A Scale Development Study for Measuring Geography Teachers’ Self-Efficacy in Geographic Skills

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 2, 188 - 206, 31.12.2025

Ceylan Çakır Karagüç , Ülkü Eser Ünaldı

https://doi.org/10.51725/etad.1699967

Öz

This study aimed to develop a valid and reliable scale to measure geography teachers’ self-efficacy perceptions regarding geographic skills. During the scale development process, item pools based on the 2005 and 2018 Geography Curriculum and relevant literature were evaluated for content validity by nine experts. As a result of the Exploratory Factor Analysis (EFA), a three-factor structure with 35 items was obtained and tested through Confirmatory Factor Analysis (CFA). Data were collected from 301 teachers for EFA and 332 teachers for CFA. CFA findings indicated that the factor structure of the scale was statistically consistent with the dataset and demonstrated an acceptable level of model fit. The reliability of the scale was evaluated using Cronbach’s Alpha and McDonald's Omega coefficients, both of which showed high internal consistency. The developed scale assesses self-efficacy perceptions toward geographic skills in three sub-dimensions. The findings suggest that the scale can be a useful tool for supporting teachers’ professional development, planning in-service training, and improving the quality of geography education.

Anahtar Kelimeler

Geographic skills , Geography education , Teacher self-efficacy , Scale , Scale development

Coğrafya Öğretmenlerinin Coğrafi Becerilere Dair Özyeterlik Algılarını Ölçmeye Yönelik Bir Ölçek Geliştirme Çalışması

Öz

Bu araştırmada, coğrafya öğretmenlerinin coğrafi becerilere yönelik öz yeterlik algılarını ölçmeye yönelik geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirilmesi amaçlanmıştır. Ölçek geliştirme sürecinde 2005 ve 2018 Coğrafya Dersi Öğretim Programları temel alınarak, literatüre dayalı oluşturulan madde havuzu, 9 uzmanın görüşleriyle kapsam geçerliği açısından değerlendirilmiştir. Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) sonucunda üç faktörlü ve 35 maddelik bir yapı elde edilmiş; bu yapı Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiştir. AFA için 301, DFA için ise 332 öğretmenden veri toplanmıştır. DFA bulguları, ölçeğin faktör yapısının veri setiyle istatistiksel olarak tutarlı ve kabul edilebilir düzeyde uyumlu olduğunu göstermektedir. Ölçeğin güvenirliği Cronbach Alfa ve McDonald's Omega katsayıları ile değerlendirilmiş ve yüksek iç tutarlılık değerleri elde edilmiştir. Geliştirilen ölçek, coğrafi becerilere yönelik öz yeterlik algılarını üç alt boyutta değerlendirmektedir. Elde edilen sonuçlar, ölçeğin coğrafya öğretmenlerinin mesleki gelişimlerinin desteklenmesi, hizmet içi eğitimlerin planlanması ve coğrafya öğretiminin niteliğinin artırılması gibi alanlarda kullanılabilecek nitelikte bir araç olabileceğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Coğrafi beceri , coğrafya eğitimi , öğretmen özyeterliği , ölçek , ölçek geliştirme

Etik Beyan

Uygulama yapabilmek için Gazi Üniversitesi Etik Kurulu’na başvurulmuş ve etik kurulu tarafından 2021 – 905 araştırma kod numarası ile 21.09.2021 tarih ve 14 sayılı toplantıda onaylanmıştır.

