DÜŞÜNMEYİ DESTEKLEYEN ÖĞRETMEN DAVRANIŞLARI ÖLÇEĞİ- OKUL ÖNCESİ ÖĞRETMENİ FORMU: GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI

Öz

Bu araştırmanın amacı, okul öncesi öğretmenlerinin düşünmeyi destekleme davranışlarını ölçmeyi amaçlayan bir ölçme aracının geliştirilmesidir. Tarama modelinin kullanıldığı araştırmanın çalışma grubunu, Kütahya ilinde İl Milli Eğitim Müdürlüğü’ne bağlı özel ve resmi okul öncesi eğitim kurumlarında görev yapmakta olan 207 okul öncesi öğretmeni oluşturmaktadır. Ölçeğin yapı geçerliliğini belirlemek için Açımlayıcı Faktör Analizi yapılmış, güvenirliğini incelemek için ise iç tutarlılık katsayısı, madde toplam korelasyonu, uç grupların karşılaştırılması ve testi yarılama tekniklerinden faydalanılmıştır. Uygulanan faktör analizi sonucunda Düşünmeyi Destekleyen Öğretmen Davranışları Ölçeği-Okul Öncesi Öğretmeni Formu’nun “Açıklık”, “Dokümantasyon Aracılığıyla Yansıtma”, “Özgür/Esnek Öğrenme Ortamları Sunma”, “Soru Sorma” boyutlarından oluşan dört faktörlü yapısı ortaya çıkmıştır. Geçerlik ve güvenirlik analizleri sonucunda elde edilen değerler, ölçeğin, okul öncesi öğretmenlerinin düşünmeyi destekleme davranışlarını ölçen, kabul edilebilir düzeyde geçerli ve güvenilir Likert tipi bir ölçme aracı olduğu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

• Okul Öncesi
• Düşünme Becerileri
• Öğretmen Davranışları
• Düşünme Dostu Sınıf
• Düşünmeyi Destekleyen Öğretmen Davranışları Ölçeği-Okul Öncesi Öğretmeni Formu (DDÖDÖ-OÖÖF)

TEACHER BEHAVIORS THAT SUPPORT THINKING SCALE - PRESCHOOL TEACHER FORM: A VALIDITY AND RELIABILITY STUDY

Öz

In the present study, the purpose is develop a measurement tool that aims to measure the thinking support behaviors of preschool teachers. The study group of the research, in which the scanning model was used, consists of 207 pre-school teachers working in private and public preschool education institutions affiliated to the Provincial Directorate of National Education in the province of Kütahya. Exploratory Factor Analysis was performed to determine the construct validity of the scale, and internal consistency coefficient, item-total correlation, comparison of extreme groups and test split techniques were used to examine its reliability. As a result of the factor analysis applied, the four-factor structure of the Thinking Supporting Teacher Behaviors Scale-Preschool Teacher Form consisting of "Openness", "Reflection Through Documentation", "Providing Free/Flexible Learning Environments" and "Questioning" dimensions emerged. The values obtained as a result of the validity and reliability analyzes showed that the scale is an acceptably valid and reliable Likert-type measurement tool that measures the thinking support behaviors of preschool teachers.

Anahtar Kelimeler

• Preschool
• Thinking Skills
• Teacher Behaviors
• Thinking Friendly Classroom
• Thinking-Supporting Teacher Behaviors Scale-Preschool Teacher Form (TSTBS-PTF)

