Araştırma Makalesi
BibTex RIS Kaynak Göster

Deviations in the Process of Main Idea Identification: An Analysis Across Text Processing Levels

Yıl 2026, Cilt: 12 Sayı: 1, 301 - 325, 01.03.2026

Sevda Kedek , B. Ümit Bozkurt

https://doi.org/10.31464/jlere.1864827
https://izlik.org/JA22TY56ME

Öz

One of the primary indicators of text comprehension is the ability to identify the main idea. However, research indicates that students often fail to construct the main idea in a coherent and well-integrated manner. This study examines the difficulties experienced by children aged 10–11 in the process of identifying the main idea, as well as the deviations that emerge during this process. Data were collected from 100 participants using a main-idea identification task, and the data were analyzed within the framework of three fundamental levels inferred from Kintsch’s (1998) construction–integration model. The findings show that only a limited proportion of students were able to construct the main idea at a valid and sufficient level, with deviations concentrating primarily at the textbase and surface text levels. Processing at the mental representation (situation model) level remained limited. These deviations clustered around recurring patterns, including incomplete construction of the main idea, a focus on surface-level details, and the indication of topic information in place of the main idea. In addition, the negative correlational relationships observed between processing levels suggest that text processing tended to remain confined to a single level and that integrative transitions across levels were not successfully achieved. Differences related to gender and text type were also identified. Overall, the results suggest that instruction in main-idea identification can be addressed in relation to students’ cognitive characteristics, textual features, and stages of text processing.

