TAMAMLAYICI SAĞLIK SİGORTASI SEÇİMİNDE BULANIK CoCoSo ve WASPAS YAKLAŞIMI

Öz

Türkiye’de tamamlayıcı sağlık sigortası (TSS) pazarının hızla büyümesi ve sigorta firmaları arasındaki rekabetin artması, firma seçimini tüketiciler ve karar vericiler açısından çok boyutlu ve karmaşık bir karar problemi hâline getirmiştir. Bu çalışmanın amacı, Türkiye’de faaliyet gösteren tamamlayıcı sağlık sigortası firmalarını belirsizlik koşulları altında değerlendirmek ve göreli performanslarını bütünleşik birçok kriterli karar verme (ÇKKV) yaklaşımıyla sıralamaktır. Bu kapsamda, literatür taraması ve uzman görüşleri doğrultusunda belirlenen on değerlendirme kriterinin önem ağırlıkları, kriterler arası etkileşimi dikkate alan Bulanık WINGS yöntemi ile hesaplanmıştır. Elde edilen ağırlıklar kullanılarak sigorta firmaları Bulanık CoCoSo ve Bulanık WASPAS yöntemleriyle değerlendirilmiştir. Bulgular, prim uygunluğu, firma güvenilirliği ve dijital hizmet kalitesi kriterlerinin karar sürecinde en etkili unsurlar olduğunu göstermektedir. Yapılan duyarlılık analizi, elde edilen sıralamaların istikrarlı ve güvenilir olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, TSS firmalarının değerlendirilmesine yönelik sistematik ve uygulanabilir bir karar destek çerçevesi sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Tamamlayıcı Sağlık Sigortası
• Bulanık Çok Kriterli Karar Verme
• Bulanık CoCoSo
• Bulanık WASPAS

SELECTION OF COMPLEMENTARY HEALTH INSURANCE USING FUZZY CoCoSo and WASPAS APPROACH

Öz

The rapid expansion of the complementary health insurance (CHI) market in Türkiye has increased the complexity of insurance company selection for consumers and decision-makers. This study aims to evaluate and rank complementary health insurance companies using an integrated fuzzy multi-criteria decision-making (MCDM) framework that accounts for uncertainty and interdependencies among evaluation criteria. Ten evaluation criteria were identified based on an extensive literature review and expert opinions. In the first stage, the relative importance of these criteria was determined using the Fuzzy Weight Influence Nonlinear Gauge System (Fuzzy WINGS) method, which captures both criterion importance and mutual interactions. In the second stage, insurance companies were evaluated and ranked using Fuzzy CoCoSo and Fuzzy WASPAS methods. The results indicate that premium affordability, company reliability, and digital service quality are the most influential criteria in company selection. Sensitivity analysis confirms the robustness and stability of the ranking results. The proposed framework provides a systematic and practical decision-support tool for consumers, insurance managers, and policymakers.

Anahtar Kelimeler

• Complementary Health Insurance
• Fuzzy Multi-Criteria Decision Making
• Fuzzy CoCoSo
• Fuzzy WASPAS

Kaynakça

1. Akkurt, E. ve Umut, M. (2023). Tamamlayıcı sağlık sigortası üretiminde sigorta şirketlerinin gri ilişkisel analiz yöntemiyle performanslarının ölçümü. İşletme Araştırmaları Dergisi, 15(1), 332-346. DOI: https://doi.org/10.20491/isarder.2023.1590
2. Akyol, B. ve Umut, M. (2024). Tamamlayıcı sağlık sigortası ve ankara i̇li özel sektör çalışanlarının algılarının değerlendirilmesine i̇lişkin bir uygulama. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 27(1), 332-342. https://doi.org/10.29249/selcuksbmyd.1452488
3. Azizi, Kenari ve Nasiri, M. (2013). An AHP method for identifying influential factors on insurance cost. Manag. Sci. Lett, 3(9), 2479-2482. DOI: 10.5267/j.msl.2013.08.015
4. Bana, D. ve Michnik, J. (2019). Evaluation of the impact of strategic offers on the financial and strategic health of the company—a soft system dynamics approach. Mathematics, 7(2), 208-228. https://doi.org/10.3390/math7020208
5. Başoğlu, B. (2021). Türkiye'de Tamamlayıcı Sağlık Sigortaları Prim Üretimi ve Özel Sağlık Sigortaları Sistemine Katkıları Açısından Değerlendirilmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (46), 108-123. https://doi.org/10.52642/susbed.898497
6. Belton, V. ve Stewart, T. J. (2002). Multiple Criteria Decision Analysis: An Integrated Approach. Boston, MA, USA: Kluwer Academic.
7. Biswas, T. K., Stević, Ž., Chatterjee, P., ve Yazdani, M. (2019). An integrated methodology for evaluation of electric vehicles under sustainable automotive environment. In Advanced multi-criteria decision making for addressing complex sustainability issues (pp. 41-62). IGI Global. DOI: 10.4018/978-1-5225-8579-4.ch003
8. Bitimli, G. (2019). Türkiye’de Tamamlayıcı Sağlık Sigortası ve Müşterilerinin Profili Üzerine Bir Araştırma. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: Marmara Üniversitesi, Bankacılık ve Sigortacılık Enstitüsü.