Kaynakça

1. Akar, Ü. (2007). Öğretmen adaylarının bilimsel süreç becerileri ve eleştirel düşünme beceri düzeyleri arasındaki ilişki (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Afyon.
2. Akbaba, A., ve Kaya, B. (2015). Okul öncesi öğrencilerinin düşünme becerilerinin gelişmesine yönelik görüşleri. Electronic Journal of Social Sciences, 14(55), 148-160. doi:10.17755/esosder.41522
3. Akbıyık, C., ve Ay, G. K. (2014). Okul öncesi yönetici ve öğretmenlerin düşünme becerilerinin öğretimine yönelik algıları: Bir durum çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 29(29-1), 1-18. Erişim adresi https://dergipark.org.tr/en/pub/hunefd/issue/7787/101781
4. Alkın, S. (2012). İlköğretim öğretmenlerinin 'eleştirel düşünmeyi destekleme davranışlarının' değerlendirilmesi. (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
5. Alkın-Şahin, S. ve Gözütok, F. D. (2013). Eleştirel düşünmeyi destekleyen öğretmen davranışları envanteri (EDDÖDE): Geliştirilmesi ve uygulanması [Critical thinking supportive teacher behaviors inventory (CTSTBI): Its development and application]. Eğitim Bilimleri Araştırmaları Dergisi-Journal of Educational Sciences Research, 3(2), 223–254. Erişim adresi http://ebad-jesr.com/
6. Altun, Z. D., ve Vural, D. E. (2017). Okul öncesi dönemde düşünme becerileri: Öğretmen görüşleri. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (44), 214-224. Erişim adresi https://dergipark.org.tr/en/pub/deubefd/issue/35768/401198
7. Aubrey, C., Ghent, K., & Kanira, E. (2012). Enhancing thinking skills in early childhood. International Journal of Early Years Education, 20(4), 332-348. doi:10.1080/09669760.2012.743102
8. Bay, N. (2011). Okul öncesi öğretmenlerine verilen soru sorma becerisi öğretiminin etkisinin incelenmesi. (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