Anahtar Kelimeler

reading comprehension main idea text-base situation model

Kaynakça

  • Acar-Erdol, T., & Akin-Arikan, Ç. (2022). Gender gap in reading achievement: the mediating role of metacognitive strategies and reading-related attitudes. Social Psychology of Education, 25(2), 537-566. https://doi.org/10.1007/s11218-022-09692-9
  • Afflerbach, P. P. (1990). The influence of prior knowledge on expert readers’ main idea construction strategies. Reading Research Quarterly, 25(1), 31–46. https://doi.org/10.2307/747986
  • Algül, Ö. & Bozkurt, B. Ü. (2021). Okuduğunu anlama sürecinde çıkarım becerisine ilişkin belirlemeler. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (53), 175-204. https://doi.org/10.9779/pauefd.787770
  • Baumann, J. F. (1984). The effectiveness of a direct instruction paradigm for teaching main idea comprehension. Reading Research Quarterly, 20(1), 93–115. https://doi.org/10.2307/747654
  • Baydık, B. (2011). Okuma güçlüğü olan öğrencilerin üstbilişsel okuma stratejilerini kullanımı ve öğretmenlerinin okuduğunu anlama öğretim uygulamalarının incelenmesi. Eğitim ve Bilim, 36(162), 301-319.
  • Bortolussi, M., Dixon, P., & Sopčák, P. (2010). Gender and reading. Poetics, 38(3), 299-318. https://doi.org/10.1016/j.poetic.2010.03.004
  • Bridge, C. A., Belmore, S. M., Moskow, S. P., Cohen, S. S., & Matthews, P. D. (1984). Topicalization and memory for main ideas in prose. Journal of Reading Behavior, 16(1), 61-80. https://doi.org/10.1080/1086296840954
  • Brown, A. L. & Day, J. D. (1983). Macrorules for summarizing texts: The development of expertise. Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior, 22(1), 1-14. https://doi.org/10.1016/S0022-5371(83)80002-4
  • van den Broek, P., Lynch, J. S., Näslund, J., Ievers-Landis, C. E., & Verduin, K. (2003). The development of comprehension of main ideas in narratives: Evidence from the selection of titles. Journal of Educational Psychology, 95(4), 707–718. https://doi.org/10.1037/0022-0663.95.4.707
  • Butterfuss, R., McCarthy, K. S., Orcutt, E., Kendeou, P., & McNamara, D. S. (2024). Identification of main ideas in expository texts: selection versus deletion. Reading and Writing, 37(3), 757-785. https://doi.org/10.1007/s11145-023-10431-5
  • Carriedo, N. & Alonso-Tapia, J. (1996). Main idea comprehension: Training teachers and effects on students. Journal of Research in Reading, 19(2), 128–153. https://doi.org/10.1111/j.1467-9817.1996.tb00099.x
  • Catts, H. W., Hogan, T. P., & Fey, M. E. (2003). Subgrouping poor readers on the basis of individual differences in reading-related abilities. Journal of Learning Disabilities, 36(2), 151–164. https://doi.org/10.1177/002221940303600208
  • Çetinkaya, Ç., Yıldırım, K. & Ateş, S., (2013). Anlam kurmanın zor ve önemli bir becerisi: Ana fikir. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 9(3), 188-210.
  • Ekorini, P. Z. (2020). Analysis on students’ difficulties of finding main idea of a passage. Dharma Pendidikan, 15(2), 72–82. https://doi.org/10.69866/dp.v15i2.95
  • Flores, M. M., & Ganz, J. B. (2007). Effectiveness of direct instruction for teaching statement inference, use of facts, and analogies to students with developmental disabilities and reading delays. Focus on Autism and Other Developmental Disabilities, 22(4), 244–251. https://doi.org/10.1177/10883576070220040601
  • Gültekin-Pala, S. & Kanık-Uysal, P. (2024). Ana fikir sorularına verilen cevapların okur-tepki teorisi bağlamında değerlendirilmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 22(3), 2097-2122. https://doi.org/10.37217/tebd.1528981
  • Hare, V. C., Rabinowitz, M., & Schieble, K. M. (1989). Text effects on main idea comprehension. Reading Research Quarterly, 24(1), 72–88. https://doi.org/10.2307/748011
  • İlter, I. (2018). Zayıf okuyucuların okuduğunu anlama becerilerinin geliştirilmesinde ana fikir belirleme becerisinin öğretimi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 19(2), 303-334. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.315887
  • Jitendra, A. K., Kay Hoppes, M., & Xin, Y. P. (2000). Enhancing main idea comprehension for students with learning problems: The role of a summarization strategy and self-monitoring instruction. The Journal of Special Education, 34(3), 127-139. https://doi.org/10.1177/002246690003400302
  • Johnston, P., & Afflerbach, P. (1985). The process of constructing main ideas from text. Cognition and Instruction, 2(3–4), 207–232. https://doi.org/10.1080/07370008.1985.9648917
  • Kanık-Uysal, P. & Bayrak-Özmutlu, E. (2022). Türkçe eğitiminde ana fikir öğretimine ilişkin bir inceleme. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(36), 1336-1367. https://doi.org/10.35675/befdergi.1052948
  • Kanık-Uysal, P. & Gültekin-Pala, S. (2022). Ana fikri bulma: Öğretmen ve öğrenciler neler yapıyor? Neden zorlanıyor? Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları, 10(1), 44-66. https://doi.org/10.35233/oyea.1112647
  • Kedek, S. (2024). Metin yapısı farkındalığının ana düşünceyi belirlemeye etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi.
  • Kendeou, P., & van den Broek, P. (2007). The effects of prior knowledge and text structure on comprehension processes during reading of scientific texts. Memory & Cognition, 35(7), 1567–1577. https://doi.org/10.3758/BF03193491
  • Kırnık, D. & Erdem, İ. (2023). Temel eğitimde ana fikir öğretimi uygulamaları. Ana Dili Egitimi Dergisi, 11(2), 363-376. https://doi.org/10.16916/aded.1182927
  • Kintsch, W. (1988). The role of knowledge in discourse comprehension: A construction-integration model. Psychological review, 95(2), 163-182. https://doi.org/10.1037/0033-295X.95.2.163
  • Kintsch, W. (1998). Comprehension: A paradigm for cognition. Cambridge University Press.
  • Kintsch, W. & van Dijk, T. A. (1978). Toward a model of text comprehension and production. Psychological Review, 85, 363–394. https://doi.org/10.1037/0033-295X.85.5.363
