Araştırma Makalesi

Kerpiç Miras Alanlarında Yönetim Yaklaşımları: Üç Dünya Miras Alanı Üzerinden Bir Değerlendirme

Cilt: 7 Sayı: 2 16 Temmuz 2026
PDF İndir
TR EN

Kerpiç Miras Alanlarında Yönetim Yaklaşımları: Üç Dünya Miras Alanı Üzerinden Bir Değerlendirme

Öz

Kerpiç, binlerce yıldır farklı coğrafyalarda geniş bir yelpazede kullanılmış, doğal çevre ile uyumlu ancak diğer geleneksel malzemelere göre sürekli bakım gerektiren toprak esaslı bir malzemedir. Bu durum, özellikle miras niteliğindeki kerpiç varlıkların özgünlük ve bütünlük değerlerinin sürdürülebilirliği açısından teknik gelişmelerin yanı sıra toplumsal pratiklerin de önemine işaret eder. Dünyadaki kerpiç yapıların bir kısmı yerel toplulukların kültürel değeri olarak UNESCO’nun Dünya Miras Listesi’ne dahil edilmiş; sınırlı sayıda alanda ise aktif yaşantının süregeldiği tespit edilmiştir. Bu alanların sürdürülebilirliği konusundaki çeşitli zorluklar her toplumun yasal ve yönetsel mekanizmaları kapsamında farklı koruma sorunlarının gelişmesine ortam hazırlamıştır. Çalışmada kerpiç mirasın sürekliliği ile toplumsal pratikler arasındaki ilişki; literatürde tanımlanmış farklı yönetişim mekanizmaları ekseninde, UNESCO Dünya Miras Listesi’ndeki Taos Pueblo, Tiébélé Kraliyet Sarayı ve Ait-Ben-Haddou yerleşimleri çerçevesinde karşılaştırmalı vaka analizi olarak incelenmiştir. Vaka analizinde her alan, UNESCO raporları ve evrensel koruma metinleri zemininde içerik analizi yöntemiyle ilişkilendirilerek incelenirken; karşılaştırmalı analiz bu verilerin kavramsal bir tabloya dönüştürülmesiyle gerçekleştirilmiştir. Analiz bulgularına göre somut olmayan kültürel miras pratikleri korumada bütünleyici bir unsur olup, bu pratiklerin sürdürülmesi, fiziksel müdahalelerin ötesinde yerel topluluklar, kamu gücü ve diğer paydaşların iş birliğine dayanır. Belirtilen durum, kerpiç mirasın koruma süreçlerinde çoklu aktörlerin ve hibrit yönetişim yaklaşımlarının etkili olacağı çok boyutlu bir yapının gereksinime işaret eder. İncelenen vakalar ise söz konusu yapıyı bağlama özgü dinamikleri ile değişen düzeylerde ortaya koymaktadır. Çalışma, farklı yönetişim modellerinin koruma süreçlerinde işleyişine özgü etkilere sahip olduğunu, ancak koruma sorunlarının yönetim yapılarına indirgenemeyeceğini diğer bir deyişle korumanın başarısının yerel onarım kültürü ve aktörlerle kurulan bütüncül ilişkiye bağlı olduğunu ortaya koyar.

Anahtar Kelimeler

Kerpiç miras, Miras Yönetimi, Dünya mirası, Yönetişim

Destekleyen Kurum

Yazar(lar) bu makalenin araştırılması, yazarlığı ve/veya yayımlanması için hiçbir maddi destek almamışlardır.

Etik Beyan

Bu çalışma, doğrudan insan katılımı ya da etik kurul onayı gerektiren nitelikte veri içermediği için etik kurul onayı alınmamıştır.

