Eğitim Bilişim Ağı (EBA)’nın İşlevinin Eğitimde Fırsat Eşitliği Bakımından İncelenmesi: Sosyal Bilgiler Dersi Örneği

Öz

Bu çalışmada, Eğitim Bilişim Ağı'nın (EBA) sosyal bilgiler öğretimindeki uygulamaları ve eğitimde fırsat eşitliğini sağlamadaki rolü incelenmiştir. Nitel araştırma yaklaşımı ve durum çalışması deseni doğrultusunda yürütülen bu çalışmada, Türkiye'nin batısında yer alan bir büyükşehrin ilçesindeki devlet ortaokullarında görev yapan sosyal bilgiler öğretmenleri, okul yöneticileri, veliler ve öğrencilerle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Toplamda 982 dakika süren bu nitel görüşmelerin yanı sıra sosyal bilgiler derslerinin işlendiği sınıflarda 17 saat boyunca doğrudan gözlem yapılarak saha verisi toplanmıştır. Bu veriler, içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Analizlerden elde edilen bulgular, EBA platformunun ders kazanımlarının gerçekleşmesine katkı sağladığını ve ihtiyaç duyulan altyapının olması halinde platformun eğitimde fırsat eşitliğini güçlendirmeye yönelik bir potansiyele sahip olduğunu göstermektedir. Buna karşın platforma erişimde yaşanan aksaklıklar, dijital içeriklerin güncelliğini kaybetmesi ve öğretmenlerin teknopedagojik yetersizlikleri gibi etkenler, EBA platformunun verimliliğini kısıtlamaktadır. Bu sonuçlar doğrultusunda çalışmada; EBA'nın kamu eğitimi içindeki kapsayıcı rolünü güçlendirmek amacıyla altyapının iyileştirilmesi, öğretmenlerin teknopedagojik becerilerinin mesleki eğitimlerle geliştirilmesi ve internet erişimi sınırlı öğrencilere yönelik hedefli destek mekanizmalarının oluşturulması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Eğitim Bilişim Ağı (EBA)
• Sosyal Bilgiler Öğretimi
• Fırsat Eşitliği
• Eğitimde Fırsat Eşitliği

An Examination of the Function of the Education Informatics Network (EIN) in Terms of Educational Equity: The Case of Social Studies Lesson

Öz

This study examined the applications of the Educational Informatics Network (EIN) in social studies teaching and its role in promoting equality of opportunity in education. Employing a qualitative case study design, the research involved semi-structured interviews with social studies teachers, school administrators, parents, and students in public middle schools located in a metropolitan district of western Turkey. In addition to 982 minutes of qualitative interviews, field data were gathered through 17 hours of direct classroom observations during social studies lessons and subsequently analyzed using content analysis. The findings indicate that the EIN platform supports the achievement of learning outcomes and possesses the potential to enhance equity in education, provided the necessary infrastructure is established. Conversely, factors such as access disruptions, outdated digital content, and teachers' insufficient technopedagogical competencies limit the platform's overall efficiency. Based on these findings, the study recommends improving infrastructure to reinforce EIN's inclusive role in public education, enhancing teachers' technopedagogical skills through professional development programs, and implementing targeted support mechanisms for students with limited internet access.

Anahtar Kelimeler

• Education Informatics Network (EIN)
• Social Studies Teaching
• Equity of Opportunity
• Equity in Education

