Yayın Etiği
Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi, yayın sürecinde Spor Bilimleri alanına ilişkin güncel gelişmeleri bütüncül ve kapsayıcı bir biçimde inceleyerek bilginin bilimsel yöntemle tarafsız biçimde üretilmesi, geliştirilmesi ve paylaşılmasını hedeflemektedir.
Bilimsel eserler, bilimsel yöntemler neticesinde ortaya çıkan, bilimsel yöntemin uygulanmasını ve yansızlığını sağlayan çalışmalardır. Bu eserlerin ortaya çıkarılması aşamasında yayın sürecinin tüm bileşenlerinin; yayıncı/lar, editör/ler, yazar/lar, hakem/ler ve okuyucunun/ların etik ilkelere uymaları gerekmektedir. Bu kapsamda Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi’nin yayın etiği ile açık erişim politikası da, Yayın Etiği Komitesi’nin (Committee on Publication Ethics, COPE) açık erişimde yayınladığı kılavuzlar ve politikalar doğrultusunda (Örneğin “Yayın Etiği Komitesi (COPE) Davranış Kuralları ve Dergi Editörleri İçin En İyi Uygulama Kılavuzları; “Code of Conduct and Best Practice Guidelines for Journal Editors” ve “COPE Best Practice Guidelines for Journal Editors”; ICMJE Recommendations, CSE White Paper on Publication Ethics, WAME resources, WMA policies ve WMA Helsinki Bildirgesi) yayın sürecinin tüm bileşenlerinin etik ilkelere uymasını gerektirmektedir.
Dergiye gönderilen ve/veya kabul edilen bilimsel eserlerde kullanılan verilerin manipüle edilmesi, çarpıtılması ve uydurma verilerin kullanılması gibi durumlar tespit edilirse, bilimsel çalışmaların yazarlarının çalıştığı kurum/lara bu durum resmi yollardan bildirilecek ve eser red edilecektir. Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi, editörya ve/veya hakemler tarafından verilen dönütlere göre yazarlardan analiz sonuçlarına ilişkin çıktı dosyalarını isteme hakkına sahiptir.
Araştırma Etiği
Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi, insan ve hayvan haklarının korunması kapsamında ulusal ve uluslararası etik kural ve ilkelere tam uygunluk prensibini benimsemiştir. Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi’nde değerlendirmeye alınan makalelerde, aşağıda belirtilen maddeler uyarınca söz konusu araştırmalar için Etik Kurul Onayı gerekmektedir:
• Anket, mülakat, odak grup çalışması, gözlem, deney, görüşme teknikleri kullanılarak katılımcılardan veri toplanmasını gerektiren nitel ya da nicel yaklaşımlarla yürütülen her türlü araştırmalar,
• İnsan ve hayvanların (materyal/veriler dahil) deneysel ya da diğer bilimsel amaçlarla kullanılması,
• İnsanlar üzerinde yapılan klinik araştırmalar,
• Hayvanlar üzerinde yapılan araştırmalar (Aerobik ve anaerobik nitelikteki çeşitli egzersiz programları için kullanılan deney hayvanları (Fare, Sıçan vb…)),
• Kişisel verilerin korunması kanunu gereğince retrospektif çalışmalar.
Yayıncının Etik SorumluklarıSpor Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 2016 yılından bu yana, editör kurulu yönetiminde Spor Bilimleri alanında yayın yapan bir dergidir. Dergi, bilimsel eserlerin etik ilkeler doğrultusunda yayınlanması gerektiğini düşünmekte olup, kar amacı gütmemektedir.
• Bilimsel bir çalışmada görev alan paydaşlardan yayıncının da bütün bu etik ilkeler kapsamında hareket etmesi gerekir.
• Yayıncı, elinde bulundurduğu iletişim gücünü hiçbir bireysel çıkar gözetmeden kullanmak ve hedef kitlesini doğru yönlendirmekle yükümlüdür.
• Yayıncı, dergisinde yayınlanan her çalışmanın mülkiyet ve telif hakkını korur ve yayınlanmış her ürünün arşivlenmesi görevini üstlenir.
