Yayın Etiği
EKSEN MFD, Committee on Publication Ethics (COPE), Directory of Open Access Journals (DOAJ), Open Access Scholarly Publishers Association (OASPA), Budapest Open Access Initiative (BOAI) organizasyonlarının öngördüğü ve kabul ettiği yayın ilkelerini uygular. Ayrıca, EKSEN MFD yer aldığı TÜBİTAK ULAKBİM çatısı altında DergiPark'ın belirlediği yayın ilkelerini uygular.
EKSEN MFD’ye çalışmalarını gönderen yazarlar etik kurallara uymakla yükümlüdür ve etik ihlal yapmadıklarını beyan etmiş sayılırlar. Etik ihlal içeren çalışmalar değerlendirme sürecine alınmadan reddedilir. Etik ihlal tespit edilmesi halinde konuya ilişkin rapor yazara ve gerekli görülmesi halinde ilgili kurumlara gönderilir ve COPE veya eşdeğer yönergelerin standartları referans alınır.
EKSEN MFD, çalışmaların yayın sürecinde, yazarların, hakemlerin ve editörlerin aşağıda yer alan "bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırı genel eylemler"de bulunmamasını bekler.
1. Bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırı genel eylemler (Yükseköğretim Kurulu Üniversiteler Arası Kurul Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi'nden alınmıştır)
a) İntihal: Başkalarının fikirlerini, metotlarını, verilerini, uygulamalarını, yazılarını, şekillerini veya eserlerini, bilimsel etik kurallarına uygun biçimde atıf yapmadan kısmen veya tamamen kendi eseriymiş gibi sunmak,
b) Sahtecilik: Araştırmaya dayanmayan veriler üretmek, sunulan veya yayınlanan eseri gerçek olmayan verilere dayandırarak düzenlemek veya değiştirmek, bunları rapor etmek veya yayımlamak, yapılmamış bir araştırmayı yapılmış gibi göstermek,
c) Çarpıtma: Araştırma kayıtları ve elde edilen verileri tahrif etmek, araştırmada kullanılmayan yöntem, cihaz ve materyalleri kullanılmış gibi göstermek, araştırma hipotezine uygun olmayan verileri değerlendirmeye almamak, ilgili teori veya varsayımlara uydurmak için veriler veya sonuçlarla oynamak, destek alınan kişi ve kuruluşların çıkarları doğrultusunda araştırma sonuçlarını tahrif etmek veya şekillendirmek,
d) Mükerrer yayım: Bir araştırmanın aynı sonuçlarını içeren birden fazla eseri doçentlik sınavı değerlendirmelerinde ve akademik terfilerde ayrı eserler olarak sunmak,
e) Dilimleme: Bir araştırmanın sonuçlarını araştırmanın bütünlüğünü bozacak şekilde, uygun olmayan biçimde parçalara ayırarak ve birbirine atıf yapmadan çok sayıda yayın yaparak belirli sınav değerlendirmelerinde ve akademik teşvik ve terfilerde ayrı eserler olarak sunmak,
f) Haksız yazarlık: Aktif katkısı olmayan kişileri makale yazarlarına eklemek, aktif katkısı olan kişileri yazarlar arasına dâhil etmemek, yazar sıralamasını gerekçesiz ve uygun olmayan bir biçimde değiştirmek, aktif katkısı olanların isimlerini yayım sırasında veya sonraki baskılarda eserden çıkarmak, aktif katkısı olmadığı halde nüfuzunu kullanarak ismini yazarlar arasına dâhil ettirmek,
g) Diğer etik ihlali türleri: Destek alınarak yürütülen araştırmaların yayınlarında destek veren kişi, kurum veya kuruluşlar ile onların araştırmadaki katkılarını açık bir biçimde belirtmemek, insan ve hayvanlar üzerinde yapılan araştırmalarda etik kurallara uymamak, yayınlarında hasta haklarına saygı göstermemek, hakem olarak incelemek üzere görevlendirildiği bir eserde yer alan bilgileri yayınlanmadan önce başkalarıyla paylaşmak, bilimsel araştırma için sağlanan veya ayrılan kaynakları, mekânları, imkânları ve cihazları amaç dışı kullanmak, tamamen dayanaksız, yersiz ve kasıtlı etik ihlali suçlamasında bulunmak (YÖK Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi, Madde 8)
EKSEN MFD ilgili tarafların "bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırı genel eylemler" dışında aşağıda yer alan sorumluluklara da uymasını bekler.
