Öğrenmede Evrensel Tasarım ve Öğretim Tasarımı: Ders Tasarımını Dönüştürmeye Yönelik Kavramsal Bir Çerçeve

Öz

Bu çalışma, Öğrenmede Evrensel Tasarımı (ÖET) yalnızca bir strateji listesi ya da sonradan yapılan uyarlamalara dayalı bir yaklaşım olarak ele almak yerine; öğretim tasarım sürecini en başından yapılandıran proaktif ve bütüncül bir tasarım çerçevesi olarak yeniden konumlandırmayı ve bu doğrultuda, ÖET’nin çok boyutlu yapısının öğretim tasarımına sistematik olarak nasıl entegre edilebileceğine ilişkinbütünsel bir çerçeve sunmayı amaçlamaktadır. Süreçte, ÖET Kılavuz 3.0’da yer alan 31 kontrol noktası analiz edilerek stratejik öğretimsel kararlara dönüştürülmüş ve bu kararlar somut öğretim tasarım araçları aracılığıyla işlevselleştirilmiştir. Çalışmanın özgün katkısı, planlama, uygulama, izleme ve değerlendirme aşamalarını birbirine bağlayan döngüsel bir yapı olarak kurgulanan “Tasarımcı Öğretmen Ekosistemi” çerçevesini ortaya koymasıdır. Bu çerçeve kapsamında; ÖET Ders Planlama Kılavuzu, Ders Planı Şablonu, Öğretmen Öz Değerlendirme Formu ve Ders Planı Rubriği geliştirilmiş; ayrıca uluslararası alan yazında yer alan UDL-OMT gözlem aracı Türkçeye ve Türkiye bağlamına uyarlanmıştır. Çalışma, ÖET’nin öğretim tasarımında öğrenme bariyerlerini tasarımın başlangıcında ele alan ve öğrenen değişkenliğini merkeze alan bir yaklaşım olarak yapılandırılabileceğini göstermektedir. Oluşturulan araç seti, öğretmenlerin tasarım kararlarını daha sistematik, izlenebilir ve veri temelli biçimde almalarını sağlayan bir çerçeve sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Öğrenmede Evrensel Tasarım (ÖET)
• Öğretim Tasarımı
• Öğrenen Değişkenliği
• Öğrenme Bariyeri
• Tasarımcı Öğretmen

Destekleyen Kurum

Bu çalışma herhangi bir kurum veya kuruluş tarafından desteklenmemiştir.

Etik Beyan

Bu çalışma için Yıldız Teknik Üniversitesi Etik Kurulu’ndan onay alınmıştır. Onay belgesi dergi sistemine yüklenmiştir.

Teşekkür

Bu çalışma, Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde yürütülen doktora tezinden üretilmiştir.

Universal Design for Learning and Instructional Design: A Conceptual Framework for Transforming Lesson Design

Öz

This paper aims to reposition Universal Design for Learning (UDL) not simply as a list of strategies or a framework limited to post-hoc adaptations, but as a proactive and holistic design framework that structures the instructional design process from the outset. Drawing on conceptual analysis, the paper examines how UDL’s multidimensional structure can be systematically integrated into instructional design decisions. The 31 checkpoints in UDL Guidelines 3.0 are interpreted through the lens of planning, implementation, monitoring, and evaluation, and are translated into design questions and decision points that can guide practice through concrete instructional design tools. The primary contribution of the paper is the proposal of the “Designer Teacher Ecosystem,” conceptualized as a cyclical structure interlinking the phases of planning, implementation, monitoring, and evaluation. Within this framework, four original tools—the UDL Lesson Planning Guide, UDL Lesson Plan Template, UDL Teacher Self-Evaluation Form, and UDL Lesson Plan Rubric—were developed, and the UDL-OMT observation instrument was adapted to the Turkish context. The paper demonstrates that UDL can be structured as a design-oriented approach that addresses learning barriers at the outset of instructional planning while foregrounding learner variability. The proposed toolset offers a systematic framework that supports teachers in making more deliberate and reflective instructional design decisions.

Anahtar Kelimeler

• Universal Design for Learning (UDL)
• Instructional Design
• Learning Barriers
• Learner Variability
• Designer Teacher

Destekleyen Kurum

This research did not receive any specific grant from funding agencies in the public, commercial, or not-for-profit sectors.