  • Kuşdemir, Y. & Katrancı, M., (2016). Okumada kaygı ve anlama: ana fikri bulamıyorum öğretmenim! Eğitim ve Bilim, 41(183), 251-266. https://doi.org/10.15390/EB.2016.4951
  • Leopold, C., & Leutner, D. (2012). Science text comprehension: Drawing, main idea selection, and summarizing as learning strategies. Learning and Instruction, 22(1), 16–26. https://doi.org/10.1016/j.learninstruc.2011.05.005
  • Lietz, P. (2006). A meta-analysis of gender differences in reading achievement at the secondary school level. Studies in Educational Evaluation, 32(4), 317-344. https://doi.org/10.1016/j.stueduc.2006.10.002
  • Logan, S. & Johnston, R. (2010) Investigating Gender Differences in Reading. Educational Review, 62, 175-187. http://dx.doi.org/10.1080/00131911003637006
  • Lord, K. M. (2015). Determining the main idea: Instructional strategies that work. Kappa Delta Pi Record, 51(3), 138-142.
  • Miller, C. A., Darch, C. B., Flores, M. M., Shippen, M. E., & Hinton, V. (2011). Main idea identification with students with mild intellectual disabilities and specific learning disabilities: A comparison of explicit and basal instructional approaches. Journal of Direct Instruction, 11(1), 15–29. https://eric.ed.gov/?id=EJ943049
  • Mínguez, R., Gómez-Marí, I., & Sanz-Cervera, P. (2020). Interventions for improving reading comprehension in children with ASD: A systematic review. Behavioral Sciences, 11(1), 2-13. https://doi.org/10.3390/bs11010003
  • Özdemir, Y. & Kıroğlu, K. (2019). Okuduğunu anlama becerilerinin gelişimine uzamsal bir bakış. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(1), 85-124. https://dergipark.org.tr/tr/pub/amauefd/article/472195
  • Parlak, B. & Doğan, N. (2014). Dereceli puanlama anahtarı ve puanlama anahtarından elde edilen puanların uyum düzeyleri. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 29(29-2), 189-197. https://dergipark.org.tr/tr/pub/hunefd/article/101815
  • Pilten, G. (2007). Ana fikir bulma stratejisi öğretiminin ana fikir bulma ve okuduğunu anlamaya etkisi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.
  • Rosén, M. (2001). Gender differences in reading performance on documents across countries. Reading and Writing: An Interdisciplinary Journal, 14(1-2), 1–38. https://doi.org/10.1023/A:1007995107442
  • Stevens, R. J. (1988). Effects of strategy training on the identification of the main idea of expository passages. Journal of Educational Psychology, 80(1), 21. https://doi.org/10.1037/0022-0663.80.1.21
  • Stevens, R. J., Slavin, R. E., & Farnish, A. M. (1991). The effects of cooperative learning and direct instruction in reading comprehension strategies on main idea identification. Journal of Educational Psychology, 83(1), 8-16. https://doi.org/10.1037/0022-0663.83.1.8
  • Stevens, E. A. (2018). The effects of a text structure and paraphrasing intervention on the main idea generation and reading comprehension of struggling readers in grades 4 and 5 [Doctoral dissertation]. The University of Texas at Austin.
  • Stevens, E. A. & Vaughn, S. (2021). Using paraphrasing and text structure instruction to support main idea generation. Teaching Exceptional Children, 53(4), 300-308. https://doi.org/10.1177/0040059920958738
  • Stevens, E. A., Park, S., & Vaughn, S. (2019). A review of summarizing and main idea interventions for struggling readers in Grades 3 through 12: 1978–2016. Remedial and Special Education, 40(3), 131–149. https://doi.org/10.1177/0741932517749940
  • Syed, M., & Nelson, S. C. (2015). Guidelines for establishing reliability when coding narrative data. Emerging Adulthood, 3(6), 375‐387. https://doi.org/10.1177/2167696815587648
  • Shelton, A., Lemons, C. J., & Wexler, J. (2020). Supporting main idea identification and text summarization in middle school co-taught classes. Intervention in School and Clinic, 56(4), 217–223. https://doi.org/10.1177/1053451220944380
  • Tomitch, L. M. B., Lodhia, V., Neumann, D., Foroushani, N., & Waldie, K. E. (2025). Individual differences in main idea identification: An EEG study of monolinguals and bilinguals with dyslexia. Bilingualism: Language and Cognition, 1–13. https://doi.org/10.1017/S1366728925100321
  • Toonder, S., & Sawyer, B. E. (2021). The impact of adaptive computer-assisted instruction on reading comprehension: Identifying the main idea. Journal of Computer Assisted Learning, 37(5), 1336–1347. https://doi.org/10.1111/jcal.12573
  • Uğur, F. (2017). Ortaokul 7. sınıf öğrencilerinin bilgilendirici metin yapısı unsurlarını belirleme düzeyleri. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(39), 200-222. https://doi.org/10.14520/adyusbd.852
  • Uzun, G. L., Bozkurt, Ü., & Erdoğan, T. (2011). Okuma süreci, okuma çıktıları ve yaratıcı okuma: İlköğretim öğrencileri üzerine gözlemler. G. L. Uzun ve Ü. Bozkurt (Ed.), Theoretical and applied researches on Turkish language teaching (pp. 75-99)-. Die BlueEule.
  • Vaughn, S., Klingner, J. K., Swanson, E., Boardman, A., Roberts, G., Mohammed, S. S., & Stillman-Spisak, S. J. (2011). Efficacy of collaborative strategic reading with middle school students. American Educational Research Journal, 48(4), 938–964. https://doi.org/10.3102/0002831211410305
  • Wang, D. (2009). Factors affecting the comprehension of global and local main idea. Journal of College Reading and Learning, 39(2), 34–52. https://doi.org/10.1080/10790195.2009.10850371
  • Wilawan, P. (2012). Fostering main idea comprehension among EFL learners through cognitive and metacognitive strategies. Journal of Education and Practice, 3(12), 82–91. https://ijhss.thebrpi.org/journals/Vol_2_No_14_Special_Issue_July_2012/6.pdf
  • Williams, J. P. (1986). Teaching children to identify the main idea of expository texts. Reading Research Quarterly, 21(1), 1–23. https://doi.org/10.2307/747838
  • Williams, J. P. (1988). Identifying main ideas: A basic aspect of reading comprehension Topics in Language Disorders, 8(3), 1–13. https://doi.org/10.1097/00011363-198806000-00003

