THE IMPACT OF ENVIRONMENTAL DYNAMISM ON SUSTAINABLE PERFORMANCE IN HEALTH TOURISM INTERMEDIARY ORGANIZATIONS: THE MEDIATING ROLE OF ORGANIZATIONAL AGILITY AND INTERNAL MARKETING

Öz

This study aims to examine the effect of environmental dynamism on sustainable performance in health tourism intermediary organizations and to assess the mediating roles of organizational agility and internal marketing in this relationship. Istanbul was purposively selected as the research setting because it is one of the major centers where health tourism activities and authorized intermediary organizations are concentrated. According to USHAŞ data, 606 health tourism intermediary organizations operate in Istanbul. Data were collected through face-to-face and online surveys from a total of 255 employees working in 30 intermediary organizations located on the European and Anatolian sides of Istanbul. The study employed scales measuring environmental dynamism, organizational agility, internal marketing, and sustainable performance. The reliability of the measurement model was assessed using Cronbach’s Alpha and composite reliability (CR), while convergent validity was evaluated using average variance extracted (AVE). The hypotheses were tested using PLS-SEM in SmartPLS 4. The findings indicate that environmental dynamism has a direct and positive effect on sustainable performance (β =0.246, p<0.05). Environmental dynamism also strongly influences organizational agility (β = 0.909, p <0.001), while organizational agility significantly enhances sustainable performance (β = 0.693, p <0.001). In contrast, the direct and indirect effects of internal marketing were not statistically significant. The indirect effect analysis confirmed that only organizational agility plays a partial mediating role in the relationship between environmental dynamism and sustainable performance. In conclusion, environmental dynamism is an important factor for sustainable performance in health tourism intermediary organizations, and this relationship is strengthened through organizational agility.

Anahtar Kelimeler

• Intermediary Organisations
• Health Tourism
• Organisational Agility
• Environmental Dynamism
• Internal Marketing.

SAĞLIK TURİZMİ ARACI KURULUŞLARINDA ÇEVRESEL DİNAMİZMİN SÜRDÜRÜLEBİLİR PERFORMANSA ETKİSİ: ÖRGÜTSEL ÇEVİKLİK VE İÇSEL PAZARLAMANIN ARACI ROLÜ

Öz

Bu araştırmanın amacı, sağlık turizmi aracı kuruluşlarında çevresel dinamizmin sürdürülebilir performans üzerindeki etkisini incelemek ve bu ilişkide örgütsel çeviklik ile içsel pazarlamanın aracı rollerini değerlendirmektir. Sağlık turizmi faaliyetlerinin ve yetkili aracı kuruluşların yoğunlaştığı önemli merkezlerden biri olması nedeniyle İstanbul ili amaçlı olarak araştırma sahası seçilmiştir. USHAŞ verilerine göre İstanbul’da faaliyet gösteren 606 sağlık turizmi aracı kuruluşu bulunmaktadır. Araştırma kapsamında İstanbul’un Avrupa ve Anadolu yakalarında faaliyet gösteren 30 aracı kuruluşta görev yapan toplam 255 çalışandan yüz yüze ve çevrim içi anket yoluyla veri toplanmıştır. Araştırmada çevresel dinamizm, örgütsel çeviklik, içsel pazarlama ve sürdürülebilir performans ölçekleri kullanılmış; ölçüm modelinin güvenirliği Cronbach’s Alpha ve birleşik güvenirlik (CR), yakınsak geçerliliği ise ortalama açıklanan varyans (AVE) değerleriyle değerlendirilmiştir. Hipotezler SmartPLS 4 kullanılarak PLS-SEM yöntemiyle test edilmiştir. Bulgular, çevresel dinamizmin sürdürülebilir performans üzerinde doğrudan ve pozitif bir etkisi olduğunu (β=0.246, p<0.05) göstermektedir. Ayrıca çevresel dinamizm örgütsel çevikliği güçlü biçimde etkilemekte (β=0.909, p<0.001), örgütsel çeviklik de sürdürülebilir performansı anlamlı şekilde artırmaktadır (β=0.693, p<0.001). Buna karşın içsel pazarlamanın hem doğrudan hem dolaylı etkileri istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Dolaylı etki analizleri, yalnızca örgütsel çevikliğin çevresel dinamizm ile sürdürülebilir performans arasındaki ilişkide kısmi aracılık rolü üstlendiğini doğrulamıştır. Sonuç olarak, sağlık turizmi aracı kuruluşlarında çevresel dinamizm sürdürülebilir performans açısından önemli bir unsur olup, bu ilişkinin örgütsel çeviklik aracılığıyla güçlendiği görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Aracı Kuruluşlar
• Sağlık Turizmi
• Örgütsel Çeviklik
• Çevresel Dinamizm
• İçsel Pazarlama.