9. Bulut, S. ve Baygün, D. (2025). Bi̇r kamu hastanesi̇ başvuran tamamlayici sağlik si̇gortasina sahi̇p hastalarin tamamlayici sağlik si̇gortalarina i̇li̇şki̇n görüşleri̇ni̇n değerlendi̇ri̇lmesi̇. Sosyal Guvence, (27), 1490-1507. https://doi.org/10.21441/sosyalguvence.1526807
10. Cezlan, E. (2024). Sağlık sektöründe i̇ş etiği dinamiklerinin değerlendirilmesi: bir dematel uygulaması. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(1), 260-275. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1113392
11. Chakraborty, S., ve Zavadskas, E.K. (2015). Applications of WASPAS method as a multi-criteria decision-making tool. Econ. Comput. Econ. Cybern. Stud. Res., 49, 5–22. https://etalpykla.vilniustech.lt/handle/123456789/151097
12. Cihangiroğlu, M. (2019). Tamamlayıcı sağlık sigortalarının sağlık sigortacılığına ve sağlık sistemine etkileri: Türkiye örneği. (Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
13. Coşkun, G., ve Ağırbaş, İ. (2024). Tamamlayıcı sağlık sigortası hizmeti veren sigorta şirketlerinin performanslarının değerlendirilmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 13(4), 1607-1619. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1460397
14. Çakır, E. ve Taş, M. (2021). Dairesel sezgisel bulanık çok kriterli karar verme metodolojisi. European Journal of Science and Technology, (28), 900-905. https://doi.org/10.31590/ejosat.1011888
15. Demir, G., Damjanović, M., Matović, B., ve Vujadinović, R. (2022). Toward sustainable urban mobility by using fuzzy-FUCOM and fuzzy-CoCoSo methods: The case of the SUMP Podgorica. Sustainability, 14(9), 5589. https://doi.org/10.3390/su14094972
16. Doumpos, M., Gaganis, C., ve Pasiouras, F. (2012). Estimating and explaining the financial performance of property and casualty insurers: A two-stage analysis. Journal of CENTRUM Cathedra: The Business and Economics Research Journal, 5(2), 155-170.
17. Ecer, F., ve Pamucar, D. (2020). Sustainable supplier selection: A novel integrated fuzzy best worst method (FBWM) and fuzzy CoCoSo with Bonferroni (CoCoSo’B) multi-criteria model. Journal of Cleaner Production, 266, 121886. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2020.121981
18. Ecer, F., ve Pamucar, D. (2021). MARCOS technique under intuitionistic fuzzy environment for determining the COVID-19 pandemic performance of insurance companies in terms of healthcare services. Applied Soft Computing, 104, 107199. doi: 10.1016/j.asoc.2021.107199
19. Fan, C. K., Lee, Y. H., Lee, L. T., ve Lu, W. Q. (2011). Using TOPSIS & CA evaluating intentions of consumers’ cross-buying bancassurance. Journal of Service Science and Management, 4(4), 469-475. DOI: 10.4236/jssm.2011.44053
20. Fan, C. K., Tsai, H. Y., ve Lee, Y. H. (2008). The Selection of Life Insurance Sales Representatives Training Program by Using the AHP and GRA. Journal of Grey System, 20(2).
21. Ghorabaee, M. K., Zavadskas, E. K., Amiri, M., ve Esmaeili, A. (2016). Multi-criteria evaluation of green suppliers using an extended WASPAS method with interval type-2 fuzzy sets. Journal of Cleaner Production, 137, 213-229. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2016.07.031
22. Giray, B. (2010). Sosyal Güvenlik Sistemine Destek Amaçlı Tamamlayıcı Sağlık Sigortası. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: Marmara Üniversitesi, Bankacılık ve Sigortacılık Enstitüsü.
23. Hu, W.F., Kong, D.L., ve He, X.H. (2020). Analysis on influencing factors of green building development based on BP-WINGS. Soft Science, (3), 75-81.
24. Işık, Ö. (2021). AHP, CRITIC VE WEDBA yöntemlerini içeren entegre bir ÇKKV modeli ile AXA sigorta şirketinin finansal performansının analizi. Uluslararası İşletme, Ekonomi ve Yönetim Perspektifleri Dergisi (IJBEMP), 5(2), 892-908. DOI: 10.29228/ijbemp.55049
25. İnce, G. (2014). Ankara’da Bir Vakıf Üniversitesine Bağlı Semt Polikliniğine Başvuran Hastaların Tamamlayıcı Sağlık Sigortasına Bakış Açılarının Değerlendirilmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Ankara: Başkent Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