Ana Düşünceyi Belirleme Sürecinde Ortaya Çıkan Sapmalar: Metin İşlemleme Düzeylerine Göre Bir İnceleme

Yıl 2026, Cilt: 12 Sayı: 1, 301 - 325, 01.03.2026

Sevda Kedek , B. Ümit Bozkurt

https://doi.org/10.31464/jlere.1864827
https://izlik.org/JA22TY56ME

Öz

Bir metnin kavrandığının temel göstergelerinden biri ana düşüncenin belirlenebilmesidir. Ancak araştırmalar, öğrencilerin ana düşünceyi çoğu durumda bütüncül ve tutarlı biçimde yapılandıramadıklarını göstermektedir. Bu çalışmada, 10-11 yaş grubundaki çocukların ana düşünceyi belirleme sürecinde yaşadıkları sorunlar ve bu süreçte ortaya çıkan sapmalar incelenmiştir. 100 katılımcıdan ana düşünceyi belirleme formu kullanılarak veri toplanmış; veriler, Kintsch’in (1998) yapı-bütünleştirme modelinden çıkarımlanan üç temel düzey çerçevesinde çözümlenmiştir. Bulgular, öğrencilerin yalnızca sınırlı bir bölümünün ana düşünceyi geçerli ve yeterli düzeyde oluşturabildiğini; sapmaların ağırlıklı olarak metin tabanı ve yüzey metin düzeylerinde yoğunlaştığını göstermektedir. Zihinsel temsil düzeyinde işlemleme ise sınırlı kalmıştır. Bu sapmalar, ana düşüncenin eksik yapılandırılması, yüzey ayrıntılara odaklanma ve ana düşünce yerine konunun belirtilmesi gibi örüntüler çevresinde toplanmaktadır. Ek olarak düzeyler arasındaki negatif yönlü korelasyonel ilişki, metin işleme süreçlerinin çoğunlukla tek bir düzeyde kaldığını ve bütünleştirici geçişlerin gerçekleştirilemediğini ortaya koymaktadır. Ayrıca cinsiyet ve metin türüne bağlı ayrışmalar bulunmaktadır. Sonuçlar, ana düşünce öğretiminin öğrencilerin bilişsel özellikleri, metinsel özellikler ve metin işlemleme aşamalarıyla ilişkilendirilerek ele alınabileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Okuduğunu anlama ana fikir metin tabanı durum modeli