9. Benson, J., & Dresdow, S. (2009). Common sense and integrative thinking. Management Decision, 47(3), 508-517. doi:10.1108/00251740910946750
10. Beyer, B. K. (1988). Developing a scope and sequence for thinking skills instruction. Educational Leadership, 45(7), 26-30. Retrieved from https://eric.ed.gov/?id=EJ370284
11. Beyer, B. (2001). Putting it all together to improve student thinking. In Costa, A. C. (Ed.), Developing minds: A resource book for teaching thinking (3rd ed.) (pp. 417-424). Alexandria, VA: Association for Supervision and Curriculum Development.
12. Burke, L. A., Williams, J. M., & Skinner, D. (2007). Teachers' perceptions of thinking skills in the primary curriculum. Research in Education, 77(1), 1-13. doi:10.7227/RIE.77.1
13. Butterworth, J., & Thwaites, G. (2013). Thinking skills: Critical thinking and problem solving. Cambridge: Cambridge University Press.
14. Büyüköztürk, Ş. (2018). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Ankara: Pegem A Yayıncılık.
15. Chappell, K., Craft, A., Burnard, P., & Cremin, T. (2008). Question‐posing and question‐responding: the heart of ‘Possibility thinking’ in the early years. Early Years, 28(3), 267-286. doi:10.1080/09575140802224477
16. Costa A. L. (1991). Developing minds: A resource book for teaching thinking. In A. L. Costa (Eds.), Teacher behaviours that enable student thinking (pp.359-369). Alexandria: Association for Supervision and Curriculum Development.
17. Cremin, T., Burnard, P. & Craft, A. (2006). Pedagogy and possibility thinking in the early years. Thinking Skills and Creativity, 12, 108 – 19.
18. Çapık, C. (2014). Geçerlik ve güvenirlik çalışmalarında doğrulayıcı faktör analizinin kullanımı. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 17(3), 196-205. Erişim adresi https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/29691
19. Çoban, Ç., ve İnan, H. Z. (2016). Okul öncesi öğretmenlerinin yaratıcılık düzeylerinin incelenmesi (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Dumlupınar Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Kütahya.
20. Dağlıoğlu, H. E., ve Çakır, F. (2010). Erken çocukluk döneminde düşünme becerilerinden planlama ve derin düşünmenin geliştirilmesi. Eğitim ve Bilim, 32(144), 28-35. Erişim adresi http://egitimvebilim.ted.org.tr/index.php/EB/article/view/820/173
21. Dalğar, G. (2017). Görsel sanat eğitimi programının okul öncesi dönem çocuklarının eleştirel düşünme becerilerine etkisinin incelenmesi (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
22. Demir, M. K. (2006). İlköğretim dördüncü ve beşinci sınıf öğrencilerinin sosyal bilgiler derslerinde eleştirel düşünme düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 26(3), 155-170. Erişim adresi https://dergipark.org.tr/en/pub/gefad/issue/6752/90797
23. Deniz, E. ve Kaptan, F. (2011). Öğretmen adaylarının eleştirel düşünme beceri düzeyleri üzerine bir inceleme. Çağdaş Eğitim Dergisi, (389), 23-32. Erişim adresi https://dergipark.org.tr/tr/pub/nwsaedu/issue/19840/212544
24. Dikici, A. (2013). Yaratıcılığı destekleyen ilköğretim öğretmenleri indeksi ölçeğinin Türkçeye uyarlanması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 13(1), 307-324. doi:10.3968/7486
25. Doğanay, A. ve Sarı, M. (2012). Düşünme dostu sınıf ölçeği (DDSÖ) geliştirme çalışması. İlköğretim Online, 11(1), 214-229. Erişim adresi https://dergipark.org.tr/tr/pub/ilkonline/issue/8590/106770
26. Dowling, M. (2005). Supporting young children's sustained shared thinking: An exploration, training materials. Early Education: British Association for Early Childhood Education. Retrieved from http://www.early-education.org.uk/.
27. Durdukoca, Ş. F., ve Demir, M. (2012). İlköğretim öğretmenlerinin bazı değişkenlere göre yansıtıcı düşünme düzeyleri ve düşüncelerindeki öğretmen niteliklerinin yansıtıcı öğretmen niteliklerine uygunluğu. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(20), 357-374. Erişim adresi https://dergipark.org.tr/en/pub/mkusbed/issue/19549/208417
28. Epstein, A. S. (2003). How planning and reflection develop young children's thinking skills. Young Children, 58(5), 28-36. Retrieved from https://eric.ed.gov/?id=EJ679112
29. Ezmeci, F., ve Akman, B. (2016). Erken çocukluk döneminde düşünme becerileri Reggio Emilia yaklaşımı ve High/Scope programı. Uluslararası Erken Çocukluk Eğitimi Çalışmaları Dergisi, 1(1), 1-13. Erişim adresi http://ijeces.hku.edu.tr/tr/pub/issue/22947/175310