26. Kahraman, C., Süder, A., ve Bekar, E. (2015). Fuzzy multiattribute consumer choice among health insurance options. Technological and Economic Development of Economy, 22(1), 1-20. https://doi.org/10.3846/20294913.2014.984252
27. Kashyap, A., Shukla, O. J., Kumar, R., Alam, M. M., ve Oberoi, S. S. (2025). Online retailing and the metaverse: Addressing stakeholder impediments in e-commerce. Journal of Retailing and Consumer Services, 84, 104171. https://doi.org/10.1016/j.jretconser.2024.104171
28. Mahapatra, B., Bera, M., Mandal, M., Smarandache, F., ve Mahapatra, G. (2024). Health insurance provider selection through novel correlation measure of neutrosophic sets using topsis. Contemporary Mathematics, 4497-4522. https://doi.org/10.37256/cm.5420244659
29. Michnik, J. (2013). Weighted Influence Non-linear Gauge System (WINGS) – an analysis method for the systems of interrelated components. European Journal of Operational Research, 228(3), 536-544. https://doi.org/10.1016/j.ejor.2013.02.007
30. Radziszewska-Zielina, E. ve Śladowski, G. (2017). Supporting the selection of a variant of the adaptation of a historical building with the use of fuzzy modelling and structural analysis. Journal of Cultural Heritage, 26, 53-63. https://doi.org/10.1016/j.culher.2017.02.008
31. Rouyendegh, B., Geçer, E., Yılmaz, İ., Aksoy, T., Hacıoğlu, Ü., Dınçer, H., ve Yüksel, S. (2023). Q-rof fuzzy topsis and vikor methods for the selection of sustainable private health insurance policies. Sustainability, 15(12), 9229. https://doi.org/10.3390/su15129229
32. Sabet, R. J., ve Fada Sabet, A. (2013). Performance measurement of insurance firms using a two-stage DEA method. Management Science Letters, 3(1), 303-308.
33. Saeedpoor, M., Vafadarnikjoo, A., Mobin, M., ve Rastegari, A. (2015, October). A servqual model approach integrated with fuzzy AHP and fuzzy topsis methodologies to rank life insurance firms. In Proceedings of the International Annual Conference of the American Society for Engineering Management (Vol. 1).
34. Sallum, F., Gomes, L. ve Machado, M. (2018). A dematel-topsis-wings approach to the classification of multimarket investment funds. Independent Journal of Management and Production, 9(4), 1203-1234. DOI: 10.14807/ijmp.v9i4.822
35. Sayadi, M. K., Heydari, M. ve Shahanaghi, K. (2009). Extension of VIKOR method for decision making problem with interval numbers. Applied Mathematical Modelling, 33(5), 2257-2262. https://doi.org/10.1016/j.apm.2008.06.002
36. Sehhat, S., Taheri, M., ve Sadeh, D. H. (2015). Ranking of insurance companies in Iran using AHP and TOPSIS techniques. American Journal of Research Communication, 3(1), 51-60.
37. Serdar, F. (2020). Tamamlayıcı sağlık sigortasının sürdürülebilirliği: öğretim elemanları üzerine bir araştırma. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Trabzon.
38. Serdar, F., Kurtaran, A., ve Çelik, M. (2021). Tamamlayıcı sağlık sigortasının sürdürülebilirliği: öğretim elemanlarının görüşlerinin değerlendirilmesi. The Journal of International Scientific Researches, 6(2), 218-231. https://doi.org/10.23834/isrjournal.935384
39. Şahin, H. (2018). Sağlık Finansmanında Tamamlayıcı Sağlık Sigortasının Rolü ve Uygulanabilirliği. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: Beykent Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
40. Şensoy, N., Özdinç, Ş., Yılmaz, O., Çetin, M., Tola, D., Doğantekin, P., ve Erden, B. (2020). Üni̇versi̇te hastanesi̇ne başvuran hastalarin tamamlayici ve alternati̇f tedavi̇ kullanimina yöneli̇k tutum ve davranişlari. Kocatepe Tıp Dergisi, 21(3), 258-263. https://doi.org/10.18229/kocatepetip.676401
41. Tapan, B. (2008). Genel Sağlık Sigortası’nın Sürdürülebilirliği için Tamamlayıcı Sağlık Sigortası’nın Gerekliliği. (Doktora Tezi). İstanbul: Kadir Has Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
42. Tayyar, N., ve Dinçer, Ö. (2017, October). Çok kriterli karar verme yöntemleri ile kasko sigorta poliçesi seçimi. In Proceedings of the 3rd International Conference on Economic and Social Impacts of Globalization.
43. Torkayesh, A. E., Pamucar, D., Ecer, F., ve Chatterjee, P. (2021). An integrated BWM-LBWA-CoCoSo framework for evaluation of healthcare sectors in Eastern Europe. Socio-Economic Planning Sciences, 78, 101052. https://doi.org/10.1016/j.seps.2021.101052
