BANKALARIN BÖLGESEL ETKİNLİK VE VERİMLİLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ

Öz

Bankaların etkin ve verimli bir şekilde faaliyet göstermeleri ekonomik açıdan büyük önem taşımaktadır. Bu doğrultuda, çalışmanın amacı bankaların etkinlik ve verimlilik düzeylerini bölgesel bazda karşılaştırmalı olarak ölçmektir. Araştırma kapsamında bankaların etkinlik ve verimlilik düzeyleri, Veri Zarflama Analizi ve Malmquist Toplam Faktör Verimliliği Endeksi kullanılarak değerlendirilmiştir. Analiz dönemi olarak 2011–2023 yılları ele alınmış; bölgesel sınıflandırmada ise Türkiye Bankalar Birliği tarafından belirlenen İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırması esas alınarak 12 bölge incelenmiştir. İstanbul, Kuzeydoğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde faaliyet gösteren bankaların diğer bölgelere kıyasla daha etkin oldukları sonucuna varılmıştır. Bankaların etkinliklerini artırabilmesi için, özellikle etkin olmayan bölgelerde, ATM sayısı ve lokasyonu gibi faktörlere bağlı olarak girdi iyileştirmeleri yapması ve ortak ATM kullanımı gibi stratejilerle maliyetlerini düşürmeleri önerilmektedir. Ayrıca Batı Marmara bölgesinin teknolojik yatırımlarda ve yenilikçilikte önemli bir başarı sergilediği; buna karşın Ortadoğu, Güneydoğu ve Kuzeydoğu Anadolu bölgelerinde düşük verimlilik ve teknoloji eksikliklerinin öne çıktığı belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Etkinlik
• Verimlilik
• Bankacılık
• Finansal Etkinlik

Etik Beyan

Yazar olarak, bu çalışmada kullanılan veri, araç ve yöntemlerin Etik Kurul izni gerektirmediğini; araştırma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere titizlikle uyulduğunu ve yararlanılan tüm kaynakların eksiksiz biçimde kaynakçada gösterildiğini beyan ederim.

COMPARATIVE ANALYSIS OF REGIONAL EFFICIENCY AND PRODUCTIVITY IN THE BANKING SECTOR: EVIDENCE FROM TÜRKİYE

Öz

The efficient and effective functioning of banks is of great economic significance. Accordingly, the aim of this study is to comparatively measure the efficiency and productivity levels of banks on a regional basis. Within the scope of the research, banks’ efficiency and productivity levels are evaluated using Data Envelopment Analysis (DEA) and the Malmquist Total Factor Productivity Index. The analysis covers the period from 2011 to 2023, and the regional classification is based on the Statistical Regions Classification (NUTS) defined by the Banks Association of Türkiye, under which 12 regions are examined. The findings indicate that banks operating in the Istanbul, Northeastern Anatolia, and Southeastern Anatolia regions are more efficient compared to those in other regions. In order to enhance efficiency levels, particularly in inefficient regions, it is recommended that banks improve input-related factors such as the number and location of ATMs and reduce costs through strategies such as shared ATM usage. Furthermore, the West Marmara region demonstrates notable success in technological investments and innovation, whereas low productivity levels and technological deficiencies are prominent in the Middle East, Southeastern Anatolia, and Northeastern Anatolia regions.

Anahtar Kelimeler

• Efficiency
• Productivity
• Banking
• Financial Efficiency

Etik Beyan

As the author, I declare that the data, instruments, and methods used in this study do not require approval from an Ethics Committee; that scientific and ethical principles were meticulously adhered to throughout the research process; and that all sources consulted have been fully and accurately acknowledged in the reference list.