Kaynakça

  1. Borrini-Feyerabend, G., Dudley, N., Jaeger, T., Lassen, B., Pathak Broome, N., Phillips, A., & Sandwith, T. (2013). Governance of protected areas: From understanding to action (Best Practice Protected Area Guidelines Series No. 20). IUCN. https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/pag-020.pdf
  2. Burkina Faso. (2007). Law No. 024-2007/AN of November 13, 2007, Relating to Cultural Heritage Protection in Burkina Faso. UNODC SHERLOC Veritabanı, https://www.unodc.org/cld/uploads/res/document/law-no-024-2007-relating-to-cultural-heritage-protection-in-burkina-faso_html/English.pdf
  3. Correia, M. (2016). Conservation in earthen heritage: Assessment and significance of failure, criteria, conservation theory, and strategies. Cambridge Scholars Publishing.
  4. Correia, M., Jerome, P., Blondet, M., & Achenza, M. M. (Eds.). (2016). TERRA 2012 Proceedings: 12th SIACOT 11th International conference on the study and conservation of earthen architectural heritage. Argumentum Publisher.
  5. CRAterre. (t.y.). Conservation of the Ksar of Aït-Ben-Haddou. 30 Nisan 2026 tarihinde erişildi, https://craterre.org/en/case/conservation-du-ksar-dait-ben-haddou/
  6. Department of the Interior. (2019). Deb Haaland visits Grande High School, Taos, New Mexico (2019-08-20) 01 [Fotoğraf]. Wikimedia Commons. 30 Nisan 2026 tarihinde erişildi, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?search=Deb+Haaland+visits+Grande+High+School%2C+Taos%2CNew+Mexico%282019-08-20%29&title=Special%3AMediaSearch&type=image
  7. DRieselman. (2011). Taos Pueblo by stream of water [Fotoğraf]. Wikimedia Commons. 30 Nisan 2026 tarihinde erişildi, https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Taos_Pueblo_by_stream_of_water.jpg
  8. Galuzzi, L. (2007). Taos Pueblo cemetery [Fotoğraf]. Wikimedia Commons. 30 Nisan 2026 tarihinde erişildi, https://commons.wikimedia.org/wiki/File:USA_09643_Taos_Pueblo_Luca_Galuzzi_2007.jpg
  9. Gandreau, D., & Delboy, L. (2012). Ksar of Ait-Ben-Haddou (Morocco). T. Joffroy (Ed.), Traditional conservation practices for earthen architecture in World Heritage properties içinde (s. 45–58). UNESCO World Heritage Centre. 30 Nisan 2026 tarihinde erişildi, https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000217020
  10. Google. (2026). Google Earth Pro (Sürüm 7.3) [Bilgisayar Yazılımı]. California: Google LLC.

Kaynak Göster

APA
Özelmacı, C., Okur, V., & Duman, İ. E. (2026). Kerpiç Miras Alanlarında Yönetim Yaklaşımları: Üç Dünya Miras Alanı Üzerinden Bir Değerlendirme. EKSEN Dokuz Eylül Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dergisi, 7(2). https://doi.org/10.58317/eksen.1898539
AMA
1.Özelmacı C, Okur V, Duman İE. Kerpiç Miras Alanlarında Yönetim Yaklaşımları: Üç Dünya Miras Alanı Üzerinden Bir Değerlendirme. EKSEN-DEÜ MFD. 2026;7(2). doi:10.58317/eksen.1898539
Chicago
Özelmacı, Cansu, Visal Okur, ve İrem Eda Duman. 2026. “Kerpiç Miras Alanlarında Yönetim Yaklaşımları: Üç Dünya Miras Alanı Üzerinden Bir Değerlendirme”. EKSEN Dokuz Eylül Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dergisi 7 (2). https://doi.org/10.58317/eksen.1898539.
EndNote
Özelmacı C, Okur V, Duman İE (01 Temmuz 2026) Kerpiç Miras Alanlarında Yönetim Yaklaşımları: Üç Dünya Miras Alanı Üzerinden Bir Değerlendirme. EKSEN Dokuz Eylül Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dergisi 7 2
IEEE
[1]C. Özelmacı, V. Okur, ve İ. E. Duman, “Kerpiç Miras Alanlarında Yönetim Yaklaşımları: Üç Dünya Miras Alanı Üzerinden Bir Değerlendirme”, EKSEN-DEÜ MFD, c. 7, sy 2, Tem. 2026, doi: 10.58317/eksen.1898539.
ISNAD
Özelmacı, Cansu - Okur, Visal - Duman, İrem Eda. “Kerpiç Miras Alanlarında Yönetim Yaklaşımları: Üç Dünya Miras Alanı Üzerinden Bir Değerlendirme”. EKSEN Dokuz Eylül Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dergisi 7/2 (01 Temmuz 2026). https://doi.org/10.58317/eksen.1898539.
JAMA
1.Özelmacı C, Okur V, Duman İE. Kerpiç Miras Alanlarında Yönetim Yaklaşımları: Üç Dünya Miras Alanı Üzerinden Bir Değerlendirme. EKSEN-DEÜ MFD. 2026;7. doi:10.58317/eksen.1898539.
MLA
Özelmacı, Cansu, vd. “Kerpiç Miras Alanlarında Yönetim Yaklaşımları: Üç Dünya Miras Alanı Üzerinden Bir Değerlendirme”. EKSEN Dokuz Eylül Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dergisi, c. 7, sy 2, Temmuz 2026, doi:10.58317/eksen.1898539.
Vancouver
1.Cansu Özelmacı, Visal Okur, İrem Eda Duman. Kerpiç Miras Alanlarında Yönetim Yaklaşımları: Üç Dünya Miras Alanı Üzerinden Bir Değerlendirme. EKSEN-DEÜ MFD. 01 Temmuz 2026;7(2). doi:10.58317/eksen.1898539