Punishment and Reward in Classical and Modern Methods of Moral Upbringing: A Comparative Analysis of Islamic Moral Philosophy and the Positive Discipline Approach

Yıl 2026, Cilt: 10 Sayı: 23 , 18 - 33 , 30.04.2026

Pervin Nesirova

https://doi.org/10.57135/jier.1809894

https://izlik.org/JA74MU47RJ

Öz

ABSTRACT
Moral upbringing is one of the fundamental social processes that shape individuals' worldviews, values, and behaviors. The aim of this study is to compare classical Islamic moral philosophy with the modern Positive Discipline approach, analyzing the pedagogical, ethical, and psychological foundations of the concepts of punishment and reward in moral upbringing.
In classical Islamic ethics, moral upbringing aims to discipline the self (nafs) to guide the individual toward becoming a virtuous person. Philosophers such as Ibn Miskâweyh, Nâsirüddin Tûsî, and others emphasized that punishment and reward are internal guiding tools. The teachings of the Qur'an and Sunnah also encourage promoting goodness and avoiding evil. According to this approach, punishment aims to reform the self, while reward strengthens internal motivation.
The modern Positive Discipline approach, based on Alfred Adler and Rudolf Dreikurs' individual psychology, promotes discipline through values such as empathy, respect, and self-control. This method advocates for techniques like explanation, patience, and confronting natural consequences instead of punishment. Positive Discipline seeks to shape the individual through a sense of belonging and recognition rather than external rewards.
The findings of the study suggest that despite the differing philosophical foundations of these two systems, they share a common goal: guiding individuals through their internal moral consciousness. The classical system prioritizes spiritual maturity, while the modern system emphasizes psychological development. The study argues that synthesizing these two approaches can offer a more comprehensive model of moral education, one that moves beyond merely regulating behavior and focuses on building an individual's internal integrity, self-confidence, and social responsibility. A holistic approach to moral upbringing, which considers both spiritual values and psychological needs, strengthens both the individual's character development and the moral revival of society.

Anahtar Kelimeler

Philosophy , Moral Upbringing , Punishment , Reward , Islamic Ethics

Etik Beyan

This study does not require ethics committee approval since it is based on literature review and theoretical analysis. The research has been conducted in accordance with academic ethics and citation principles.

Destekleyen Kurum

The author declares that no financial support was received from any institution or organization during the conduct of this research.

Proje Numarası

Bu araştırma herhangi bir kurum, kuruluş veya proje kapsamında desteklenmemiştir.

Teşekkür

The author would like to express sincere gratitude to Assoc. Dr. Anar Qafarov for his valuable guidance and constructive suggestions during the preparation of this article

Klasik ve Modern Eğitim Yöntemlerinde Ceza ve Ödül: İslam Ahlak Felsefesi ile Pozitif Disiplin Yaklaşımının Karşılaştırmalı Analizi

https://izlik.org/JA74MU47RJ

Öz

Eğitim, bireylerin dünya görüşlerini, değerlerini ve davranış biçimlerini şekillendiren en temel toplumsal süreçlerden biridir. Bu çalışmanın amacı, klasik İslam ahlak felsefesi ile modern Pozitif Disiplin yaklaşımını karşılaştırarak, eğitimde ceza ve ödül kavramlarının pedagojik, etik ve psikolojik temellerini incelemektir. Klasik İslam ahlakında eğitim, bireyin nefsini terbiye ederek erdemli bir insan olmasını hedefler. İbn Miskâveyh, Nâsirüddin Tûsî ve diğer filozoflar, ceza ve ödülün içsel yönlendirme araçları olduğunu savunmuşlardır. Kur’an ve Sünnet’te de iyiliğe teşvik ve kötülükten sakındırma öğretileri bulunur. Bu anlayışa göre ceza, nefsin ıslahını sağlamak, ödül ise içsel motivasyonu güçlendirmek amacı taşır.Modern Pozitif Disiplin yaklaşımı, Alfred Adler ve Rudolf Dreikurs’un bireysel psikolojisinden beslenir ve empati, saygı ve özdenetim gibi değerlerle disiplin sağlar. Bu sistemde ceza yerine açıklama, sabır ve doğal sonuçlarla yüzleşme gibi yöntemler önerilir. Pozitif Disiplin, bireyi dışsal ödüller yerine aidiyet ve değer görme duygusuyla şekillendirmeyi amaçlar.Araştırmanın bulguları, iki sistemin farklı felsefi zeminlere dayansa da ortak bir hedefi paylaştığını göstermektedir: bireyin içsel ahlak bilinciyle yönlendirilmesi. Klasik sistem manevî olgunluğu, modern sistem ise psikolojik gelişimi önceler. Çalışma, bu iki yaklaşımın sentezlenmesinin, hem ahlaki hem pedagojik açıdan daha kapsayıcı bir eğitim modeli sunabileceğini savunmaktadır. Böylece eğitim, yalnızca davranış düzenleme süreci olmaktan çıkıp, bireyin içsel bütünlüğünü, özgüvenini ve toplumsal sorumluluğunu geliştiren bir değer inşa süreci haline gelmektedir. Manevî değerleri ve psikolojik ihtiyaçları birlikte dikkate alan bütüncül bir eğitim anlayışı, hem bireyin karakter inşasını hem de toplumun ahlaki dirilişini güçlendirmektedir.

Anahtar Kelimeler

Felsefe , Eğitim , Ceza , Ödül , İslam Ahlakı

Etik Beyan

Bu çalışmada etik kurul izni gerektiren bir durum bulunmamaktadır. Araştırma, ikincil veriler ve literatür taraması yoluyla yürütülmüş olup, bilimsel etik ve alıntı kurallarına uygun olarak hazırlanmıştır.

