Gastronomi Rotaları Oluşturmada Coğrafi İşaretli Ürünler: Doğu Karadeniz Örneği

Öz

Coğrafi işaret, belirli bir yöreye, bölgeye veya ülkeye özgü bir ürünün, o coğrafi alanla özdeşleşmiş üretim yöntemlerini, geleneksel bilgi birikimini ve ayırt edici kalite özelliklerini gösteren hukuki bir tescil sistemidir. Coğrafi işaret tescili, ürünün kökenine dayalı değerini korurken, aynı zamanda üreticinin emeğini ve bilgi birikimini de yasal güvence altına almaktadır. Bu sistemin en dikkat çeken ve yaygın uygulama alanlarından birini gastronomik ürünler oluşturmaktadır. Gastronomik açıdan özgün ve kaliteli ürünler, turizm faaliyetlerinin geliştirilmesinde kilit rol oynamaktadır. Coğrafi işaretli ürünler aracılığıyla oluşturulan gastronomi rotaları; destinasyonlara gelir artışı, turistlerin kalış süresinin uzaması, bölgesel imajın güçlenmesi, kültürel değerlerin tanıtımı, yerel markalaşma süreçlerinin hızlanması ve ziyaretçilere özgün deneyimler sunulması gibi çok boyutlu katkılar sağlamaktadır. Bu yönüyle gastronomi turizmi hem sürdürülebilir kalkınmayı desteklemekte hem de kırsal kalkınmaya doğrudan katkı sunmaktadır. Türkiye’nin kuzeydoğusunda yer alan Doğu Karadeniz Bölgesi, doğal peyzajı, iklimsel çeşitliliği ve kültürel mirasıyla önemli bir turizm potansiyeline sahiptir. Bu potansiyelin daha etkin biçimde değerlendirilmesi için bölgeye özgü coğrafi işaretli gastronomik ürünlerin turizmle bütünleştirilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda çalışmanın amacı, söz konusu ürünlerin gastronomi rotalarının oluşturulmasındaki katkılarını değerlendirmektir. Araştırma kapsamında Artvin, Bayburt, Giresun, Gümüşhane, Ordu, Rize ve Trabzon illerine ait toplam 85 ürün incelenmiş, veriler Türk Patent ve Marka Kurumundan elde edilerek içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bu kapsamda ilk olarak coğrafi işaretli gastronomik ürünler demografik özelliklerine göre gruplandırılmıştır. Ardından bu ürünler şehir özellikleri, ürün odaklı ve yemek grupları olmak üzere üç tema altında değerlendirilmiştir. Son olarak değerlendirilen temalar çerçevesinde haritalandırma tekniğine başvurularak geliştirilebilecek gastronomi rotaları önerilerinde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Gastronomi
• Coğrafi İşaret
• Gastronomi Rotası
• Doğu Karadeniz.

Geographically Indicated Products in Creating Gastronomy Routes: The Eastern Black Sea Example

Öz

A geographical indication is a legal registration system that designates a product specific to a certain locality, region, or country, reflecting the traditional knowledge, distinctive production methods, and quality attributes associated with that geographical area. The registration of geographical indications not only preserves the value of the product based on its origin but also provides legal protection for the labor and accumulated knowledge of the producers. One of the most prominent and widespread areas of application of this system is gastronomic products. Authentic and high-quality gastronomic items play a key role in enhancing tourism activities. Gastronomy routes developed through geographically indicated products offer multifaceted contributions to destinations, including increased economic income, extended tourist stays, strengthened regional image, promotion of cultural values, accelerated local branding processes, and provision of unique visitor experiences. In this regard, gastronomy tourism supports sustainable development while directly contributing to rural development. The Eastern Black Sea Region, located in the northeastern part of Turkey, possesses significant tourism potential with its natural landscapes, climatic diversity, and cultural heritage. To harness this potential more effectively, it is essential to integrate geographically indicated gastronomic products unique to the region into tourism activities. Accordingly, the aim of this study is to evaluate the contribution of these products to the creation of gastronomy routes. Within the scope of the research, a total of 85 products from the provinces of Artvin, Bayburt, Giresun, Gümüşhane, Ordu, Rize, and Trabzon were analyzed. The data were obtained from the Turkish Patent and Trademark Office and examined through content analysis. First, the geographically indicated gastronomic products were grouped according to their demographic characteristics. Subsequently, the products were evaluated under three thematic categories: urban characteristics, product-focused criteria, and food groups. Finally, based on these thematic evaluations, mapping techniques were employed to propose potential gastronomy route suggestions.

Anahtar Kelimeler

• Gastronomy
• Geographical Indication
• Gastronomy Route
• Eastern Black Sea

Kaynakça

1. Aslan, E. Ş., Taşdemir, E., Yarar, A. E. (2021). Doğu Karadeniz şehirlerine yönelik marka şehir tutumları üzerine bir araştırma. Selçuk İletişim, 14(2), 606-633.
2. Başoda, A., Aylan, S., Kılıçhan, R., Acar, Y. (2018). Gastronomi uzmanlığı, turları ve rehberliği: Kavramsal bir çerçeve. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(3), 1809-1926.
3. Belber, B. G., Kamış, M. D. (2022). Gastronomi turizminin sürdürülebilirliğinde gastronomi rotalarının önemi. Cukurova 8th International Scıentific Researches Conference, 15-17 Nisan 2022, Adana.
4. Bezirgan, M., Koç, F. (2014). Yerel mutfakların destinasyona yönelik aidiyet oluşumuna etkisi: Cunda adası örneği. Journal of International Social Research, 7(34), 917-928.
5. Çekiç, İ., Aksoy, M. (2021). Gaziantep ve Hatay illerini ziyaret eden yerli turistlerin mutfak imajı algı düzeylerine yönelik karşılaştırmalı bir araştırma. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 9(4), 3064- 3078.
6. Demir, E. (2024). Sosyal bilimlerde nitel araştırma teknikleri üzerine betimsel bir çalışma. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(46), 313-328.
7. Demirel, H., Ayyıldız, S. (2017). Mutfak kültürü ve değişimi; Giresun ili örneği. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 5(4), 280-298.
8. Demirses, İ., Kement, Ü., Hüsem, B. Z. (2023). Ordu ili gastronomi kimliği ve mutfak kültürüne yönelik değerlendirme: Çamaş örneği. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(26), 662-696.