Kaynakça

1. Ahmad, W. ve Luo, R. H. (2010). Comparison of Banking Efficiency in Europe: Islamic Versus Conventional Banks. In International Finance Review, 11. Elsevier. https://doi.org/10.1108/S1569-3767(2010)0000011016
2. Aksoy, E., Akçakanat, Ö. ve Teker, T. (2018). CRITIC ve MDL Temelli EDAS Yöntemi ile TR-61 Bölgesi Bankalarının Performans Değerlendirmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(32), 1–24. https://dergipark.org.tr/en/pub/sbe/article/488208
3. Balcerzak, A. P., Kliestik, T., Streimikiene, D. ve Smrčka, L. (2017). Non-Parametric Approach to Measuring the Efficiency of Banking Sectors in European Union Countries. Acta Polytechnica Hungarica, 14(7), 51–70. https://doi.org/10.1051/e3sconf/202017513031
4. Bayram, S. S. ve Dündar, S. (2021). Türkiye’de Banka Şubesi Lokasyonunun Veri Madenciliği İle Analizi. Uluslararası Bankacılık Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 4(1), 34–52. https://doi.org/10.52736/ubeyad.936519
5. BDDK. (2017). Bankalarımız 2016. https://www.tbb.org.tr/sites/default/files/kitaplar/Bankalarimiz_2016_2.pdf. ET: 02.06.2026
6. Charnes, A., Cooper, W. W. ve Rhodes, E. (1978). Measuring The Efficiency of Decision Making Units. European Journal of Operational Research, 2(6), 429–444. https://doi.org/10.1016/0377-2217(78)90138-8
7. Chen, T. Y., Chen, C. B. ve Peng, S. Y. (2008). Firm Operation Performance Analysis Using Data Envelopment Analysis And Balanced Scorecard: A Case Study Of a Credit Cooperative Bank. International Journal of Productivity and Performance Management, 57(7), 523–539. https://doi.org/10.1108/17410400810904010
8. Cooper, W. W., Seiford, L. M., Tone, K. ve Zhu, J. (2007). Some Models and Measures for Evaluating PerformancesWwith DEA: Past Accomplishments and Future Prospects. Journal of Productivity Analysis, 28(3), 151–163. https://doi.org/10.1007/s11123-007-0056-4

