Okul Öncesi Akran Zorbalığı Ölçeği (Öğretmen Formu): Geçerlik güvenirlik çalışması.

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 2, 107 - 120, 29.12.2025

Hülya Gülay Ogelman , Gökhan Kayılı , Seda Sarac , Filiz Erbay , Nazife Koyutürk Koçer , Alev Önder

https://doi.org/10.70325/eyyad.1683852

https://izlik.org/JA92RZ56YP

Öz

Bu çalışmanın amacı, 4-6 yaş arası çocuklar için Okul Öncesi Akran Zorbalığı Ölçeği (Öğretmen Formu)’nu geliştirmektir. Araştırma, normal gelişim gösteren 549 okul öncesi çocuğu kapsamaktadır. Ölçek, öğretmen değerlendirmelerine dayalı olarak çocukların akran zorbalığı sürecindeki üç rolünü (zorbalığı gerçekleştirme, zorbalığa maruz kalma ve tepkisiz kalma) belirlemeye yönelik hazırlanmıştır. Uzman görüşleri ve geçerlik-güvenirlik analizleri sonucunda ölçek 25 madde ve üç alt boyuttan oluşan son halini almıştır. Açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri, üç faktörlü yapının geçerli olduğunu ve toplam varyansın %71,28’ini açıkladığını göstermiştir. İç tutarlılık katsayıları .95 ile .96 arasında değişmiş ve ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğu belirlenmiştir. Ölçek, benzer yapıları ölçen diğer ölçekler (Çocuk Davranış Ölçeği Saldırganlık Alt Ölçeği ve Akran Şiddetine Maruz Kalma Ölçeği) ile pozitif yönde anlamlı ilişkiler göstererek ölçüt geçerliğini desteklemiştir. Türkiye örneklemine özgü olarak geliştirilen bu ölçek, erken çocukluk döneminde akran zorbalığı davranışlarının değerlendirilmesinde geçerli ve güvenilir bir araç sunmaktadır. Bulgular, erken tespit ve müdahalenin önemine işaret etmekte ve alandaki sınırlı ölçme aracı havuzuna katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Akran zorbalığı , akran ilişkileri , okul öncesi dönem , ölçek geliştirme , küçük çocuklar

Preschool Peer Bullying Scale (Teacher Form): Validity and reliability study

https://izlik.org/JA92RZ56YP

Öz

This study aimed to develop the Preschool Peer Bullying Scale (Teacher Form) for children aged 4 to 6 years. The study included 549 preschool children with typical development. The scale was prepared to identify children's three roles in the peer bullying process (peer bullying perpetration, peer victimization, and passive bystander), based on teacher evaluations. As a result of expert opinions and validity-reliability analyses, the scale was finalized with 25 items and three subscales. Exploratory and confirmatory factor analyses showed that the three-factor structure was valid and explained 71.28% of the total variance. Internal consistency coefficients ranged between .95 and .96, indicating that the scale was highly reliable. The scale showed significant positive correlations with other scales measuring similar constructs (the Aggression Subscale of the Child Behavior Scale and the Peer Victimization Scale), supporting its criterion validity. Developed specifically for the Turkish sample, this scale provides a valid and reliable tool for assessing peer bullying behaviors in early childhood. The findings emphasize the importance of early identification and intervention and contribute to the limited pool of measurement tools in the field.