Kaynakça

  • Acar-Erdol, T., & Akin-Arikan, Ç. (2022). Gender gap in reading achievement: the mediating role of metacognitive strategies and reading-related attitudes. Social Psychology of Education, 25(2), 537-566. https://doi.org/10.1007/s11218-022-09692-9
  • Afflerbach, P. P. (1990). The influence of prior knowledge on expert readers’ main idea construction strategies. Reading Research Quarterly, 25(1), 31–46. https://doi.org/10.2307/747986
  • Algül, Ö. & Bozkurt, B. Ü. (2021). Okuduğunu anlama sürecinde çıkarım becerisine ilişkin belirlemeler. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (53), 175-204. https://doi.org/10.9779/pauefd.787770
  • Baumann, J. F. (1984). The effectiveness of a direct instruction paradigm for teaching main idea comprehension. Reading Research Quarterly, 20(1), 93–115. https://doi.org/10.2307/747654
  • Baydık, B. (2011). Okuma güçlüğü olan öğrencilerin üstbilişsel okuma stratejilerini kullanımı ve öğretmenlerinin okuduğunu anlama öğretim uygulamalarının incelenmesi. Eğitim ve Bilim, 36(162), 301-319.
  • Bortolussi, M., Dixon, P., & Sopčák, P. (2010). Gender and reading. Poetics, 38(3), 299-318. https://doi.org/10.1016/j.poetic.2010.03.004
  • Bridge, C. A., Belmore, S. M., Moskow, S. P., Cohen, S. S., & Matthews, P. D. (1984). Topicalization and memory for main ideas in prose. Journal of Reading Behavior, 16(1), 61-80. https://doi.org/10.1080/1086296840954
  • Brown, A. L. & Day, J. D. (1983). Macrorules for summarizing texts: The development of expertise. Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior, 22(1), 1-14. https://doi.org/10.1016/S0022-5371(83)80002-4
  • van den Broek, P., Lynch, J. S., Näslund, J., Ievers-Landis, C. E., & Verduin, K. (2003). The development of comprehension of main ideas in narratives: Evidence from the selection of titles. Journal of Educational Psychology, 95(4), 707–718. https://doi.org/10.1037/0022-0663.95.4.707
  • Butterfuss, R., McCarthy, K. S., Orcutt, E., Kendeou, P., & McNamara, D. S. (2024). Identification of main ideas in expository texts: selection versus deletion. Reading and Writing, 37(3), 757-785. https://doi.org/10.1007/s11145-023-10431-5
  • Carriedo, N. & Alonso-Tapia, J. (1996). Main idea comprehension: Training teachers and effects on students. Journal of Research in Reading, 19(2), 128–153. https://doi.org/10.1111/j.1467-9817.1996.tb00099.x
  • Catts, H. W., Hogan, T. P., & Fey, M. E. (2003). Subgrouping poor readers on the basis of individual differences in reading-related abilities. Journal of Learning Disabilities, 36(2), 151–164. https://doi.org/10.1177/002221940303600208
  • Çetinkaya, Ç., Yıldırım, K. & Ateş, S., (2013). Anlam kurmanın zor ve önemli bir becerisi: Ana fikir. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 9(3), 188-210.
  • Ekorini, P. Z. (2020). Analysis on students’ difficulties of finding main idea of a passage. Dharma Pendidikan, 15(2), 72–82. https://doi.org/10.69866/dp.v15i2.95
  • Flores, M. M., & Ganz, J. B. (2007). Effectiveness of direct instruction for teaching statement inference, use of facts, and analogies to students with developmental disabilities and reading delays. Focus on Autism and Other Developmental Disabilities, 22(4), 244–251. https://doi.org/10.1177/10883576070220040601
  • Gültekin-Pala, S. & Kanık-Uysal, P. (2024). Ana fikir sorularına verilen cevapların okur-tepki teorisi bağlamında değerlendirilmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 22(3), 2097-2122. https://doi.org/10.37217/tebd.1528981
  • Hare, V. C., Rabinowitz, M., & Schieble, K. M. (1989). Text effects on main idea comprehension. Reading Research Quarterly, 24(1), 72–88. https://doi.org/10.2307/748011
  • İlter, I. (2018). Zayıf okuyucuların okuduğunu anlama becerilerinin geliştirilmesinde ana fikir belirleme becerisinin öğretimi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 19(2), 303-334. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.315887
  • Jitendra, A. K., Kay Hoppes, M., & Xin, Y. P. (2000). Enhancing main idea comprehension for students with learning problems: The role of a summarization strategy and self-monitoring instruction. The Journal of Special Education, 34(3), 127-139. https://doi.org/10.1177/002246690003400302
  • Johnston, P., & Afflerbach, P. (1985). The process of constructing main ideas from text. Cognition and Instruction, 2(3–4), 207–232. https://doi.org/10.1080/07370008.1985.9648917
  • Kanık-Uysal, P. & Bayrak-Özmutlu, E. (2022). Türkçe eğitiminde ana fikir öğretimine ilişkin bir inceleme. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(36), 1336-1367. https://doi.org/10.35675/befdergi.1052948
  • Kanık-Uysal, P. & Gültekin-Pala, S. (2022). Ana fikri bulma: Öğretmen ve öğrenciler neler yapıyor? Neden zorlanıyor? Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları, 10(1), 44-66. https://doi.org/10.35233/oyea.1112647
  • Kedek, S. (2024). Metin yapısı farkındalığının ana düşünceyi belirlemeye etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi.
  • Kendeou, P., & van den Broek, P. (2007). The effects of prior knowledge and text structure on comprehension processes during reading of scientific texts. Memory & Cognition, 35(7), 1567–1577. https://doi.org/10.3758/BF03193491
  • Kırnık, D. & Erdem, İ. (2023). Temel eğitimde ana fikir öğretimi uygulamaları. Ana Dili Egitimi Dergisi, 11(2), 363-376. https://doi.org/10.16916/aded.1182927
  • Kintsch, W. (1988). The role of knowledge in discourse comprehension: A construction-integration model. Psychological review, 95(2), 163-182. https://doi.org/10.1037/0033-295X.95.2.163
  • Kintsch, W. (1998). Comprehension: A paradigm for cognition. Cambridge University Press.
  • Kintsch, W. & van Dijk, T. A. (1978). Toward a model of text comprehension and production. Psychological Review, 85, 363–394. https://doi.org/10.1037/0033-295X.85.5.363