Etik Beyan

Ethical approval for this study was obtained from Yıldız Technical University Ethics Committee.

Teşekkür

This study is derived from a doctoral dissertation conducted at the Institute of Social Sciences, Yıldız Technical University.

Kaynakça

1. Almutairi, N., & Alsuwayl, A. (2023). Assessing the knowledge of elementary school teachers on universal design for learning in Saudi Arabia. Cogent Education, 10(2). https://doi.org/10.1080/2331186X.2023.2270295
2. AlRawi, J. M., & AlKahtani, M. A. (2021). Universal design for learning for educating students with intellectual disabilities: a systematic review. International journal of developmental disabilities, 68(6), 800–808. https://doi.org/10.1080/20473869.2021.1900505
3. Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. W. H. Freeman.
4. Bandura, A. (2001). Social cognitive theory: An agentic perspective. Annual Review of Psychology, 52, 1–26. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.52.1.1
5. Bray, A., Banks, J., Devitt, A., & Ni Fhloinn, D. (2024). What next for Universal Design for Learning? A systematic literature review of technology in UDL implementations at second level. British Journal of Educational Technology, 55(1), 113–138. https://doi.org/10.1111/bjet.13328
6. Basham, J. D., & Marino, M. T. (2013). Understanding STEM Education and Supporting Students through Universal Design for Learning. TEACHING Exceptional Children, 45(4), 8-15. https://doi.org/10.1177/004005991304500401
7. Basham, J. D., Blackorby, J., & Marino, M. T. (2020). Measuring the implementation of UDL in classrooms and schools: Initial field test results. Remedial and Special Education, 41(4), 231–243. https://doi.org/10.1177/0741932520908015
8. Batmaz-Derer, N. (2018). Evrensel tasarıma dayalı öğretimin ortaokul sekizinci sınıf öğrencilerinin bilişötesi farkındalıklarına ve İngilizce öz yeterlik inançlarına etkisi [Yüksek lisans tezi]. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi.