2. Yazarların Sorumlulukları
Yazar(lar):
a) Sunulan makalenin yazar(lar)ın orijinal çalışması olduğunu,
b) Tüm yazarların bu çalışmaya bireysel olarak katılmış olduklarını ve bu çalışma için her türlü sorumluluğu aldıklarını,
c) Tüm yazarların sunulan makalenin son halini gördüklerini ve onayladıklarını,
d) İlk başvuru sırasında tüm yazarların dahil edildiğini, yazar ekleme, çıkarma ve yazar sıralaması değişikliğinin makale kabul edildikten sonra talep edilmeyeceğini, bunun etik gerekçelerle ve hukuken zorunlu olduğu durumlarda editör kararını kabul edeceklerini,
e) Makalenin bir kısmı ya da tamamının başka bir yerde yayımlanmadığını veya yayımlanmak üzere sunulmadığını,
f) Makalede bulunan metnin, şekillerin ve dokümanların diğer şahıslara ait olan Telif Haklarını ihlal etmediğini, telif hakkı iznini alma sorumluluğunun yazarlarda olduğunu ve EKSEN MFD’nin Editör ve Editör Kurulunun hiçbir sorumluluğu olmadığını bildiğini; Makalede yararlanılan tüm kaynakların, yazım kılavuzunda ifade edilen biçimde belirtildiğini ve kullanılan görsel malzemelerin (şekil, tablo, fotoğraf, harita vb.) daha önce yayınlanmış olması durumunda kaynağına ilişkin bilgilerin derginin yazım kurallarına uygun şekilde verildiğini,
g) İntihal, sahtecilik, çarpıtma, tekrar yayım, dilimleme, haksız yazarlık vb. gibi yukarıda belirtilen yayın etiğine aykırı eylemlerden kaçındığını,
h) Makalede hiçbir suç unsuru veya kanuna aykırı ifade bulunmadığını, araştırma yapılırken kanuna aykırı herhangi bir malzeme ve yöntem kullanılmadığını,
i) Revizyon süreçlerine (hakem değerlendirme revizyonları başta olmak üzere mizanpaj işlemleri, yazım editörü vs.) zamanında cevap vereceklerini,
j) Yararlanılan tüm eserlerin kaynakçada eksiksiz gösterildiğini; sahte kaynağa yer verilmediğini,
k) Makale değerlendirme sürecinde, editörler kurulunun çalışmaya ilişkin ham verileri talep edebileceğini ve bu durumda ham verileri editor kuruluna ileteceklerini,
l) Sunulan makale üzerindeki telif hakları yazarlarda kalmakla birlikte, ilk yayımlama hakkını Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY-NC 4.0) lisansı (https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/) ile açık erişim olarak yayınlamak üzere Eksen DEU Mimarlık Fakültesi Dergisi’ne vermeyi, makale yayınlandıktan sonra uygun atıf yapılması ve ticari amaçlarla kullanılmaması koşuluyla eserlerin kopyalanmasına, paylaşılmasına, çoğaltılmasına ve uyarlanmasını kabul edeceklerini,
m) Makale daha önce bildiri (tam metin olarak yayınlanmamış olmak koşuluyla), tez vb. olarak herhangi bir yerde sunulmuşsa “Beyanlar” bölümünde belirteceklerini,
n) Makaleye konu olan çalışmanın, kişi/kurumlarca desteklenerek ya da proje/araştırma desteğinden yararlanılarak hazırlanması durumunda, bunu açıklayan bilginin Beyanlar bölümünde yer aldığını,
o) Çalışma ile ilgili herhangi bir çıkar çatışması bulunmadığını;
p) Makalenin içinde yer alan bilgilerin sorumluluğunun yazar/larına ait olduğunu ve makalelerinde değerlendirme aşamasında ya da elektronik ortamda yayınlandığında, bir hata tespit ettiklerinde, editörü/editörler kurulunu bilgilendireceklerini ve düzeltme ya da geri çekme talebinde bulunacaklarını taahhüt ederler.