Destekleyen Kurum

Yazar, bu araştırmanın yürütülmesi sürecinde herhangi bir kurum veya kuruluş tarafından maddi destek almadığını beyan etmektedir

Proje Numarası

Bu araştırma herhangi bir kurum, kuruluş veya proje kapsamında desteklenmemiştir.

Teşekkür

Yazar, makalenin hazırlanma sürecindeki değerli görüş ve önerileri için Doç. Dr. Anar Qafarov’a teşekkür eder.

Kaynakça

• Adler, A. (2010). Çocuk eğitimi (A. Yılmaz, Çev.). İstanbul: Doğan Kitap.
• Al-Attas, S. M. N. (1999). İslam’da eğitim kavramı. Kuala Lumpur: ISTAC.
• Aslan, A. M., & Işık, Ş. (2018, Mayıs). Modern bir disiplin anlayışı: Pozitif disiplin. 10. Uluslararası Eğitim Araştırmaları Kongresi, Nevşehir.
• Buhârî, E. A. M. b. İ. (2001). El-Câmiʿu’s-Sahîh (Kitâbü’l-Edeb) (M. Z. en-Nâsır, Thk., 2. bs.). Beyrut: Dâru Tuq an-Necât.
• Devvânî, C. (2020). Ahlâk-ı Celâlî (E. Okumuş, Çev.). Ankara: Fecr Yayınları.
• Dreikurs, R. (1968). Discipline without tears. New York, NY: Hawthorn Books.
• Dreikurs, R. (2015). Çocuk davranışlarını anlama ve yönlendirme (A. Demir, Çev.). İstanbul: Remzi Kitabevi.
• Durrant, J. E. (2016a). Günlük ebeveynlikte pozitif disiplin (4. bs.). Tayland: Save the Children.
• Durrant, J. E. (2016b). Positive discipline in everyday teaching. Stockholm: Save the Children Sweden.
• Fetullayev, V. (2022). Şahsiyetin terbiyesine dair müasir yanaşmalar (Yayımlanmamış lisans bitirme tezi). Azerbaycan Dillər Universiteti, Bakü.
• Gafarov, A. (2012). Nasîrüddîn Tûsî’nin ahlâk felsefesi. Ankara: İSAM Yayınları.
• Gafarov, A. (2021). Ahlakın kaynağı bağlamında bir değer olarak aile: Nasîrüddîn Tûsî merkezli bir analiz. Metafizik Dergisi, 4(1), 41–57.
• Gazâlî, E. H. (2004). İhyâ-u Ulûmi’d-Dîn (A. Kalacı, Thk.). Beyrut: Dârü’s-Sadr.
• Geşemoğlu, A. (2020). Uygulanması kabul edilemeyen ceza yöntemleri. İçinde Ömrün uğurlu bünövresi. Bakü: JEKO-print.
• Gfroerer, K., Nelsen, J., & Kern, R. M. (2013). Positive discipline: Developing belonging and coping skills through individual psychology. Journal of Individual Psychology, 69(4), 294–304.
• Haque, A. (2004). Psychology from Islamic perspective: Contributions of early Muslim scholars and challenges to contemporary Muslim psychologists. Journal of Religion and Health, 43(4), 357–377.
• Henderlong, J., & Lepper, M. R. (2002). The effects of praise on children’s intrinsic motivation. Psychological Bulletin, 128(5), 774–795.
• İsmail, S. (2002). Hz. Peygamberin çocuk eğitiminde öne çıkardığı hususlar. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 11(2), 167–190.
• İsmayılov, H. (2009). Hz. Peygamberin sözlerinde terbiye meseleleri. Bakü Devlet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Bilimsel Dergisi, 6(11), 271–279.
• Kanad, H. F. (1948). Pedagoji tarihi. İstanbul: MEB Yayınları.
• Kant, I. (2005). Pedagoji üzerine (M. Rahmi, Çev.). İstanbul: Yeni Zamanlar Yayınları.
• Kazıcı, Z., & Ayhan, H. (2010). Eğitim ve terbiye. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 39, 515–523. Kınalızâde, A. E. (2021). Ahlâk-ı Alâî (M. Koç, Haz.). İstanbul: Klasik Yayınları.
• Kur’an-ı Kerim ve Türkçe meali. (2015). (Çev. Diyanet İşleri Başkanlığı). Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı. Lickona, T. (2004). Character matters. New York, NY: Touchstone.
• McKay, G. D., & McKay, J. L. (2002). Raising responsible children in a permissive world. New York, NY: Impact Publishers.
• Miskawayh, I. (1968). Tahdhīb al-Akhlāq. Beirut: Dar al-Afaaq al-Jadida.
• Miskawayh, I. (2022). Tehzîbü’l-ahlâk (Ahlak eğitimi) (A. Şener, İ. Kayaoğlu & C. Tunç, Çev.). İstanbul: Büyüyen Ay Yayınları.
• Nasr, S. H. (1981). Knowledge and the sacred. Albany, NY: SUNY Press.
• Nelsen, J. (2006). Positive discipline. New York, NY: Ballantine Books.
• Nelsen, J. (2007). Positive discipline: The first three years. Barcelona: Médici.
• Nelsen, J., Erwin, C., & Duffy, R. (2013). Positive discipline for preschoolers. New York, NY: Harmony Books.
• Nāṣir al-Dīn Ṭūsī. (2021). Ahlâk-ı Nâsırî (A. Gafarov & Z. Şükürov, Çev., 5. bs.). İstanbul: Litera Yayıncılık.
• Theunissen, M. H. C., Vogels, A. G. C., & Reijneveld, S. A. (2015). Parenting and child discipline practices. Academic Pediatrics, 15, 96–102.