30. Fisher, B. (1995). Thinking and learning together: Curriculum and community in a primary classroom. Portsmouth: Heinemann.
31. Gelen, İ. (2002). Sınıf öğretmenlerinin sosyal bilgiler dersinde düşünme becerilerini kazandırma yeterliklerinin değerlendirilmesi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(10), 100-119. Erişim adresi https://dergipark.org.tr/en/pub/cusosbil/issue/4365/59709
32. Gök, B., ve Erdoğan, T. (2011). Sınıf öğretmeni adaylarının yaratıcı düşünme düzeyleri ve eleştirel düşünme eğilimlerinin incelenmesi. Journal of Faculty of Educational Sciences, 44(2), 29-51. Erişim adresi https://dergipark.org.tr/tr/pub/tujped/issue/58028/745003
33. Görgen, İ., ve Karaçelik, S. (2013). Okul öncesi öğretmenliği ve fen bilgisi öğretmenliği öğrencilerinin yaratıcı düşünme beceri düzeylerinin karşılaştırmalı incelenmesi. Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (23), 129-146. Erişim adresi https://dergipark.org.tr/en/pub/musbed/issue/23517/250585
34. Ho, R. (2006). Handbook of univariate and multivariate data analysis and interpretation with SPSS. New York: CRC Press.
35. Isbell, R.T. & Raines S.C. (2003). Creativity and the arts with young children. Canada: Thomson Delmar Learning Printed.
36. Juuso, H. (2007). Child, philosophy and education. Oulu: Oulu University Press.
37. Kalaycı, Ş. (2005). Faktör analizi. Ş.Kalaycı (Ed.) SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri. İçinde (s.321-331). Ankara: Asil Yayın Dağıtım
38. Karaduman, G. B., ve Çiftçi, C. (2018). Sınıf öğretmenlerinin yaratıcılığı destekleyici davranışlarının incelenmesi. Sakarya University Journal of Education, 8(3), 242-262. doi:10.19126/suje.406650
39. Kass, R. A., & Tinsley, H. E. (1979). Factoranalysis. Journal of Leisure Research, 11(2), 120-138. doi:10.1080/00222216.1979.11969385
40. Kaya, N. G. (2018). Üstün yetenekli öğrencilerin öğretmenlerinin yaratıcılığı destekleme düzeylerinin belirlenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 16(2), 157-175. Erişim adresi https://dergipark.org.tr/en/pub/tebd/issue/41575/436900
41. Kılıç, S. (2016). Cronbachs alpha reliability coefficient. Journal of Mood Disorders, 6(1), 47-48. doi:10.5455/jmood.20160307122823
42. Kline, N. (2002). Time to think: Listening to ignite the human mind. London: Ward Lock.
43. Korkmaz, Ö. (2009). Öğretmenlerin eleştirel düşünme eğilim ve düzeyleri. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(1), 1-13. Erişim adresi https://dergipark.org.tr/en/pub/kefad/issue/59520/855964
44. Korkmaz, Ö., ve Yeşil, R. (2009). Öğretim kademelerine göre öğrencilerin eleştirel düşünme düzeyleri. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(2), 19-28. Erişim adresi https://dergipark.org.tr/en/pub/kefad/issue/59518/855936
45. Köse, E., Çelik Ercoşkun, N., ve Balcı, A. (2016). Okul öncesi ve sınıf öğretmeni adaylarının yaratıcı düşünme ve problem çözme becerilerinin incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (40), 153-170. Erişim adresi https://dergipark.org.tr/tr/pub/maeuefd/issue/26849/282349
46. Köstekçi, E. (2016). Öğretmen adaylarının girişimcilik özellikleri ile yansıtıcı düşünme düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Bartın Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
47. Lipman, M. (1988). Philosophy goes to school. Philadelphia: Temple University Press
48. Lipman, M. (2003). Thinking in education. Cambridge: Cambridge University Press.
49. Millî Eğitim Bakanlığı.(2013). Okul öncesi eğitim programı. Ankara: Temel Eğitim Genel Müdürlüğü. Erişim adresi https://tegm.meb.gov.tr/dosya/okuloncesi/ooproram.pdf [14.11.2019].
50. Mutlu, E., ve Aktan, E. (2011). Okul öncesi öğretmenlerinin düşünme eğitimi ile ilgili tutumlarının incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 9(4), 799-828. Erişim adresi https://dergipark.org.tr/en/pub/tebd/issue/26098/274987
51. Mutlu, E. (2010). Erken çocukluk dönemindeki çocukların (60-72 ay) düşünme düzeylerinin ve okul öncesi öğretmenlerinin düşünme eğitimi ile ilgili tutumlarının incelenmesi (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Çanakkale.
52. National Research Council. (2001). Nutrient requirements of dairy cattle: 2001. Washington: National Academies Press.
53. Newmann, F. M. (1990). Higher order thinking in teaching social studies. A rationale for the assesstment of classroom thoughtfulness. Journal of Curriculum Studies, 22(1), 41-56. doi:10.1080/0022027900220103