Etik Beyan

Bu araştırma, Selçuk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Girişimsel Olmayan Etik Kurulu’ndan gerekli izinler alınarak yürütülmüştür.

Kaynakça

1. Ahmed, A., S. H. Bhatti, I. Gölgeci ve A. Arslan. (2022). Digital platform capability and organizational agility of emerging market manufacturing SMEs: The mediating role of intellectual capital and the moderating role of environmental dynamism. Technological Forecasting and Social Change, 177, 121513.
2. Akcan, A. ve Ş. Taşkesen. (2024). Sürdürülebilir sağlık turizminin hizmet sağlayıcılarının algılanan imajına etkisi. Düzce Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(2), 235-247.
3. Akkaya, B. (2025). Örgütsel performans ve sürdürülebilir rekabet stratejileri arasında örgütsel çevikliğin aracılık rolü. JOEEP: Journal of Emerging Economies and Policy, 10(1), 109-121.
4. Akkaya, B. ve I. Qaisar. (2021). Linking dynamic capabilities and market performance of SMEs: The moderating role of organizational agility. Istanbul Business Research, 50(2), 197–214.
5. Akkaya, B. ve A. Tabak. (2018). Örgütsel çeviklik ölçeğinin Türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. İş ve İnsan Dergisi, 5(2), 185–206.
6. Alsheref, F. K., H. A. Khairy, O. Alsetoohy, O. Elsawy, S. Fayyad, M. Salama, B. S. Al-Romeedy ve S. A. E. M. Soliman. (2024). Catalyzing green identity and sustainable advantage in tourism and hotel businesses. Sustainability, 16(12), 5267.
7. Ardıç, M. (2024). Sağlık yönetiminde çevresel belirsizlik: İçerik analizine dayalı bir literatür taraması. Stratejik Yönetim Araştırmaları Dergisi, 7(2), 142-158.
8. Attar, M. ve B. Çetinkaya. (2020). Otantik liderlik davranışının ve çevresel dinamizmin işletmelerin iç girişimcilik eğilimi üzerine etkisi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 23(1), 287-304.