Kaynakça

• Akdağ, M. (t.y.). Kapsam (İçerik) Geçerlilik Oranı Hesaplama – Lawshe Tekniği [PowerPoint sunumu]. İnönü Üniversitesi.https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://avesis.inonu.edu.tr/resume/downloadfile/mustafa.akdag%3Fkey%3D10de8b19-87dc-45a5-9201-4f4a33c80fb0%26announcementId%3D2ebd773c-e3a7-473f-bd6b-255febe67883&ved=2ahUKEwjbqcnrh_uNAxXeSfEDHaZfO3cQFnoECBYQAQ&usg=AOvVaw3gUycWNLYXYBo7GxcbVU_H sayfasından erişilmiştir.
• Akengin, H., Şahin, C., Kaya, B., Bengiç, G., ve Sargın, S. (2010). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının bazı genel coğrafya konuları ve bunların öğretimi ile ilgili öz-yeterlik algıları. Marmara Coğrafya Dergisi, 21, 78–97. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3199 sayfasından erişilmiştir.
• Aksoy, V., Diken, İ. H. (2009). Rehber öğretmen özel eğitim öz yeterlik ölçeği: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 10(01), 29-42. https://doi.org/10.1501/Ozlegt_0000000131.
• Aydın, F., ve Sağdıç, A. (2016). Coğrafya bölümü son sınıf öğrencilerinin coğrafya alanına yönelik öz yeterlik inançları. Marmara Coğrafya Dergisi, 33, 78–97. https://www.ijoess.com/Makaleler/1420540857_2.%2037-49%20FATİH%20AYDIN.pdf sayfasından erişilmiştir.
• Artvinli, E. (2010). Coğrafya derslerini yapılandırmak: Aksiyon (eylem) araştırmasına dayalı bir ders tasarımı. Marmara Coğrafya Dergisi, 21, 184–218. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3204 sayfasından erişilmiştir.
• Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. New York, NY: W.H. Freeman. https://www.academia.edu/28274869/Albert_Bandura_Self_Efficacy_The_Exercise_of_Control_W_H_Freeman_and_Co_1997_pdf sayfasından erişilmiştir.
• Bent, G. J., Bakx, A. ve Brok, P. (2016). Primary education teachers’ self-efficacy beliefs for teaching Geography lessons. International Research in Geographical and Environmental Education, 26(2), 150–165. https://doi.org/10.1080/10382046.2016.1235358.
• Büyüköztürk, Ş. (2019). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni, SPSS uygulamaları ve yorum (25. bs.). Ankara: Pegem.
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2022). Bilimsel araştırma yöntemleri (30. bs.). Ankara: Pegem.
• Byrne, B. M. (2011). Structural equation modeling with AMOS: Basic concepts, applications, and programming (2nd ed.). New York, NY: Routledge.
• Candaş, B. ve Özmen, H. (2020). Fen bilgisi özel alan yeterliklerine yönelik öz yeterlik ölçeği geliştirme çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 35(4), 746–758. https://doi.org/10.16986/HUJE.2019052872.
• Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates.
• Çapa, Y., Çakıroğlu, J. ve Sarıkaya, H. (2005). The development and validation of a Turkish version of the Teachers’ Sense of Efficacy Scale. Education and Science (Eğitim ve Bilim), 30(137), 74–81. https://educationandscience.ted.org.tr/article/view/668/653 sayfasından erişilmiştir.
• Çolak, İ., Yorulmaz, Y. İ., ve Altinkurt, Y. (2017). Öğretmen özyeterlik inancı ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. MSKU Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(1), 20–32. https://doi.org/10.21666/muefd.319209
• DeVellis, R. F. (2014). Scale development: Theory and applications (4th ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.
• Erkuş, A. (2016). Psikolojide ölçme ve ölçek geliştirme 1: Temel kavramlar ve işlemler. Ankara: Pegem.
• Gençtürk, E., Uzunöz, A. ve Akbaş, Y. (2012). Coğrafya öğretmenlerinin temel teknoloji öz-yeterlik düzeylerinin belirlenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 10(4), 773–796. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tebd/issue/26095/274964 sayfasından erişilmiştir.
• Gersmehl, P. (2008). Teaching geography (3rd ed.). New York, NY: The Guilford.
• George, D. ve Mallery, P. (2010). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference (10th ed.). Boston, MA: Pearson.
• Harte, W., ve Reitano, P. (2015). Pre-service geography teachers’ confidence in geographical subject matter knowledge and teaching geographical skills. International Research in Geographical and Environmental Education, 24(3), 223–239. https://doi.org/10.1080/10382046.2015.1034458.