  • Kuşdemir, Y. & Katrancı, M., (2016). Okumada kaygı ve anlama: ana fikri bulamıyorum öğretmenim! Eğitim ve Bilim, 41(183), 251-266. https://doi.org/10.15390/EB.2016.4951
  • Leopold, C., & Leutner, D. (2012). Science text comprehension: Drawing, main idea selection, and summarizing as learning strategies. Learning and Instruction, 22(1), 16–26. https://doi.org/10.1016/j.learninstruc.2011.05.005
  • Lietz, P. (2006). A meta-analysis of gender differences in reading achievement at the secondary school level. Studies in Educational Evaluation, 32(4), 317-344. https://doi.org/10.1016/j.stueduc.2006.10.002
  • Logan, S. & Johnston, R. (2010) Investigating Gender Differences in Reading. Educational Review, 62, 175-187. http://dx.doi.org/10.1080/00131911003637006
  • Lord, K. M. (2015). Determining the main idea: Instructional strategies that work. Kappa Delta Pi Record, 51(3), 138-142.
  • Miller, C. A., Darch, C. B., Flores, M. M., Shippen, M. E., & Hinton, V. (2011). Main idea identification with students with mild intellectual disabilities and specific learning disabilities: A comparison of explicit and basal instructional approaches. Journal of Direct Instruction, 11(1), 15–29. https://eric.ed.gov/?id=EJ943049
  • Mínguez, R., Gómez-Marí, I., & Sanz-Cervera, P. (2020). Interventions for improving reading comprehension in children with ASD: A systematic review. Behavioral Sciences, 11(1), 2-13. https://doi.org/10.3390/bs11010003
  • Özdemir, Y. & Kıroğlu, K. (2019). Okuduğunu anlama becerilerinin gelişimine uzamsal bir bakış. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(1), 85-124. https://dergipark.org.tr/tr/pub/amauefd/article/472195
  • Parlak, B. & Doğan, N. (2014). Dereceli puanlama anahtarı ve puanlama anahtarından elde edilen puanların uyum düzeyleri. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 29(29-2), 189-197. https://dergipark.org.tr/tr/pub/hunefd/article/101815
  • Pilten, G. (2007). Ana fikir bulma stratejisi öğretiminin ana fikir bulma ve okuduğunu anlamaya etkisi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.
  • Rosén, M. (2001). Gender differences in reading performance on documents across countries. Reading and Writing: An Interdisciplinary Journal, 14(1-2), 1–38. https://doi.org/10.1023/A:1007995107442
  • Stevens, R. J. (1988). Effects of strategy training on the identification of the main idea of expository passages. Journal of Educational Psychology, 80(1), 21. https://doi.org/10.1037/0022-0663.80.1.21
  • Stevens, R. J., Slavin, R. E., & Farnish, A. M. (1991). The effects of cooperative learning and direct instruction in reading comprehension strategies on main idea identification. Journal of Educational Psychology, 83(1), 8-16. https://doi.org/10.1037/0022-0663.83.1.8
  • Stevens, E. A. (2018). The effects of a text structure and paraphrasing intervention on the main idea generation and reading comprehension of struggling readers in grades 4 and 5 [Doctoral dissertation]. The University of Texas at Austin.
  • Stevens, E. A. & Vaughn, S. (2021). Using paraphrasing and text structure instruction to support main idea generation. Teaching Exceptional Children, 53(4), 300-308. https://doi.org/10.1177/0040059920958738
  • Stevens, E. A., Park, S., & Vaughn, S. (2019). A review of summarizing and main idea interventions for struggling readers in Grades 3 through 12: 1978–2016. Remedial and Special Education, 40(3), 131–149. https://doi.org/10.1177/0741932517749940
  • Syed, M., & Nelson, S. C. (2015). Guidelines for establishing reliability when coding narrative data. Emerging Adulthood, 3(6), 375‐387. https://doi.org/10.1177/2167696815587648
  • Shelton, A., Lemons, C. J., & Wexler, J. (2020). Supporting main idea identification and text summarization in middle school co-taught classes. Intervention in School and Clinic, 56(4), 217–223. https://doi.org/10.1177/1053451220944380
  • Tomitch, L. M. B., Lodhia, V., Neumann, D., Foroushani, N., & Waldie, K. E. (2025). Individual differences in main idea identification: An EEG study of monolinguals and bilinguals with dyslexia. Bilingualism: Language and Cognition, 1–13. https://doi.org/10.1017/S1366728925100321
  • Toonder, S., & Sawyer, B. E. (2021). The impact of adaptive computer-assisted instruction on reading comprehension: Identifying the main idea. Journal of Computer Assisted Learning, 37(5), 1336–1347. https://doi.org/10.1111/jcal.12573
  • Uğur, F. (2017). Ortaokul 7. sınıf öğrencilerinin bilgilendirici metin yapısı unsurlarını belirleme düzeyleri. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(39), 200-222. https://doi.org/10.14520/adyusbd.852
  • Uzun, G. L., Bozkurt, Ü., & Erdoğan, T. (2011). Okuma süreci, okuma çıktıları ve yaratıcı okuma: İlköğretim öğrencileri üzerine gözlemler. G. L. Uzun ve Ü. Bozkurt (Ed.), Theoretical and applied researches on Turkish language teaching (pp. 75-99)-. Die BlueEule.
  • Vaughn, S., Klingner, J. K., Swanson, E., Boardman, A., Roberts, G., Mohammed, S. S., & Stillman-Spisak, S. J. (2011). Efficacy of collaborative strategic reading with middle school students. American Educational Research Journal, 48(4), 938–964. https://doi.org/10.3102/0002831211410305
  • Wang, D. (2009). Factors affecting the comprehension of global and local main idea. Journal of College Reading and Learning, 39(2), 34–52. https://doi.org/10.1080/10790195.2009.10850371
  • Wilawan, P. (2012). Fostering main idea comprehension among EFL learners through cognitive and metacognitive strategies. Journal of Education and Practice, 3(12), 82–91. https://ijhss.thebrpi.org/journals/Vol_2_No_14_Special_Issue_July_2012/6.pdf
  • Williams, J. P. (1986). Teaching children to identify the main idea of expository texts. Reading Research Quarterly, 21(1), 1–23. https://doi.org/10.2307/747838
  • Williams, J. P. (1988). Identifying main ideas: A basic aspect of reading comprehension Topics in Language Disorders, 8(3), 1–13. https://doi.org/10.1097/00011363-198806000-00003
Toplam 55 adet kaynakça vardır.