Kaynakça

1. Akaydın, B. B., ve Kaya, S. (2018). Sosyal bilgiler dersinde animasyon içeren ve içermeyen 5E Modeli’nin öğrencilerin başarı ve tutumuna etkisi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 26(1). 171-179. https://doi.org/10.24106/kefdergi.375723
2. Akbaş, Y. & Toros, S. (2016). Sosyal bilgiler öğretiminde interaktif kavram karikatürleri ve kavram haritaları kullanımının akademik başarıya etkisi. Journal of Turkish Studies, 11(9). 684-697. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.972
3. Akkeyik U. ve İnel Y. (2022). Sosyal bilgiler öğretiminde kullanılan materyallerin öğrenci başarısına etkisi: bir meta-analiz çalışması. Gelecek Vizyonlar Dergisi, 6 (3). 63-82. https://doi.org/10.29329/fvj.2022.469.5
4. Aksoy, N. (2017). EBA (eğitim bilişim ağı)'nın kullanım amacı, karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Kahramanmaraş.
5. Aksoy, N. (2022). Eğitim bilişim ağında (EBA) kullanılan oyunlaştırma bileşenlerine yönelik öğrenci, öğretmen ve veli görüşleri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi, Konya.
6. Alsancak, E. (2021). Ortaokul öğretmenlerinin eğitim bilişim ağı'nı (EBA) eğitim öğretim sürecinde kullanımının incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Çukurova Üniversitesi, Adana.
7. Arıkan, B. (2022). Uzaktan eğitim sürecinde sosyal bilgiler öğretmenlerinin EBA canlı ders uygulamasına ilişkin görüşleri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
8. Atalay, M. (2019). Ortaokullarda eğitim bilişim ağı'nın (EBA) incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi, Konya.