9. Bennett, R., R. Kottasz ve P. Y. Yuan. (2025). The mediating role of digital innovation capability on the relationship between organisational agility and performance: The case of the UK arts and culture sector. Cogent Business & Management, 12(1), 2465893.
10. Biçkes, M. ve A. Topal. (2023). İnovasyonun örgütsel performans üzerindeki etkisinde çevresel dinamizmin düzenleyici rolü. Uluslararası İşletme, Ekonomi ve Yönetim Perspektifleri Dergisi, 7(2), 251-273.
11. Brown, D. M., S. Pattinson, C. A. Sutherland ve M. A. P. Davies. (2025). Internal marketing and organizational performance: A systematic review and future research agenda. Journal of Business Research, 194, 115384.
12. Brown, D. M., Apostolidis, C., Dey, B. L., Singh, P., Thrassou, A., Kretsos, L., ve Babu, M. M. (2024). Sustainability starts from within: A critical analysis of internal marketing in supporting sustainable value co-creation in B2B organisations. Industrial Marketing Management, 117, 14-27.
13. Ceylan, A. (2025). Development of health tourism in Turkey and the world: A compilation in the context of social sciences. Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(1), 314-326.
14. Çilhoroz, Y., G. Topaktaş ve O. Işık. (2023). Çalışanın sürdürülebilir performansı (ÇSP) ölçeği: Türkçe geçerlik-güvenirlik çalışması. Türk Hijyen ve Deneysel Biyoloji Dergisi, 80(1), 89–100.
15. de Diego Ruiz, E., Almodóvar, P., ve Birkinshaw, J. (2024). The effects of a firm’s internationalization, age, and environmental turbulence on the capabilities that comprise strategic agility. International Entrepreneurship and Management Journal, 20(3), 1935-1961.
16. Demir, Y. (2024). Sağlık turizmi yetki belgesine sahip sağlık kurumlarının web sayfalarının medikal turizm açısından değerlendirilmesi: Samsun’da faaliyet gösteren sağlık kurumları üzerine nitel bir araştırma. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 21(2), 238-252.
17. Demir, Y. ve E. Sağlık. (2020). Medikal turizmin kurumsal yeterliliğinin ve potansiyelinin hekim görüşleriyle değerlendirilmesi: Samsun ili örneği. Turizm Çalışmaları Dergisi, 2(1), 1-20.
18. Denizli, F., Kınış, Z., ve Kaya, B. (2023). Sağlık kurumlarında içsel pazarlama uygulamalarının iş performansına etkisi: Pazar odaklılığın aracı rolü. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 6(3), 943-953.
19. Dong, B. (2024). Environmental dynamism's influence on firm growth: Transformational leadership and strategic flexibility insights. The Journal of High Technology Management Research, 35(2), 100499.
20. Doz, Y. L., ve Kosonen, M. (2010). Embedding strategic agility: A leadership agenda for accelerating business model renewal. Long Range Planning, 43(2-3), 370-382.
21. Eren, M. ve O. Türkay. (2023). Türk medikal turizm sektöründe yapı, işleyiş ve sorunlar: Farklı paydaşlar gözünden bir değerlendirme. İşletme Bilimi Dergisi, 11(2), 91-112.
22. Franco, M., J. Guimarães ve M. Rodrigues. (2023). Organisational agility: Systematic literature review and future research agenda. Knowledge Management Research & Practice, 21(6), 1021–1038.
23. Gedik, Ö., S. Aydoğan ve M. Gedik. (2022). Investigation of the websites of intermediary institutions with health tourism authorization certificate. Uluslararası Sağlık Yönetimi ve Stratejileri Araştırma Dergisi, 8(3), 352-361.
24. Govuzela, S. ve C. Mafini. (2019). Organisational agility, business best practices and the performance of SMEs in South Africa. South African Journal of Business Management, 50(1), 1-13.
25. Haarhaus, T. ve A. Liening. (2020). Building dynamic capabilities to cope with environmental uncertainty: The role of strategic foresight. Technological Forecasting and Social Change, 155, 120033.
26. Harl, T. ve B. Milfelner. (2025). Nurturing employee agility, creativity, and engagement: Unveiling the influence of internal marketing. Administrative Sciences, 15(12), 484.
27. Harun, M. D., H. Hogset ve D. Mwesiumo. (2023). Dynamic capabilities and sustainability performance: Exploring the moderating role of environmental dynamism in the Norwegian fishing industry. Sustainable Development, 31(4), 2636–2655.
28. Imani, S., Foroudi, P., Seyyedamiri, N., ve Dehghani, N. (2020). Improving employees’ performance through internal marketing and organizational learning: Mediating role of organizational innovation in an emerging market. Cogent Business & Management, 7(1), 1762963.
29. Jalali, M., E. Haghgoshayie, A. Janati, P. Yoshari ve R. Khodayari-Zarnaq. (2025). Health tourism: A global perspective on the barriers and facilitators. Discover Public Health, 22(1), 157.
30. Ji, T., J. de Jonge, M. C. Peeters ve T. W. Taris. (2021). Employee sustainable performance (E-SuPer): Theoretical conceptualization, scale development, and psychometric properties. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18, 10497.
31. Kim, K., Seo, E. H., ve Kim, C. Y. (2025). The relationships between environmental dynamism, absorptive capacity, organizational ambidexterity, and innovation performance from the dynamic capabilities perspective. Sustainability, 17(2), 449.