Ayrıntılar

Birincil Dil Türkçe
Konular Uygulamalı Dilbilim ve Eğitim Dilbilimi , Türkçe Eğitimi
Bölüm Araştırma Makalesi
Yazarlar

Sevda Kedek 0009-0002-4783-1007

B. Ümit Bozkurt 0000-0003-2532-9104

Gönderilme Tarihi 16 Ocak 2026
Kabul Tarihi 28 Şubat 2026
Yayımlanma Tarihi 1 Mart 2026
DOI https://doi.org/10.31464/jlere.1864827
IZ https://izlik.org/JA22TY56ME
Yayımlandığı Sayı Yıl 2026 Cilt: 12 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA Kedek, S., & Bozkurt, B. Ü. (2026). Ana Düşünceyi Belirleme Sürecinde Ortaya Çıkan Sapmalar: Metin İşlemleme Düzeylerine Göre Bir İnceleme. Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi, 12(1), 301-325. https://doi.org/10.31464/jlere.1864827

Amaç ve Kapsam

Dil Eğitimi ve Araştırma Dergisi (JLERE), okul öncesinden yükseköğretime dek her düzeye ilişkin anadili ve yabancı dil eğitimi ve öğrenimi alanlarında özgün ve bilimsel makaleler yayımlayarak alanyazın birikimi oluşturmayı ve ilgililerin akademik gelişimlerine katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. 

Dil Eğitimi ve Araştırma Dergisi okul öncesinden yükseköğretime dek her düzeyde dil eğitimiyle ilgili özgün ve bilimsel makaleler yayınlama amacı doğrultusunda dil eğitimi ve buna dönük araştırmalarla ilgili herhangi bir konuda İngilizce ya da Türkçe yazılmış her türlü özgün, kuramsal, kavramsal ya da yöntem bilimsel makaleleri değerlendirmeye almaktadır. Dergiye gönderilecek yazıların daha önce yayınlanmamış veya başka bir yayınevine değerlendirilmek üzere gönderilmemiş olması gerekmektedir. 

Authors are kindly asked to refer to Author Guidelines and Manuscript Templates for detailed information on the formatting issues. All manuscripts to be submitted should be written based on the author guidelines and formatted on the manuscript templates and APA referencing style. Author(s) cannot submit previously submitted but rejected manuscripts at the end of the review process.

Yazarların, biçimlendirme sorunlarına ilişkin ayrıntılı bilgi için Yazar Kılavuzu ve Makale Şablonlarına başvurmaları rica olunur. Gönderilecek tüm yazılar yazım kurallarına uygun olarak yazılmalı, makale şablonları APA referans stiline göre düzenlenmelidir. Yazar(lar) daha önce gönderilmiş ancak reddedilmiş çalışmalarını değerlendirme süreci sonunda gönderemezler.

Journal of Language Education and Research follows the guidelines of the Committee on Publication Ethics (COPE), which are available on www.publicationethics.org.