9. Atlı, H. (2023). FATİH'ten EBA'ya kamuda eğitim teknolojilerinin evrimi ve geleceğe yönelik iyileştirme önerileri: eğitimde etkileşimli e- içerik kullanımının önemi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Ankara.
10. Aydın, Y. (2004). Sosyal bilgiler dersinde görsel materyal kullanımının başarıya ve derse tutuma etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Bolu.
11. Balkan, A. (2007). İlköğretim 7. sınıf sosyal bilgiler dersinde harita kullanımının derse karşı tutuma, başarıya ve hatırda tutma düzeyine etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi, Sakarya.
12. Başaran, M., Doğan, E., Karaoğlu, E. ve Şahin, E. (2020). Coronavirüs (Covid-19) Pandemi Sürecinin Getirisi Olan Uzaktan Eğitimin Etkinliği Üzerine Bir Çalışma. Academia Eğitim Araştırmaları Dergisi, 5 (2), 368-397. https://izlik.org/JA47WZ44ET
13. Blanden, J., Doepke, M., ve Stuhler, J. (2022). Educational inequality. IZA Institute of Labor Economics. www.iza.org
14. Bogdan, R., ve Biklen, S. (2022). Eğitimde nitel araştırma. Teori ve metodlara giriş (5. b.). (S. Balcı, ve B. Ahi, Çev.) PEGEM Akademi.
15. Can, E. ve Günbayı, İ. (2021). Covid-19 Pandemi sürecinde eğitim bilişim ağı (EBA) üzerinden gerçekleştirilen uzaktan eğitim uygulamasına ilişkin ilkokul yönetici ve öğretmenlerinin görüşleri. Asya Studies Academic Social Studies / Akademik Sosyal Araştırmalar, 5(16), 279-303. https://doi.org/10.31455/asya.885885
16. Civelek, S. (2024). Eğitim bilişim ağı (EBA) platformu canlı ders uygulamasında yaşanan sorunlar ve olası nedenleri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ufuk Üniversitesi, Ankara.
17. Coleman, J. S., Campbell, E. Q., Hobson, C. J., McPartland, J., Mood, A. M., Weinfeld, F. D. ve York, R. L. (1966). Equality of educational opportunity. U.S. Department of Health, Education, and Welfare, Office of Education. https://eric.ed.gov/?id=ED012275
18. Coleman, J. S. (1968). The concept of equality of educational opportunity. Harvard Educational Review, 38(1), 7-22. https://www.harvardeducationalreview.org/content/38/1/7
19. Creswell, J. (2021a). Nitel araştırma yöntemleri. Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni (6. b.). (M. Bütün, ve S. B., Demir Çev.). Siyasal Kitabevi.
20. Creswell, J. (2021b). Karma yöntem araştırmalarına giriş (3. b.). (M. Sözbilir, Çev.). PEGEM Akademi.
21. Cücü, M. (2014). FATİH projesine ilişkin öğrenci, öğretmen ve veli görüşleri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Yıldız Teknik Üniversitesi, İstanbul.
22. Çalışkan, G. (2018). Yeniliğin öğretim etkinliklerine yayılmasında öğretmenlerin karar verme sürecinde kullandıkları iletişim kanalları: Eğitim bilişim ağı platformu örneği (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Çanakkale.
23. Çelik, R. (2017). Adalet, kapsayıcılık ve eğitimde hakkaniyetli fırsat eşitliği. Fe Dergisi, 9(2), s. 17-29. https://doi.org/10.1501/Fe0001_0000000185
24. Demirçelik, D. A. (2019). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin EBA hakkındaki görüşleri: Yozgat ili örneği (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Tokat.
25. Dündar Öksüz, B. (2018). FATİH projesinin bileşenlerinin öğretmen, idareci ve öğrenci bakış açısıyla yeniliğin yayılımı kuramı temelinde incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Karadeniz Teknik Üniversitesi, Trabzon.
26. Genç Tetik, E., ve Akın, Z. (2023). Kamu politikası bağlamında dijital eğitim sunumu ve fırsat eşitliği: ülke karşılaştırmaları. Ülke Karşılaştırmaları. Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), s. 23-40. https://doi.org/10.48066/kusob.1200594
27. Gençay, Y. (2018). Eğitimde FATİH projesinin uygulama sonuçlarının değerlendirilmesi ve işletmelerde insan kaynakları eğitiminde kullanılabilirliğinin analizi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Gelişim Üniversitesi, İstanbul.
28. Gottschalk, F., & Weise, C. (2023). "Digital equity and inclusion in education: An overview of practice and policy in OECD countries"OECD Education Working Papers, No. 299. Paris: OECD Publishing. https://dx.doi.org/10.1787/7cb15030-en
29. Gökdemir, A. (2020). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin EBA (eğitim bilişim ağı)'ya yönelik görüşlerinin değerlendirilmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Aksaray Üniversitesi, Aksaray.
30. İnanoğlu, A. (2019). Sosyal bilgiler öğretiminde eğitim bilişim ağı'nı (EBA) kullanmak: Nasıl ve ne kapsamda (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
31. Karasar, N. (2015). Bilimsel araştırma yöntemi. Kavramlar ilkeler teknikler (28. b.). Nobel.
32. Kartal, M. (2017). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin eğitim bilişim ağı (EBA) hakkındaki görüşleri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Tokat.
33. Kaya Keleş, S. (2022). Uzaktan eğitimde EBA kullanımının öğrencilerin başarı ve motivasyonuna etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
34. Kaysılı, A. (2023). Eğitimde dijitalleşme olgusunun fırsat eşitliği bağlamında değerlendirilmesi. Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi (AKEF) Dergisi, s. 1421-1437. https://doi.org/10.38151/akef.2023.118