32. Kwasek, A., Kocot, M., Radowicki, S., Kandefer, K., Szymańska, M., Soboń, D., ve Trzaskowska-Dmoch, A. (2025). The impact of organizational agility on the sustainable development of the organization in the context of Economy 5.0. Sustainability, 17(15), 6907.
33. Liang, Y., Koo, J. M., ve Lee, M. J. (2024). The interplay of environmental dynamism, digitalization capability, green entrepreneurial orientation, and sustainable performance. Sustainability, 16(17), 7674.
34. Mrugalska, B., ve Ahmed, J. (2021). Organizational agility in Industry 4.0: A systematic literature review. Sustainability, 13(15), 8272.
35. Nart, S., Sututemiz, N., Nart, S., & Karatepe, O. M. (2019). Internal marketing practices, genuine emotions and their effects on hotel employees’ customer-oriented behaviors. Journal of Human Resources in Hospitality & Tourism, 18(1), 47-70.
36. Nguyen, T., Le, C. V., Nguyen, M., Nguyen, G., Lien, T. T. H., ve Nguyen, O. (2025). The organisational impact of agility: a systematic literature review. Management Review Quarterly, 75(3), 2709-2757.
37. Prajogo, D. I. (2016). The strategic fit between innovation strategies and business environment in delivering business performance. International Journal of Production Economics, 171, 241–249.
38. Prayag, G., Jiang, Y., Chowdhury, M., Hossain, M. I., ve Akter, N. (2024). Building dynamic capabilities and organizational resilience in tourism firms during COVID-19: A staged approach. Journal of Travel Research, 63(3), 713-740.
39. Reed, J. H. (2021). Strategic agility and the effects of firm age and environmental turbulence. Journal of Strategy and Management, 14(2), 129-149.
40. Sağlık Bakanlığı. (2025). Uluslararası Sağlık Hizmetleri A.Ş. (USHAŞ). https://www.ushas.com.tr
41. Salehzadeh, R., Jamkhaneh, H. B. ve Doosti, S. (2019). The effects of internal marketing mix on performance in a healthcare context. International Journal of Business Innovation and Research, 18(2), 167–189.
42. Sendawula, K., S. Nakyejwe Kimuli, J. Bananuka ve G. N. Muganga. (2018). Training, employee engagement and employee performance: Evidence from Uganda’s health sector. Cogent Business & Management, 5(1), 1470891.
43. Sharifi, H. ve Z. Zhang. (1999). A methodology for achieving agility in manufacturing organisations: An introduction. International Journal of Production Economics, 62(1), 7-22.
44. Sherehiy, B., Karwowski, W., ve Layer, J. K. (2007). A review of enterprise agility: Concepts, frameworks, and attributes. International Journal of Industrial Ergonomics, 37(5), 445-460.
45. Siddoo, V., W. Janchai ve O. Thinnukool. (2024). Understanding the multidimensional role of medical travel facilitators: A study on competencies and a proposed model. Heliyon, 10(9), e30479.
46. Tanniru, M. (2019). Engagement leading to empowerment digital innovation in healthcare. Journal of Hospital Management and Health Policy, 3, 25.
47. Teece, D., Peteraf, M., ve Leih, S. (2016). Dynamic capabilities and organizational agility: Risk, uncertainty, and strategy in the innovation economy. California Management Review, 58(4), 13-35.
48. USHAŞ (Uluslararası Sağlık Hizmetleri A.Ş.). (2024). 2023 yılı faaliyet raporu. https://www.ushas.gov.tr/wp-content/uploads/2024/11/2023-Faaliyet-Raporu.pdf
49. USHAŞ (Uluslararası Sağlık Hizmetleri A.Ş.). (2025). Aracı Kuruluş Yetkilendirme. https://www.ushas.gov.tr/araci-kurulus-yetkilendirme/
50. Uzun, H. (2024). Tedarik zincirlerinde çevresel dinamizmin tedarik zinciri performansına etkisinde dinamik yeteneklerin aracı rolü. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 20(ICMEB'24 Özel Sayı), 140-153.
51. Walter, A. T. (2021). Organizational agility: Ill-defined and somewhat confusing? A systematic literature review and conceptualization. Management Review Quarterly, 71(2), 343–391.
52. Way, S. A., Chan, E. K. ve Sturman, M. C. (2024). The effects of internal marketing climate on hotel effectiveness and competitive excellence. Cornell Hospitality Quarterly, 65(4), 526–539.
53. Weber, J. M. (2015). The development of a scale for the measurement of internal marketing in service firms. Academy of Marketing Studies Journal, 19(2), 145-158.
54. Wendler, R. (2016). Dimensions of organizational agility in the software and IT service industry: insights from an empirical investigation. Communications of the Association for Information Systems, 39(1), 21.
55. Yalman, İ. N. ve Y. Arık. (2025). Türkiye’de sağlık turizminin gelişmesini etkileyen faktörler. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 16(46), 658-675.
56. Yıldız, B. ve M. Aytekin. (2019). Kalite yönetimi uygulamalarının firma performansı üzerindeki etkisinde inovasyonun aracı rolü ile çevresel dinamizmin moderatör rolü. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 14(56), 489-506.
57. Yüksekbilgili, Z. (2018). Hizmet işletmelerinde içsel pazarlama ölçeğinin Türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(4).