• Karademir, N. (2010). Coğrafya öğretmenlerinin alanlarına ilişkin öz-yeterlik algılarının incelenmesi. Education Sciences, 5(4), 2034–2048. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/185752 sayfasından erişilmiştir.
• Karadeniz, C., (2005). “Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının coğrafya alanına ilişkin öz yeterlik inancı” ölçeğinin geliştirilmesi: geçerlik ve güvenilirlik çalışması, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20, 63-69. https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/62483 sayfasından erişilmiştir.
• Karadeniz, C., ve Özdemir, N. (2006). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının coğrafya alanına ilişkin öz yeterlik inançları (Ondokuz Mayıs Üniversitesi örneği). Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22, 23–30. https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/64862 sayfasından erişilmiştir.
• Karadeniz, C. B. ve Sarı, S. (2011). Coğrafya öğretimi öz-yeterlik ölçeğinin geliştirilmesi. Eğitim Bilim Toplum Dergisi, 9(33), 9–27. https://search.trdizin.gov.tr/en/yayin/detay/132860/cografya-ogretimi-oz-yeterlik-olceginin-gelistirilmesi sayfasından erişilmiştir.
• Karakuş, S. ve Akbaş, Y. (2024, Mayıs). Ortaokul öğrencileri için coğrafi sorgulama becerisi ölçeğinin geliştirilmesi [Öz]. XI. International Eurasian Educational Research Congress’de sunulmuş bildiri, Kocaeli Üniversitesi, Kocaeli. https://www.researchgate.net/publication/379641035_Ortaokul_Ogrencileri_Icin_Cografi_Sorgulama_Becerisi_Olceginin_Gelistirilmesi sayfasından erişilmiştir.
• Karasar, N. (2021). Bilimsel araştırma yöntemi (36. bs.). Ankara: Nobel.
• Lawshe, C. H. (1975). A quantitative approach to content validity. Personnel Psychology, 28(4), 563-575. https://parsmodir.com/wp-content/uploads/2015/03/lawshe.pdf sayfasından erişilmiştir.
• Milli Eğitim Bakanlığı. (2018). Coğrafya dersi öğretim programı (9–12. sınıflar). Ankara: MEB.
• Özüdoğru, G., ve Demiralp, N. (2020). Development of the geographic inquiry process skill scale (GIPSS): A validity and reliability study. Nordic Studies in Education, 40(2), 122–138. https://doi.org/10.1080/20004508.2020.1864883
• Pallant, J. (2016). SPSS survival manual: A step by step guide to data analysis using IBM SPS (6th ed.). Maidenhead: Open University.
• Sözcü, U., Oğuz, S. ve Aydınözü, D. (2016). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin coğrafya konularının öğretimine ilişkin öz yeterlikleri. Marmara Coğrafya Dergisi, (33), 155–178. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/286988?utm_source=chatgpt.com sayfasından erişilmiştir.
• Tabachnick, B. G. ve Fidell, L. S. (2013). Çok değişkenli istatistiklerin kullanımı (M. Baloğlu, Çev. Ed.). Ankara: Nobel.
• Toran, M., Koçyiğit, S. ve Şahin-Sak, İ. T. (2020). Okul öncesi öğretmeni mesleki öz-yeterlik ölçeği geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Eğitim ve Bilim, 45(203), 271–290. https://doi.org/10.33308/26674874.2024381664
• Tschannen-Moran, M. ve Woolfolk Hoy, A. (2001). Teacher efficacy: Capturing an elusive construct. Teaching and Teacher Education, 17(7), 783–805. https://doi.org/10.1016/S0742-051X(01)00036-1
• Türker, A. (2021). Üniversite giriş sınavlarındaki coğrafya sorularının coğrafi becerilere göre dağılımı. Turkish Academic Research Review, 4(1), 65–75. https://doi.org/10.26466/opus.827816
• Ünaldı, Ü. E. (2020). Coğrafya öğretimi – II. Ankara: Pegem Akademi.
• Ünlü, M. (2017). Coğrafya dersi öğretim programına bir coğrafi beceri önerisi: Mekânsal düşünme becerisi. Marmara Coğrafya Dergisi, (36), 76–95. https://doi.org/10.14781/mcd.291018
• Yalçın, A., Şanlı, C. ve Pınar, A. (2025). Coğrafya öğretiminde mekânsal düşünme beceri testi geliştirme. Kuramsal Eğitimbilim Dergisi, 18(2), 280–301. http://doi.org/10.30831/akukeg.1581042
• Yentür, M. M. (2023). The effect of geography teachers’ self-efficacy perceptions and attitudes toward teaching on their motivation. International Journal of Educational Research Review, 8(2), 360–367. https://doi.org/10.24331/ijere.1255100
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2022). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (13. baskı). Ankara: Seçkin.