54. Ritchhart, R. (2002). Intellectual character: What it is, why it mattersand how toget it. San Fransisco: Jossey-Bass.
55. Salmon, A. K. (2008). Promoting a culture of thinking in the young child. Early Childhood Education Journal, 35(5), 457-461. doi:10.1007/s10643-007-0227-y
56. Salmon, A. K., & Lucas, T. (2011). Exploring young children's conceptions about thinking. Journal of Research in Childhood Education, 25(4), 364-375. doi:10.1080/02568543.2011.605206
57. Schumacker, R. E., & Lomax, R. G. (2010). A beginner’s guideto structural equation modeling (3rd ed.). New York: Taylor & Francis Group.
58. Sharp, C. (2004). Developing young children's creativity: what can we learn from research?. Topic, 32, 5-12. doi:10.18296/set.0633
59. Sharp, A. M. (2014). The other dimension of caring thinking. Journal of Philosophy in Schools, 1(1) 15-21. doi:10.21913/JPS.v1i1.989
60. Snyder, L. G., & Snyder, M. J. (2008). Teaching Critical Thinking and Problem Solving Skills. Delta Pi Epsilon Journal, 50, 90-99.
61. Soydan, S. B., ve Dereli, H. M. (2014). Farklı yaklaşımları uygulayan okul öncesi öğretmenlerinin çocuklarda düşünme becerilerini geliştirmek için kullandıkları stratejilerin belirlenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 22(2), 475-496. Erişim adresi https://dergipark.org.tr/en/pub/kefdergi/issue/22602/241501
62. Sternberg, R. J. (2013). Contemporary theories of intelligence. In W. M. Reynolds, G. E. Miller, & I. B. Weiner (Eds.), Handbook of psychology: Educational psychology (pp. 23–44).
63. Tabachnick, B. G. & Fidell, L. S. (2001). Using multivariate statistics (4ᵗʰ ed.). Boston: Allyn and Bacon.
64. Tabor, M. (1988). Better student thinking through changing teacher behaviors. Educational Leadership, 4(7), 49. Retrieved from https://eric.ed.gov/?id=EJ370294
65. Taggart, G. L., & Wilson, A. P. (2005). Promoting reflective thinking in teachers 50 action strategies. California: Corwin Press.
66. Tavşancıl, E. (2005). Tutumların ölçülmesi ve SPSS ile veri analizi (2. bs). Ankara: Nobel Yayınları.
67. Tok, E. (2008). Düşünme becerileri eğitimi programının okul öncesi öğretmen adaylarının eleştirel, yaratıcı düşünme ve problem çözme becerilerine etkisinin incelenmesi (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
68. Tok, E., ve Sevinç, M. (2010). Düşünme becerileri eğitiminin eleştirel düşünme ve problem çözme becerilerine etkisi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 27(27), 67-82. Erişim adresi https://dergipark.org.tr/en/pub/pauefd/issue/11116/132931
69. Udall, A. J. & Daniels, J. E. (1991). Creating active thinkers: 9 strategies for a thoughtful classroom. Chicago: Zephyr Press. Yaralı, K. T. (2019). Gelişimsel açıdan eleştirel düşünme ve çocuklarda eleştirel düşünmenin desteklenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 48, 454-479. doi:10.9779/pauefd.536546
70. Yaşlıoğlu, M. M. (2017). Sosyal bilimlerde faktör analizi ve geçerlilik: Keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizlerinin kullanılması. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 46,74-85. Erişim adresi https://dergipark.org.tr/tr/pub/iuisletme/issue/32177/357061
71. Yılmaz, E., Eser, E., Sekuri, C., ve Kultursay, H. (2011). Miyokart enfarktüsü boyutsal değerlendirme ölçeği (MIDAS) Türkçe sürümünün psikometrik özellikleri. AnatolianJournal of Cardiology/Anadolu Kardiyoloji Dergisi, 11(5), 386-401. doi:10.5152/akd.2011.105
72. Yuvacı, Z., ve Dağlıoğlu, H. E. (2018). Okul öncesi eğitim alan çocukların ve bulundukları sınıf ortamının yaratıcılık düzeyleri arasındaki ilişkisinin incelenmesi. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 2(2), 234-256. doi:10.24130/eccd-jecs.196720182262
73. Zwick, W. R., & Velicer, W. F. (1986). Comparison of five rules for determining the number of components toretain. Psychological Bulletin, 99(3), 432-442. doi:10.1037/0033-2909.99.3.432
74. Wallace, B., Cave, D., & Berry, A. (2009). Teaching problem-solving and thinking skills through science: Exciting cross-curricular challenges for foundation phase and key stages one and two. London: Routledge.
75. Walsh, B. A., & Blewitt, P. (2006). The effect of questioning style during story book reading on novel vocabulary acquisition of preschoolers. Early Childhood Education Journal, 33(4), 273-278. doi:10.1007/s10643-005-0052-0
76. Walsh, G., Murphy, P., & Dunbar, C. (2007). Thinking skills in the early years: A guide for practitioners. Belfast: CCEA.