Code of Conduct and Best Practice Guidelines for Journal Editors

https://publicationethics.org/files/Code%20of%20Conduct_2.pdf

Atıf Dizinleri

Türk Eğitim İndeksi
MLA International Bibliography
TR Dizin
DRJI
ResearchBib
JIFACTOR
CEEOL

Baş Editör

Hakan Ülper
Hakan ÜLPER
Dilbilim, Türkçe Eğitimi

Editörler Kurulu

Default avatar
Ferit KILIÇKAYA

Ferit Kılıçkaya, Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Yabancı Diller Eğitimi Bölümünde İngilizcenin Yabancı Dil olarak öğretimi alanında Profesör olarak çalışmaktadır. Teknolojinin dil eğitiminde kullanımı, olası faydaları ve zararları ve ayrıca ölçme ve değerlendirme başlıca çalışma alanlarıdır. Bu alanlarla ilgili ulusal ve uluslararası yayımlanmış makale ve kitap bölümleri bulunmaktadır. İleti adresi: ferit.kilickaya@gmail.com
Erken İngilizce Dilleri, İkinci Bir Dil Olarak İngilizce, Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme (Diğer)
Hakan Ülper
Hakan ÜLPER
Dilbilim, Türkçe Eğitimi
Gökhan Çetinkaya
Gökhan ÇETİNKAYA
Dilbilim, Eğitim, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi, Türkçe Eğitimi

Yardımcı Editör

Default avatar
Zehra Nur BAYINDIR PAMPAL
Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi, Türkçe Eğitimi

Yayım Danışma Kurulu

Hakan Ülper
Hakan ÜLPER
Dilbilim, Türkçe Eğitimi
Kutlay Yağmur
Kutlay YAĞMUR
Toplumsal Dilbilim
Default avatar
Ferit KILIÇKAYA

Ferit Kılıçkaya earned his Bachelor of Arts degree in English Language Teaching (ELT) from Boğaziçi University, where he also pursued coursework in educational technology to complement his degree. He subsequently worked as an English language teacher at various institutions before furthering his academic pursuits. He obtained his Master of Arts and Doctor of Philosophy degrees in ELT from Middle East Technical University in Ankara, Turkey. Currently, Kılıçkaya is a teacher educator and researcher in TESOL (Teaching English to Speakers of Other Languages) at the Department of Foreign Language Education at Burdur Mehmet Akif Ersoy University, Turkey. His research interests encompass a broad range of topics related to language learning and technology, with particular focus on the potential benefits and drawbacks of using technology in language teaching and learning. Additionally, he is interested in language testing and evaluation and has conducted research on topics such as peer feedback, online quizzes, and washback. Kılıçkaya has an extensive publication record in prestigious international academic journals such as ReCALL, Computer-Assisted Language Learning, British Journal of Educational Technology, and Journal of Teaching English with Technology. Furthermore, he has authored several book chapters in internationally recognized publishers.
Dil Kullanım Bilimi
Default avatar
Joanna KİC-DRGAS
İkinci Bir Dil Olarak İngilizce, Dil Edinimi
Default avatar
Işıl ULUÇAM-WEGMANN
Dil Çalışmaları (Diğer), Eğitim
Default avatar
Jaroslaw KRAJKA
İkinci Bir Dil Olarak İngilizce
Gökhan Çetinkaya
Gökhan ÇETİNKAYA
Dilbilim, Eğitim, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi, Türkçe Eğitimi
Default avatar
Marek KRAWİEC
İkinci Bir Dil Olarak İngilizce, Okul Dışı Öğrenme
Default avatar
Sorina GEORGESCU

Ph.D. Lecturer of English (TEFL certified)

Editor-in-Chief - HyperCultura (2012-2025)

Network Editor - H-Slavery (2023-present); Executive Council Member - H-Net (January 2025-)

Researcher and blogger at Discussing Slavery: Conferences, Articles, Book Reviews, Translations

https://orcid.org/0000-0003-0595-2767
İletişim Çalışmaları, İkinci Bir Dil Olarak İngilizce, Profesyonel Yazarlık ve Gazetecilik Uygulaması

Dil Editörü

Default avatar
Hatice ALTUN

I am a seasoned educator and researcher with a Ph.D. in Foreign and Second Language Education from SUNY Buffalo, supported by a prestigious Fulbright Scholarship. My research focuses on multilingualism, translanguaging, and second-language socialization. I have extensive experience teaching EFL, ESL, and Turkish as a second language across diverse educational contexts, including U.S., Turkey, and China higher education institutions. I am passionate about promoting language learning through socially just and inclusive pedagogies. I have also contributed to numerous publications in indexed journals and presented my work at international conferences.
İkinci Bir Dil Olarak İngilizce, Dil Çalışmaları (Diğer), Uygulamalı Dilbilim ve Eğitim Dilbilimi , Öğretmen Eğitimi ve Eğitimcilerin Mesleki Gelişimi

________________________________________________

Journal of Language Education and Research (JLERE)
Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi

https://dergipark.org.tr/en/pub/jlere

ISSN: 2149-5602
Facebook Grup
Copyright © Journal of Language Education and Research