R. (2004). Burnout in organizational life, Journal of Management, 30(6), 859-879. https://doi.org/10.1016/j.jm.2004.06.004
34. Higgins, J. P. T. ve Thompson, S. G. (2002). Quantifying heterogeneity in a meta-analysis. Statistics in Medicine, 21(11), 1539-1558. https://doi.org/10.1002/sim.1186
35. Hobfoll, S. E. (1989). Conservation of resources: A new attempt at conceptualizing stress. American Psychologist, 44(3), 513-524.
36. Hochschild, A. R. (1983). The managed heart: Commercialization of human feeling. University of California Press. Hofstede, G. (2011). Dimensionalizing cultures: The Hofstede model in context. Online Readings in Psychology and Culture, 2(1), 8. https://doi.org/10.1002/(SICI)1099-1379(200006)21:4
37. Hülsheger, U. R. ve Schewe, A. F. (2011). On the costs and benefits of emotional labor: A meta-analysis. Journal of Occupational Health Psychology, 16(3), 361-389.
38. Kara, E. ve Ellialtı, M. H. (2021). Duygusal emeğin tükenmişlik üzerindeki etkisinde iş stresinin aracı rolü: Bir yapısal eşitlik modeli çalışması. Turkish Studies - Social Sciences, 16(1), 157-171.
39. Karakaş, A. (2015). Duygusal emeğin iş davranışlarına etkisi: Otel işletmesi çalışanları üzerine bir araştırma. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Dicle Üniversitesi, Diyarbakır.
40. Karakaş, A. (2017). Duygusal emek, tükenmişlik ve işten ayrılma niyeti arasındaki ilişki: Otel işletmesi çalışanları üzerine bir araştırma. İşletme Araştırmaları Dergisi, 9(1), 80-112.
41. Karatepe, H. (2019). Sağlık çalışanlarında duygusal emek davranışının çalışanların tükenmişlik düzeylerine etkisi: Sivas Numune Hastanesi örneği. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Cumhuriyet Üniversitesi, Sivas.
42. Kim, H. ve Stoner, M. (2008). Burnout and turnover intention among social workers: Effects of role stress, job autonomy and social support. Administration in Social Work, 32(3), 5-25.
43. Köse, E. (2020). Duygusal emek davranışı ile tükenmişlik algısı arasındaki ilişkide iş stresinin aracılık etkisi: Bankacılık sektöründe bir araştırma. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(3), 39-50.
44. Lee, R. T. ve Ashforth, B. E. (1996). A meta-analytic examination of the correlates of the three dimensions of job burnout. Journal of Applied Psychology, 81(2), 123-133.
45. Leiter, M. P. ve Maslach, C. (2004). Areas of worklife: A structured approach to organizational predictors of job burnout. Research in Occupational Stress and Well Being, 3, 91-134.
46. Leiter, M. P., Laschinger, H. K. S., Day, A. ve Oore, D. G. (2014). The impact of civility interventions on employee social behavior, distress, and attitudes. Journal of Applied Psychology, 99(1), 125-138.
47. Maslach, C. ve Jackson, S. E. (1981). The measurement of experienced burnout. Journal of Occupational Behavior, 2, 99-113.
48. Maslach, C. ve Leiter, M. P. (1997). The truth about burnout: How organizations cause personal stress and what to do about it?. Jossey-Bass Press.
49. Maslach, C., Schaufeli, W. B. ve Leiter, M. P. (2001). Job burnout. Annual Review of Psychology, 52, 397-422. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.52.1.397
50. Melamed, S., Shirom, A., Toker, S., Berliner, S. ve Shapira, I. (2006). Burnout and risk of cardiovascular disease: Evidence, possible causal paths, and promising research directions. Psychological Bulletin, 132(3), 327-353.
51. Montgomery, A. J., Panagopolou, E., de Wildt, M. ve Meenks, E. (2006). Work‐family interference, emotional labor and burnout. Journal of Managerial Psychology, 21(1), 36-51.
52. Morris, J. A. ve Feldman, D. C. (1996). The dimensions, antecedents, and consequences of emotional labor. Academy of Management Review, 21(4), 986-1010.
53. Özçelik, Z. (2019). Diş hekimlerinde duygusal emek ile tükenmişlik ilişkisi: Adana örneği. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Çağ Üniversitesi, Mersin.
54. Özmen, Ö. ve Korkmaz, O. (2019). Kamu hastanelerinde duygusal emek ile tükenmişlik ilişkisi: Hemşireler üzerine bir araştırma. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 22(3), 541-560.
55. Pala, T. ve Sürgevil, O. (2016). Duygusal emek ölçeği: Ölçek geliştirme, güvenilirlik ve geçerlilik çalışması. Ege Akademik Bakış, 16(4), 773-787.
56. Polatcı, S. ve Özyer, K. (2015). Duygusal emek stratejilerinin duygusal zekânın tükenmişliğe etkisindeki aracılık rolü. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15(3), 123-147.