9. Center for Applied Special Technology (CAST). (2018). Universal design for learning guidelines version 2.2. http://udlguidelines.cast.org
10. Center for Applied Special Technology (CAST). (2024). Universal Design for Learning guidelines version 3.0. https://udlguidelines.cast.org
11. Craig, S. L. (2022). Universal design for learning: Connecting teacher implementation to student outcomes. Journal of Research in Special Educational Needs. https://doi.org/10.1111/1471-3802.12574
12. Edyburn, D. L. (2010). Would you recognize universal design for learning if you saw it? Ten propositions for new directions for the second decade of UDL. Learning Disability Quarterly, 33(1), 33-41. https://doi.org/10.1177/073194871003300103
13. Kara Eren, K. Ç. (2021). Okul öncesi öğretmenlerine yönelik kapsayıcı eğitim mesleki gelişim programı: Eğitimde evrensel tasarıma dayalı yüz yüze ve çevrimiçi programların etkililiği [Doktora tezi]. Gazi Üniversitesi. King-Sears, M. (2009). Universal design for learning: Technology and pedagogy. Learning Disability Quarterly, 32(4), 199–201. https://doi.org/10.2307/27740372
14. King-Sears, M. E., Johnson, T. M., Berkeley, S., Weiss, M. P., Peters-Burton, E. E., Evmenova, A. S., Menditto, A., & Hursh, J. C. (2015). An exploratory study of universal design for teaching chemistry to students with and without disabilities. Learning Disability Quarterly, 38(2), 84–96. https://doi.org/10.1177/0731948714564575
15. Kuuk, Ö. (2023). Evrensel tasarıma dayalı öğrenme ilkeleri ile desteklenmiş proje tabanlı öğrenmenin öğrencilerin motivasyon ve 21. yüzyıl becerilerine etkisi [Doktora tezi]. Bartın Üniversitesi.
16. Lambert, R., McNiff, A., Schuck, R., Imm, K., & Zimmerman, S. (2023). “UDL is a way of thinking”; Theorizing UDL teacher knowledge, beliefs, and practices. Front. Educ. 8:1145293. doi: 10.3389/feduc.2023.1145293
17. Lee, A., & Griffin, C. C. (2021). Exploring online learning modules for teaching universal design for learning (UDL): Preservice teachers’ lesson plan development and implementation. Journal of Education for Teaching, 47(3), 411-425. https://doi.org/10.1080/02607476.2021.1884494
18. Mace, R. L. (1998). Universal design in housing. Assistive Technology, 10(1), 21-28. http://dx.doi.org/10.1080/10400435.1998.10131957
19. Meo, G. (2008). Curriculum Planning for All Learners: Applying Universal Design for Learning (UDL) to a High School Reading Comprehension Program. Preventing School Failure: Alternative Education for Children and Youth, 52(2), 21–30. https://doi.org/10.3200/PSFL.52.2.21-30
20. Meyer, A., Rose, D. H., & Gordon, D. T. (2014). Universal design for learning: Theory and practice. CAST Professional Publishing.
21. Milli Eğitim Bakanlığı. (2025). Milli eğitim istatistikleri: Örgün eğitim 2024-2025. Strateji Geliştirme Başkanlığı. https://sgb.meb.gov.tr/www/milli-egitim-istatistikleri-orgun-egitim-2024-2025/icerik/768
22. Novak, K. (2022). UDL now!: A teacher's guide to applying universal design for learning in today's classrooms (3. baskı). CAST Professional Publishing.
23. Rao, K., & Meo, G. (2016). Using universal design for learning to design standards-based lessons. SAGE Open, 6(4). https://doi.org/10.1177/2158244016680688
24. Reeve, J. (2013). How students create motivationally supportive learning environments for themselves: The concept of agentic engagement. Journal of Educational Psychology, 105(3), 579–595. https://doi.org/10.1037/a0032690
25. Rose, D. H., & Gravel, J. W. (2009). Getting from here to there: UDL, global positioning systems, and lessons for improving education. In D. T. Gordon, J. W. Gravel, & L. A. Shifter (Eds.), A policy reader in universal design for learning (pp. 5–18). Harvard Education Press.
26. Rusconi, L., & Squillaci, M. (2023). Effects of a universal design for learning (UDL) training course on the development of teachers' competences: A systematic review. Education Sciences, 13(5), 466. https://doi.org/10.3390/educsci13050466
27. Rusconi, L., Squillaci, M., Mezzalana, C., & Gentaz, E. (2024). Translation and transcultural adaptation of the Universal Design for Learning Observation Measurement Tool (UDL-OMT). Education Sciences, 14(11), 1144. https://doi.org/10.3390/educsci14111144
28. Rose, D. H., & Meyer, A. (2002). Teaching every student in the digital age: Universal design for learning. ASCD. Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55(1), 68–78. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.1.68
29. Sala-Bars, I., Mumbardó-Adam, C., & Adam-Alcocer, A. L. (2024). Moving towards preservice teachers’ implementation of universal design for learning: The central role of self-efficacy. Teachers and Teaching: Theory and Practice. https://doi.org/10.1080/13540602.2024.2308900
30. Sewell, A., Kennett, A., & Pugh, V. (2022). Universal Design for Learning as a theory of inclusive practice for use by educational psychologists. Educational Psychology in Practice, 38(4), 361–381. https://doi.org/10.1080/02667363.2022.2111677
31. Ünlüol Ünal, N., Karal, M. A., & Tan, S. (2022). Developing Accessible Lesson Plans with Universal Design for Learning (UDL). International Journal of Disability, Development and Education, 69(4), 1442–1456. https://doi.org/10.1080/1034912X.2020.1812539
32. Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.
33. Yavuzarslan, H. (2018). Evrensel tasarıma dayalı öğrenmenin öğrencilerin matematik dersindeki akademik başarılarına ve derse yönelik tutumlarına etkisi [Yüksek lisans tezi]. Bülent Ecevit Üniversitesi.
34. Yüzlü, M. Y. (2017). Evrensel tasarıma dayalı öğretimin öğrencilerin İngilizce dersindeki akademik başarısına ve öz düzenleme becerisine etkisi [Yüksek lisans tezi]. Bülent Ecevit Üniversitesi.
35. Zhang, L., Basham, J. D., & Yang, S. (2022). Codesigning learning environments involving stakeholders: A UDL perspective. Learning Environments Research, 25, 379–397.
36. Zimmerman, B. J. (2000). Self-efficacy: An essential motive to learn. Contemporary Educational Psychology, 25(1), 82–91. https://doi.org/10.1006/ceps.1999.1016