Anahtar Kelimeler

Peer bullying , peer relationships , preschool period , scale development , young children

Kaynakça

• Akgul, A., & Çevik, O. (2003). İstatistiksel analiz teknikleri. Ankara: Emek Ofset
• Besnili, Z. N. (2019). Okul Öncesi Akran Zorbalığı Ölçeği Öğretmen Formu: Bir ölçek geliştirme çalışması. Yüksek lisans tezi. Gaziantep Üniversitesi.
• Bjelošević, E., Bjelošević, S., & Hadžikapetanoviü, H. (2020). Peer violence as a problem of the modern society. Psychiatria Danubina, 32(3), 371-377.
• Bütüner, Ö. S., & Gür, H. (2007). V diyagramına yönelik bir tutum ölçeğinin geliştirilme çalışması. Milli Eğitim Dergisi, 176, 72–85.
• Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2017). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
• Dupper, D. R. (2013). School bullying: new perspectives on a growing problem. Oxford: Oxford University Press. 18 Haziran 2022 tarihinde https://books.google.com.tr/books adresinden erişildi.
• Fraenkel, J. R., Wallen, N. E., & Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education (8th Ed.). McGraw-Hill.
• Gülay, H. (2008). 5-6 yaş çocuklarına yönelik akran ilişkileri ölçeklerinin geçerlik güvenirlik çalışmaları ve akran ilişkilerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi (Doktora tezi), Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
• Gulay, H., & Onder, A. (2009). Reliability and validity of ladd and profilet child behavior scale, victimization scale and picture sociometry scale to measure peer relations of 5-6 years-old children. World Conference on Educational Sciences (WCES-2009). Cyprus Educational Sciences Association, Nicosia, North Cyprus, (04-07 February, 2009). Procedia-Social and Behavioral Sciences, 1(1), 648- 659.
• Gülay Ogelman, H. (2018). Okul öncesi dönemde akran ilişkileri. (3. Basım). Eğiten Kitap.
• Gülay Ogelman, H., & Erten Sarıkaya, H. (2016). Beş yaş çocuklarının akran şiddetine maruz kalma ve akran şiddetini uygulama düzeylerinin izlenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(37), 187-203. https://doi.org/10.21764/efd.86774
• Gülay Ogelman, H., Körükçü, Ö., Sarıkaya, H. E., Güngör, H., & Ersan, C. (2015). Ladd ve profilet çocuk davranış ölçeği, akran şiddetine maruz kalma ölçeği ve resimli sosyometri ölçeği’nin dört yaş Türk çocukları için geçerlik güvenirlik çalışmaları. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(2), 109-129.
• Gün, R. Ş. & Gültekin-Akduman, G. (2022). Okul öncesi çocuklarının psikolojik sağlamlıklarının akran zorbalığı davranışları ile ilişkisi. TEBD, 20(1), 107-123. https://doi.org/10.37217/tebd.1019516.
• Karmaliani R., Mcfarlane J., Somani R., Khuwaja H. M. A., Bhamani S. S., Ali T. S., Gulzar S., Somani Y., Chirwa E. D., & Jewkes R. (2017). Peer violence perpetration and victimization: Prevalence, associated factors and pathways among 1752 sixth grade boys and girls in schools in Pakistan. PLoS ONE. 12(8):e0180833.
• Kline, R. B. (2015). Principles and practice of structural equation modeling (4th ed.). Guilford publications. Krygsman, A., & Vaillancourt, T. (2019). Peer victimization, aggression, and depression symptoms in preschoolers. Early Childhood Research Quarterly, 47, 62-73. https://doi.org/10.1016/j.ecresq.2018.09.006
• MacCallum, R. C., Widaman, K. F., Zhang, S., & Hong, S. (1999). Sample size in factor analysis. Psychological Methods, 4(1), 84–99. https://doi.org/10.1037/1082-989X.4.1.84 MEB, (2019). PISA 2018 Türkiye ön raporu. https://www.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2019_12/03105347_pisa_2018_turkiye_on_raporu.pdf