57. Pugh, S. D. (2001). Service with a smile: Emotional contagion in the service encounter. Academy of Management Journal, 44(5), 1018-1027. https://doi.org/10.2307/3069445
58. Pugliesi, K. (1999). The consequences of emotional labor: Effects on work stress, job satisfaction, and well-being. Motivation and Emotion, 23(2), 125-54. https://doi.org/10.1023/A:1021329112679
59. R Core Team. (2020). R: A language and environment for statistical computing. R Foundation for Statistical Computing. https://www.R-project.org/
60. Riley, R. D., Higgins, J. P. T. ve Deeks, J. J. (2011). Interpretation of random effects meta-analyses. British Medical Journal, 342, d549. https://doi.org/10.1136/bmj.d549
61. Sandıkçı, T. ve Düşükcan, M. (2023). Özel okullarda eğitim veren öğretmenlerin duygusal emek gösterimlerinin tükenmişlik düzeyleri üzerine etkisi. Turkish Journal of Educational Studies, 10(1), 38-60.
62. Schaufeli, W. B. ve Enzmann, D. (1998). The burnout companion to study and practice: A critical analysis. Taylor ve Francis.
63. Schaufeli, W. B., Bakker, A. B. ve Van Rhenen, W. (2009). How changes in job demands and resources predict burnout, work engagement, and sickness absenteeism. Journal of Organizational Behavior, 30(7), 893-917.
64. Serin, S. (2014). Duygusal emeğin tükenmişlik ve iş tatminine etkisi: Sağlık sektöründe bir uygulama. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Türk Hava Kurumu Üniversitesi, Ankara.
65. Skaalvik, E. M. ve Skaalvik, S. (2010). Teacher self‐efficacy and teacher burnout: A study of relations. Teaching and Teacher Education, 26(4), 1059-1069.
66. Sterne, J. A. C. ve Egger, M. (2005). Regression methods to detect publication and other bias in meta-analysis. In H. R. Rothstein, A. J. Sutton ve M. Borenstein (Eds.), Publication bias in meta-analysis: Prevention, assessment and adjustment (99-110). Wiley.
67. Taris, T. W. (2006). Is there a relationship between burnout and objective performance? A critical review of 16 studies. Work & Stress, 20(4), 316-334.
68. The Culture Factor. (n.d.). Country comparison tool: Turkey. https://www.theculturefactor.com/country comparison-tool?countries=turkey
69. Torun, A. (1997). Stres ve tükenmişlik. Endüstri ve örgüt psikolojisi, Türk Psikologlar Derneği Yayınları, Ankara.
70. Viechtbauer, W. (2005). Bias and efficiency of meta-analytic variance estimators in the random-effects model. Journal of Educational and Behavioral Statistics, 30(3), 261-293. https://doi.org/10.3102/10769986030003261
71. Viechtbauer, W. (2010). Conducting meta-analyses in R with the metafor package. Journal of Statistical Software, 36(3), 1-48. https://doi.org/10.18637/jss.v036.i03
72. Viechtbauer, W. ve Cheung, M. W.-L. (2010). Outlier and influence diagnostics for meta-analysis. Research Synthesis Methods, 1(2), 112-125. https://doi.org/10.1002/jrsm.11
73. West, C. P., Huschka, M. M., Novotny, P. J., Sloan, J. A., Kolars, J. C., Habermann, T. M. ve Shanafelt, T. D. (2006). Association of perceived medical errors with resident distress and empathy: A prospective longitudinal study. Journal of the American Medical Association, 296(9), 1071-1078. https://doi.org/10.1001/jama.296.9.1071
74. Yağcı Özen, M. ve Yüceler, A. (2019). Sağlık çalışanlarında duygusal emek, tükenmişlik ve iş tatmini ilişkisinin incelenmesi: Konya ilinde bir uygulama. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 41, 194-209.
75. Yağcı, P. (2020). Duygusal emek, tükenmişlik, örgütsel bağlılık ve işten ayrılma niyeti ilişkisi: Animatörler üzerine bir araştırma. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Balıkesir Üniversitesi, Balıkesir.
76. Yanar, R. (2018). Duygusal emek ve tükenmişlik ilişkisi: Ege bölgesinde görev yapan turist rehberleri üzerine bir araştırma. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Adnan Menderes Üniversitesi, Aydın.
77. Yıldırım, M. H. ve Erul, E. E. (2013). Duygusal emek davranışının işgörenlerin tükenmişlik düzeylerine etkisi. Organizasyon ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 5(1), 89-99.
78. Yıldız, H. S. (2021). Duygusal emek ve tükenmişlik ilişkisi: Kamu kurumlarında bir araştırma. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Kafkas Üniversitesi, Kars.
79. Yılmaz, A., Tonga, Z., Esentürk, O. K. ve İlhan, E. L. (2020). Beden eğitimi öğretmenlerinin duygusal emek düzeyleri ve mesleki tükenmişliklerinin incelenmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(2), 487-502. https://doi.org/10.17679/inuefd.456683
80. Yorulmaz, M. (2023). Yat çalışanlarında duygusal emek davranışı, tükenmişlik ve işe yabancılaşma arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Denizcilik Araştırmaları Dergisi: Amfora, 2(4), 17-31.
81. Yürür, Ş. (2011). Duygusal emek, duygusal tükenme ve işten ayrılma niyeti arasındaki ilişki. Çalışma ve Toplum, 2, 91-114.
82. Zapf, D. (2002). Emotion work and psychological well-being: A review of the literature and some conceptual considerations. Human Resource Management Review, 12(2), 237-268.
83. Zapf, D., Seifert, C., Schmutte, B., Mertini, H. ve Holz, M. (2001). Emotion work and job stressors and their effects on burnout. Psychology & Health, 16(5), 527-545.