3. Hakemlerin Sorumlulukları
Hakemler:
a) Nesnel ve tarafsız bir bilimsel değerlendirme yapmalıdır. Hakemler akademik görgü kurallarına dikkat eden yapıcı eleştiriler yapmalı; hakaret ve öznel yargı içeren kişisel yorumlardan kaçmalıdır.
b) Yazarlarla, çalışmayla, kurumlarla veya varsa fon sağlayıcılarla çıkar çatışması içinde olmamalıdır. Olduğunu fark ettiğinde hakemlikten çekilmelidirler.
c) Şüphelendikleri etik ihlaller konusunda Editör(ler)’ü bilgilendirmelidir. Ayrıca çıkar çatışması ya da çıkar birliği olduğundan şüphelendikleri makaleyi değerlendirmeyi reddederek, editörlere bilgi vermelilerdir.
d) Gönderilen makaleyi değerlendirmeye yetkin olmadığı kanaatine sahip olduğunda, konusu uzmanlık alanı ile ilgili olmadığında ya da makul süre içinde değerlendirmeyi tamamlayamayacağını öngördüğünde hakemlikten çekilmelidirler.
e) Gizliliği ihlal etmemeli, ilgili yazar(lar), editör ya da hakemler dışında üçüncü kişilerle makaleyi paylaşmamalıdır. Ayrıca hakemler, değerlendirmek üzere görevlendirildikleri makaleleri bütün olarak ya da kısmen yapay zeka araçlarına yüklememelidir.
f) Değerlendirmesini tamamladığı ancak henüz yayımlanmayan bir makaleye ait herhangi bir veriyi kullanmamalıdırlar.
g) Değerlendirdikleri makalelere ilişkin Elektronik Hakem Değerlendirme Formu’nu doldurmalı; ek dosya yüklemeleri gerektiğinde ise çift taraflı kör hakemlik sürecine zarar vermemek için dosyalarını anonimleştirmelidir.
h) Hakemlik davetine süresi içinde cevap vermeli; değerlendirmeyi kabul ettikleri makaleyi süresi içinde değerlendirmelidir.
4. Editörlerin Sorumlulukları
Editörler:
a) Bir makaleyi kabul etmek, reddetmek ya da düzeltilmesi için tekrar göndermek konusunda sorumludurlar ve tarafsızdırlar.
b) Dergide yayımlanan makalelerin, özgün nitelikte bilimsel ve teknik araştırmalar ve derlemeler olmasını takip ederler.
c) Yazarlarla, çalışmayla, kurumlarla veya varsa fon sağlayıcılarla çıkar çatışması içinde olmamalıdır. Olduğunu fark ettiğinde editörlükten çekilmelidirler.
d) Gizliliği ihlal etmemeli, ilgili yazar(lar), diğer editör(ler) ya da hakemler dışında üçüncü kişilerle makaleyi paylaşmamalıdırlar. Editörler, makaleleri bütün olarak ya da kısmen yapay zeka araçlarına yüklememelidir.
e) Yayına kabul ettiği ancak henüz yayımlanmayan bir makaleye ait herhangi bir veriyi kullanmamalıdırlar.
f) Hakemlerin isimlerini yazarlardan saklamalıdırlar. Yazarların isimlerini de hakemlerden saklamalıdır.
g) Dergi editörleri görevleri süresince “Başyazı/ Editorial" haricinde dergide değerlendirilmek üzere makale başvurusu yapamaz ve makale yayımlayamazlar. Editörler Kurulu üyeleri dergiye makale başvurusu yapmaları durumunda kendi süreçlerinde görev alamazlar.
h) Her makale için en az iki hakem tarafından Çift Taraflı Kör Hakemlik Değerlendirmesi almalıdır. Her makalenin yansız ve süresi içinde konunun uzmanı hakemler tarafından değerlendirilmesini sağlarlar ve desteklerler. Akademik görgü kurallarına uymayan ve bilimsel olmayan hakem görüşlerini engellerler.
i) Hakem havuzunun kapsayıcı olmasını sağlar ve sürekli geliştirir.
j) Dergide yayımlanan makalelere yönelik tutarlı eleştirileri dikkate alır, değerlendirme formları ve metin üzerinde belirtilen notlar ile düzeltme istemlerini hakem isimlerini gizli tutarak dergi yönetim sistemi üzerinden yazar(lar)a iletir, eleştirilen makalelerin yazar(lar)ına yanıt hakkı tanır.
k) Editörler, yazma ve yayınlama kılavuzuna uygunluğu sağlamak için gerekli değişiklikleri yapma ve makaleyi düzenleme yetkisine sahiptir.