35. Koehler, M. J., Mishra, P., & Yahya, K. (2007, November). Tracing the development of teacher knowledge in a desingn seminar: integrating content, pedagogy and technology. Computers & Education, 49(3), 740-762. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2005.11.012
36. Kuk, M. (2022). Eğitimde dijital dönüşüm ve EBA kullanımının farkındalık düzeyine ait bir uygulama (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Atatürk Üniversitesi, Erzurum.
37. Kurt, S. (2019). Öğretmenlerin öğretim yönetim sistemi kullanım düzeylerini etkileyen faktörlerin tespiti: EBA ders Erzurum ili örneği (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Atatürk Üniversitesi, Erzurum.
38. Lipson, L. (1984). Demokratik uygarlık (1. b.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
39. Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2013). 2012 faaliyet raporu. Millî Eğitim Bakanlığı, Strateji Geliştirme Başkanlığı. https://sgb.meb.gov.tr/www/yayinlarimiz/icerik/550
40. Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2023). Eğitimde geleceğe bakış raporu. Millî Eğitim Bakanlığı, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı. https://ttkb.meb.gov.tr/www/yayinlarimiz/icerik/532
41. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024). Öğretim materyallerinin kullanımına ilişkin öğretmen görüşleri. Yenilik ve Eğitim Teknolojileri Genel Müdürlüğü. https://yegitek.meb.gov.tr/www/yenilik-ve-egitim-teknolojileri-genel-mudurlugu-arastirmalari/icerik/3035
42. Merriam, S. B. (2018). Nitel araştırma. Desen ve uygulama için bir rehber (3. b.). (S. Turan, Çev.) Nobel Yayınları.
43. Mete, Y. A. (2009). Fırsat eşitliği temelinde öğretmen atama politikaları -nesnel çözümleme / öznel tanıklıklar (Yayımlanmamış doktora tezi). Kocaeli Üniversitesi, Kocaeli.
44. Onat, M. C. (2024). Ortaokul öğretmenlerinin EBA platformuna yönelik tutum ve görüşleri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İnönü Üniversitesi, Malatya.
45. Özercan, H. (2021). COVİD-19 pandemi sürecinde ortaokul öğrencilerinin Eğitim Bilişim Ağı (EBA)'na ilişkin görüşleri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi).Fırat Üniversitesi, Elazığ.
46. Öztürk, H. (1993). Eğitim sosyolojisi (8. b.). Hatiboğlu Yayınları.
47. Patton, M. (2018). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (3. b.). (M. Bütün ve S. Demir, Çev.) PEGEM Akademi.
48. Rawls, J. (2007). Siyasal liberalizm. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
49. Rummel, J. (1968). Eğitimde araştırmaya giriş. (R. Taşçıoğlu, Çev.) MEB Mesleki ve Teknik Öğretim Müsteşarlığı Mektupla Öğretim ve Teknik Yayınları.
50. Sağlam, B. (2020). Sosyal politika aracı olarak fırsat eşitliği ve bunun sağlanmasında eğitimin rolü (Tez No. 659442) [Yüksek lisans tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
51. Sen, A. (2004). Özgürlükle kalkınma. (Y. Alogan, Çev.) Ayrıntı Yayınları.
52. Silverman, D. (2018). Nitel verileri yorumlama (5. b.). (E. Dinç, Çev.) PEGEM Akademi.
53. Sönmez Akbey, S. (2006). Güneydoğu Anadolu bölgesinde eğitimin fırsat eşitliği açısından değerlendirilmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Dicle Üniversitesi, Diyarbakır.
54. Şireci, M. (2021). Öğretmenlerin EBA tutumlarının farklı değişkenler açısından incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Kahramanmaraş.
55. Tabak, H. (2017). Türkiye'de eğitimde fırsat eşitliğinin değerlendirilmesi ve geliştirilmesine ilişkin politika önerileri (Yayımlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi, Ankara.
56. Tartuk, M. (2022). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin eğitim bilişim ağı kullanım düzeyleri ve sınıf içi uygulamalarının değerlendirilmesi (Yayımlanmamış doktora tezi). İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
57. Tezcan, M. (1996). Eğitim sosyolojisi (10. b.). Feryal Matbaası.
58. Tutar, M. (2015). Eğitim bilişim ağı (EBA) sitesine yönelik olarak öğretmenlerin görüşlerinin değerlendirilmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Karadeniz Teknik Üniversitesi, Trabzon.
59. Uğur, M. T. (2023). Öğretmenlerin eğitim bilişim ağı'nı (EBA) kullanım yeterlilikleri ve amaçlarının incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi, Zonguldak.
60. Yaşar, M. M. (2014). Sosyoekonomik açıdan eğitimde fırsat eşitliği: Giresun örneği (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Giresun Üniversitesi, Giresun.
61. Yazıcı, K. (2006). Sosyal bilgilerde kullanılan görsel araçlar: haritalar-küreler, resimler, tablolar ve grafikler. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (15), s. 651-662. https://izlik.org/JA68LG62LT
62. YEĞİTEK. (2024). 23 Şubat 2024 tarihinde Yenilik ve Eğitim Teknolojileri Genel Müdürlüğü Web Sitesi: http://yegitek.meb.gov.tr adresinden erişildi.
63. Yerli, M. S. (2018). Sosyal bilgiler öğretiminde eğitim bilişim ağı (EBA) uygulamasının öğrencilerin akademik başarısına etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Adıyaman Üniversitesi, Adıyaman.
64. Yeşiltaş, E., & Pehlivan, A. (2015). Sosyal bilgiler öğretiminde çevrimiçi haritaların kullanımının akademik başarıya etkisi. Journal of Turkish Studies 10 (11), s. 1621-1636. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.8601
65. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. b.). Seçkin Yayınları.
66. Yin, R. (2017). Durum çalışması araştırması uygulamaları (3. b.). (İ. Günbayı, Çev.) Nobel Yayınları.