9. Delice, G. ve Karadaş, H. A. (2022). Structure and Stability of the Kazakhstan Banking System. Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 24(42), 387–414. https://www.proquest.com/openview/13f215b030b95b0af4d195e3e87f876a/1.pdf?cbl=2042240&pq-origsite=gscholar
10. Färe, R., Grosskopf, S., Norris, M. ve Zhang, Z. (1994). Productivity Growth, Technical Progress, and Efficiency Change in Industrialized Countries. The American Economic Review, 84(1), 66–83. https://www.jstor.org/stable/2117971
11. Farrell, M. J. (1957). The Measurement of Productive Efficiency. Journal of the Royal Statistical Society. Series A (General), 120(3), 253–281. https://doi.org/10.2307/2343100
12. Hassan, T., Mohamad, S. ve Khaled I. Bader, M. (2009). Efficiency of Conventional Versus Islamic Banks: Evidence From the Middle East. International Journal of Islamic and Middle Eastern Finance and Management, 2(1), 46–65. https://doi.org/10.1108/17538390910946267
13. Hazar, A. ve Babuşcu, Ş. (2013). Türk Bankacılık Sektörü Kredi - Mevduat Gelişmelerinin Bölgesel Analizi ( 2005 -2011 ). Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 3(1), 93–119. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/382093
14. Jha, S. ve Hui, X. (2012). A Comparison of Financial Performance of Commercial Banks: A Case Study of Nepal. African Journal of Business Management, 6(25), 7601–7611. https://doi.org/10.5897/ajbm11.3073
15. Kanuşağı, İ. (2023). İslami ve Konvansiyonel Bankaların Finansal Etkinliklerinin arşılaştırmalı Analizi: Türkiye ve Dünya Örneği (Yüksek Lisans Tezi, Hasan Kalyoncu Üniversitesi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
16. Kim, D. H., Seo, J. N., Kim, H. S. ve Lee, K. (2012). Estimation of Productivity Growth, Technical Progress, and Efficiency Changes in The Korean Offshore Fisheries. Fisheries Science, 78(3), 743–751. https://doi.org/10.1007/s12562-012-0488-2
17. Klimberg, R. K., Lawrence, K. D., Yermish, I., Lai, T. ve Mrazik, D. (2009). Using Regression and Data Envelopment Analysis (DEA) to Forecast Bank Performance Over time. In Financial Modeling Applications and Data Envelopment Application, Application of Management Science (Vol. 13). Elsevier. https://doi.org/10.1108/S0276-8976(2009)0000013010
18. Li, Y. ve Liu, C. (2010). Malmquist Indices of Total Factor Productivity Changes in The Australian Construction Industry. Construction Management and Economics, 28(9), 933–945. https://doi.org/10.1080/01446191003762231
19. Lovell, C. A. K. (2003). The Decomposition of Malmquist Productivity Indexes. Journal of Productivity Analysis, 20(3), 437–458. https://doi.org/10.1023/A:1027312102834
20. Moore, C. L., Hill, J. M. ve Karaska, G. J. (1985). The Impact of the Banking System on Regional Analyses. Regional Studies, 19(1), 29–35. https://doi.org/10.1080/09595238500185041
21. Öksüzkaya, M., Atan, M. ve Atan, S. (2018). Türkiye Bankacılık Sektöründe İl Bazında Mevduat ve Kredi Etkinliği. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 22(2), 343–374. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tsadergisi/issue/38760/419589
22. Önder, Z. ve Özyıldırım, S. (2010). Banks, Regional Development Disparity and Growth: Evidence from Turkey, Cambridge Journal of Economics, 34(6), November 2010, 975–1000, https://doi.org/10.1093/cje/bep077
23. Öner, M. ve Arıcı, N. D. (2018). Türk Bankacılık Sektörünün Etkinlik ve Verimlilik Analizi: 2012-2017 VZA ve Malmquist TFV Endeksi Uygulaması. Bankacılar Dergisi, 106, 18–36. https://scholar.google.com.tr/scholar?q=Türk+Bankacılık+Sektörünün+Etkinlik+ve+Verimlilik+Analizi:[phone]+VZA+ve+Malmquist+TFV+Endeksi+Uygulaması.&hl=tr&as_sdt=0&as_vis=1&oi=scholart
24. Othman, F. M., Mohd-Zamil, N. A., Rasid, S. Z. A., Vakilbashi, A. ve Mokhber, M. (2016). Data Envelopment Analysis: A Tool of Measuring Efficiency in Banking Sector. International Journal of Economics and Financial Issues, 6(3), 911–916.
25. Pastor, J. T., Asmild, M. ve Lovell, C. A. K. (2011). The Biennial Malmquist Productivity Change Index. Socio-Economic Planning Sciences, 45(1), 10–15. https://doi.org/10.1016/j.seps.2010.09.001
26. Pilatin, A. (2022). Türkiye ’de Katılım Bankacılığı Tercihi: Bölgesel Bir Araştırma. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(3), 1042–1060. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1985248
27. Ramanathan, R. (2007). Performance Of Banks in Countries Of The Gulf Cooperation Council. International Journal of Productivity and Performance Management, 56(2), 137–154. https://doi.org/10.1108/17410400710722635
28. Reddy, K. S. ve Reddy, P. P. (2006). Banking Sector Reforms And Equity - A Sub-Regional Analysis In Andhra Pradesh. Centre for Economic and Social Studies Working Paper Series, Working Paper No. 68. https://cess.ac.in/wp-content/uploads/2023/12/CESS-Working-Paper-No.68.pdf
29. Samolyk, K. A. (1994). Banking Conditions and Regional Economic Performance Evidence of A Regional Credit Channel. Journal of Monetary Economics, 34(2), 259–278. https://doi.org/10.1016/0304-3932(94)90052-3
30. Türkiye Bankalar Birliği. (2011–2023). Bankacılık Sektörü İstatistikleri. https://www.tbb.org.tr
31. Yolalan, R. (1993). Measurement of relative efficiency between enterprises (Publication No. 483). National Productivity Center.
32. Zhou, P., Ang, B. W. ve Han, J. Y. (2010). Total Factor Carbon Emission Performance: A Malmquist Index Analysis. Energy Economics, 32(1), 194–201. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2009.10.003