• Navarro R., Larrañaga E., Yubero S., & Víllora B. (2024). Preschool Aggression and Victimization: A Short-Term Longitudinal Analysis of the Immediate Social Environment. Psychol Res Behav Manag. 17:827-851. doi: 10.2147/PRBM.S453572. PMID: 38434957; PMCID: PMC10909330.
• Olweus, D. (1993). Bullying at school: What we know and what we can do. Wiley-Blackwell Publishing.
• Olweus, D. (2003). A profile of bullying. Educational Leadership, 60, 12-17.
• Özen, Ü. H., & Aslan, H. (2024). Akran zorbalığının nedenleri ve çözüm önerilerine ilişkin okul öncesi ve ilkokul öğretmenlerinin görüşlerinin incelenmesi. Uluslararası Liderlik Eğitimi Dergisi, 8(2), 39-57.
• Özözen-Danacı, M., & Çetin, Z. (2016). Erken çocukluk döneminde görülen okul zorbalığı davranış eğilimlerinin çocukların kişisel/sosyal–dil–motor gelişimleri ile olan ilişkisi. Hacettepe University Faculty of Health Sciences Journal, 3(2).53-72
• Özyürek, A., & Kurnaz, F. B. (2019). Zorba ve kurban çocuk davranışlarını değerlendirme formu: güvenilirliği ve geçerliliği. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(1), 246-261.
• Özyürek, A. (2023). Okul öncesi çocuklarda mizaç-zorbalık ilişkisi ve mizaç özelliklerinin zorbalık davranışlarına etkisi. Asya Studies-Academic Social Studies / Akademik Sosyal Araştırmalar, 7(23), 1-14.
• Perry K. J., Ostrov J. M., Murray-Close D., Blakely-McClure S. J., Kiefer J., DeJesus-Rodriguez A., & Wesolowski A. (2021). Measurement of aggressive behavior in early childhood: A critical analysis using five informants. Journal of Experimental Child Psychology, 209, Article 105180. https://doi.org/10.1016/j.jecp.2021.105180
• Perry, K. J., Perhamus, G. R., Memba, G., Ostrov, J. M., & Murray-Close, D. (2024). A social–ecological model of preschoolers’ aggressive behavior: An exploratory analysis. School Psychology, 39(1), 95–105. https://doi.org/10.1037/spq0000565
• Pınarcık, Ö. (2017). 24-36 aylık çocukların okul zorbalığına yönelim düzeyleri. Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi (INESJOURNAL), 4(12), 40-58.
• Salmivalli, C. (2010). Bullying and the peer group: A review. Aggression and Violent Behavior, 15(2), 112–120. https://doi.org/10.1016/j.avb.2009.08.007
• Salmivalli, C., Lagerspetz, K., Björkqvist, K., Österman, K., & Kaukiainen, A. (1996). Bullying as a group process: Participant roles and their relations to social status within the group. Aggressive Behavior, 22(1), 1–15.
• Saracho, O. N. (2017). Bullying: Young children's roles, social status, and prevention programmes. Early Child Development and Care, 187(1), 68–79.
• Tabachnick, B., & Fidell, L. (2001). Using multivariate statistics (4th Ed.). Allyn & Bacon.
• Taner Derman, M. (2022). Saldırganlık ve zorbalığın etkileri. H. Gülay Ogelman (Ed.), Küçük çocuklarda saldırganlık ve zorbalık (ss. 63-54). Nobel.
• Thornberg R., Wänström L., Hong J. S., & Espelage D. L. (2017). Classroom relationship qualities and social-cognitive correlates of defending and passive bystanding in school bullying in Sweden: A multilevel analysis. J Sch Psychol. 63:49-62. https://doi.org/10.1016/j.jsp.2017.03.002
• UNESCO (2019). Behind the numbers: Ending school violence and bullying. https://www.unicef.org/media/66496/file/Behind-the-Numbers.pdf
• UNICEF (2023). Peer violence. https://data.unicef.org/topic/child-protection/violence/peer-violence/
• Zhou, Y., Deng, X., Wang, S. et al. (2024). Theory of Mind and physical bullying in preschool children: the role of peer rejection and gender differences. Psicol. Refl. Crít. 37(29). https://doi.org/10.1186/s41155-024-00313-2