9. DOKA (2024). Tanıtım destek ve yatırım stratejisi Trabzon. https://www.doka.org.tr/dosyalar/editor/files/trabzon-ili-yatirim-destek-ve-tanitim-stratejisi.pdf. Erişim Tarihi: 22.12.2024
10. Duda, T. (2024). Culinary heritage routes as a part of regional identity and original tourist product. European Research Studies Journal, 27(4B), 941-948.
11. Fidan, M. S., Öz, A., Adanur, H., Turan, B. (2013). Gümüşhane yöresinde yetişen bazı önemli odun dışı orman ürünleri ve kullanım miktarları. Gümüşhane Üniversitesi. Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 3(2).
12. Gazelci, S. C., Aksoy, M. (2024). Türkiye’de oluşturulan teorik gastronomi rotalarının bibliyometrik analizi. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 21(1), 149-167.
13. Gözelce, D. K. (2021). İşlevsel halkbilimi kuramı bağlamında Rize sofra kültürü. Culture and Civilization, 1(1), 51-77.
14. Kan, M., Gülçubuk, B., Küçükçongar, M. (2012). Coğrafi işaretlerin kırsal turizmde kullanılma olanakları. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, (1), 93-101.
15. Karaçeper, E. İ. (2024). Yemek ve kültür ilişkisi bağlamında balkan restoranlarının menü içerik analizi. Kent Akademisi, 17(5), 1975-1994. https://doi.org/10.35674/kent.1433018.
16. Kaya, M. (2023). Coğrafi İşaretli ürünlerin sürdürülebilirlik açısından değerlendirilmesi: Samsun örneği. Mavi Atlas, 11(1), 105-119.
17. Kılıç, S. (2013). Sampling methods. Journal of Mood Disorders, 3(1), 44-46. https://doi.org/10.5455/jmood.20130325011730
18. Oğan, Y., Büyükyılmaz, S. (2020). Karadeniz Bölgesinin coğrafi işaretli gastronomik ürünleri. Gastroia: Journal of Gastronomy And Travel Research, 4(3), 337-354. https://doi.org/10.32958/gastoria.800387
19. Oğan, Y., Özkaya, F. (2021). Artvin ilindeki yiyecek ve içecek işletmelerinde yöresel yemekler. Tourism and Recreation, 3(1), 85-92.
20. Okan, T., Köse, C. (2022). Türkiye’de bölgesel farklılıklar kapsamında kestaneye dayalı faydalanmanın sosyoekonomik boyutu. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 24(3), 591-608.
21. Rize Valiliği (2022). Rize ili 2021 yılı çevre durum raporu. https://webdosya.csb.gov.tr/db/ced/icerikler/rize-ilcdr-2021-20220706105111.pdf Erişim Tarihi: 20.12.2024
22. Şen, M. A. (2020). Gastronomi turizmi kapsamında Trabzon mutfağına özgü bi̇r ürün “Kuymak”. Karadeniz İncelemeleri Dergisi, 15(29), 251-268.
23. Tikkanen, I. (2007). Maslow’s hierarchy and food tourism in Finland: five cases. British Food Journal. 109(9), 721-734.
24. Torusdağ, G. B., Önem, E. Ö., Sami, F., Kızıldemir, Ö. (2022). Yerel mutfakların gastronomi turizmi çerçevesinde değerlendirilmesi. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 5(1), 66-82.
25. Türk Patent ve Marka Kurumu (2024). Coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı. https://www.turkpatent.gov.tr/cografi-isaret (E.T. 12.12.2024).
26. Türkiye Siyasi Haritası, https://ogretmensosyalbilgiler.wordpress.com/2020/02/21/ turkiye-siyasi-haritalari/ Erişim Tarihi: 11.12.2024
27. Artvin İli Haritası, https://s.milimaj.com/others/image/harita/artvin-ili-haritasi.png Erişim Tarihi: 11.12.2024
28. Rize İli Haritası, https://s.milimaj.com/others/image/harita/rize-ili-haritasi.png Erişim Tarihi: 11.12.2024
29. Trabzon İli Haritası, https://s.milimaj.com/others/image/harita/trabzon-ili-haritasi.png Erişim Tarihi: 11.12.2024
30. Giresun İli Haritası, https://s.milimaj.com/others/image/harita/giresun-ili-haritasi.png Erişim Tarihi: 11.12.2024
31. Bayburt İli Haritası, https://s.milimaj.com/others/image/harita/bayburt-ili-haritasi.png Erişim Tarihi: 11.12.2024
32. Ordu İli Haritası, https://s.milimaj.com/others/image/harita/ordu-ili-haritasi.png Erişim Tarihi: 11.12.2024
33. Gümüşhane İli Haritası, https://s.milimaj.com/others/image/harita/gumushane-ili-haritasi.png Erişim Tarihi: 11.12.2024
34. Yılmaz, Ö. (2019). Yöresel yemeklerin yerel restoranlarda sunulma düzeyi: Bayburt örneği. Bayburt Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 2(2), 225-230.
35. Wach, E., Ward, R. (2013). Learning about qualitative document analysis. IDS Practice Paper in Brief, 13, 1-11.