44. Tsai, H.Y., Huang, B.H., ve Wang, A.S. (2008). Combining ANP and TOPSIS concepts for evaluation the performance of property-liability insurance companies. Journal of Social Sciences, 4(1), 56-61.
45. Turskis, Z., Zavadskas, E. K., Antuchevičienė, J., ve Kosareva, N. (2015). A hybrid model based on fuzzy AHP and fuzzy WASPAS for construction site selection. International Journal of Computers Communications & Control, 10(6), 873-888. DOI: 10.15837/ijccc.2015.6.2078
46. Ulutaş, A., Popovic, G., Radanov, P., Stanujkic, D. ve Karabesevic, D. (2021). A New Hybrid Fuzzy PSI-PIPRECIA-CoCoSo MCDM Based Approach To Solving The Transportation Company Selection Problem. Technological and Economic Development of Economy, 27(5), 1227–1249. https://doi.org/10.3846/tede.2021.15058.
47. Uzun, S. (2015). Tamamlayıcı Sağlık Sigortası. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: Okan Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
48. Varoğlu, F. (2013). Tamamlayıcı sağlık sigortasının genel görünümü ve Türkiye’deki gelişim süreci. Social Security, (3), 20-40. https://doi.org/10.21441/sguz.2013317888
49. Venkateswarlu, R., ve Bhishma Rao, G. S. S. (2016). Profitability evaluation and ranking of Indian non-life insurance firms using GRA and TOPSIS. European Journal of Business and Management, 8(22), 153-170.
50. Wang, M., Zhang, Y., Tian, Y., ve Zhang, K. (2023). An integrated rough-fuzzy WINGS-ISM method with an application in ASSCM. Expert Systems with Applications, 212, 118843. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2022.118843
51. Wen, Z., Liao, H., Kazimieras Zavadskas, E., ve Al-Barakati, A. (2019). Selection third-party logistics service providers in supply chain finance by a hesitant fuzzy linguistic combined compromise solution method. Economic Research-Ekonomska Istraživanja, 32(1), 4033-4058. https://doi.org/10.1080/1331677X.2019.1678502
52. Wen, Z., Liao, H., Mardani, A., ve Al-Barakati, A. (2020). A hesitant fuzzy linguistic combined compromise solution method for multiple criteria decision making. In Proceedings of the Thirteenth International Conference on Management Science and Engineering Management: Volume 1 (pp. 813-821). Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-030-21248-3_61
53. Yazdani, M., Zarate, P., Zavadskas, E.K. ve Turskis, Z. (2019). A Combined Compromise Solution (CoCoSo) Method for Multi-Criteria Decision-Making Problems. Management Decision, 57(9), 2501-2519. https://doi.org/10.1108/MD-05-2017-0458
54. Yenilmezel, S., ve Ertuğrul, İ. (2022). Çok kriterli karar verme yöntemleri ile bir mermer fabrikası için kesintisiz güç kaynağı seçimi. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(3), 251-266.
55. Yücenur, G. N. (2018). Sigorta Sektöründe Kasko Poliçe Seçimi için Bulanık Mantık Temelinde Üç Farklı Çözüm: AHP–ANP–VIKOR Yöntemleri ve Türkiye’den bir Uygulama. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 22(2), 779-793. https://doi.org/10.19113/sdufbed.56108
56. Yücenur, G. N., ve Demirel, N. Ç. (2012). Group decision making process for insurance company selection problem with extended VIKOR method under fuzzy environment. Expert Systems with Applications, 39(3), 3702-3707. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2011.09.065
57. Zadeh, L. A. (1965). Fuzzy sets. Information and Control, 8(3), 338-353. https://doi.org/10.1016/S0019-9958(65)90241-X
58. Zavadskas, E. K., Turskis, Z., ve Vilutiene, T. (2005). Simulation of multi-criteria selection of buildings maintenance contractor using the game theory. Computer Modelling and New Technologies, 9(2), 7-16.
59. Zavadskas, E. K., Vainiūnas, P., Turskis, Z., ve Tamošaitienė, J. (2012). Multiple criteria decision support system for assessment of projects managers in construction. International Journal of Information Technology & Decision Making, 11(02), 501-520. https://doi.org/10.1142/S0219622012400135
60. Zolfani, S. H., ve Saparauskas, J. (2013). New application of SWARA method in prioritizing sustainability assessment indicators of energy system. Engineering Economics, 24(5), 408-414. https://doi.org/10.5755/j01.ee.24.5.4526