• Kişiler etik olmayan bir durumla karşılaştıklarında yayıncıyla iletişime geçmekten çekinmemelidir.
Editörlerin Etik Görev ve Sorumlulukları
• Dergiye gönderilen eserlerden, derginin amaç ve kapsamına uygun olmayan çalışmaları reddetmek.
• Makalelerle ilgili olumlu ya da olumsuz karar verirken, makalelerin özgün değeri, alana katkısı, araştırma yönteminin geçerli ve güvenirliği, anlatımın açıklığı ile derginin amaç ve kapsamını göz önünde tutmak.
• Başvurusu yapılan makaleleri önemli sorunu olmadığı sürece ön değerlendirme aşamasına almak, hakem önerilerini göz önünde bulundurmak, ciddi sorun olmadıkça önceki editör(ler)ce verilen kararları değiştirmemek, yapıcı eleştirilerle katkı sağlamak.
• Derginin benimsemiş olduğu Çift kör hakemlik ve değerlendirme süreci politikalarını uygulamak, hakemlerin kimlik bilgilerini gizli tutmak, her makalenin yansız ve süresi içinde değerlendirilmesini sağlamak.
• Bağımsız akran değerlendirmesinin yapılmasını sağlamak için yazar/ların kurumlarından bağımsız hakem atamaları gerçekleştirmek.
• Makaleleri alan editörleri ve hakemlerin uzmanlık alanlarını dikkate alarak göndermek, değerlendirmelerin yansız ve bağımsız yapılmasını desteklemek.
• Cinsiyet, dini veya politik inançlar, yazarların etnik veya coğrafi kökenleri üzerine ayrım yapılmaksızın görevlerini yerine getirirken dengeli, objektif ve adil bir şekilde hareket etmek.
• Dergiye gönderilen çalışmaları içeriğine göre değerlendirmek, hiçbir yazara ayrıcalık göstermemek.
• Olası çıkar çatışmalarını önlemek adına gerekli önlemleri almak ve varsa mevcut beyanları değerlendirmek. Ortaya çıkan bir çıkar çatışması durumunda Dergi, belirsizlik giderilene kadar makalenin değerlendirme sürecini askıya alır; bu bağlamda Dergi, başvuru yapan yazardan makalesi ile ilgili Etik Kurul İzni, Görüşmeci Gönüllü Onam Formları ve ibraz edilmesi gereken belgeleri talep etme yetkisine sahiptir.
• Sponsorlu çalışmaları veya özel konulardaki çalışmaları diğer çalışmalarla aynı şekilde ele almak.
• Etik ihlali niteliğinde bir şikayet olması durumunda, derginin politika ve prosedürlerine bağlı kalarak gerekli prosedürleri uygulamak. Yazarlara, gelen şikayete cevap vermek için bir fırsat vermek, çalışma kime ait olursa olsun gerekli yaptırımları uygulamaktan kaçmamak.
• Olumsuz sonuçları içeren çalışmaları da dikkate almak.
• Düzeltme, açıklama, özür, tekzip niteliğindeki içerikleri yayınlamak konusunda sorumlu ve hassas davranmak.
Hakemlerin Etik SorumluluklarıSpor Bilimleri Araştırmaları Dergisi makale değerlendirme sürecinde yazar(lar)ın hakemleri, hakemlerin yazarları tanımadıkları iki yönlü kör hakemlik ilkesi uygulanır, hakemler yazarlar ile doğrudan iletişim kuramaz; makale değerlendirme formları ve metin üzerinde belirtilen notlar ile düzeltme istemleri dergi yönetim sistemi üzerinden editörlerce yazar(lar)a iletilir.
Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi’ne başvurusu yapılan makaleleri değerlendirecek hakemler şu etik sorumlulukları taşımalıdır:
• Hakemler, Editörün karar verme sürecine katkıda bulunmak için makaleyi objektif olarak sadece çalışmanın içeriğini zamanında incelemeli ve sadece uzmanlık alanı ile ilgili çalışmaları değerlendirmeyi kabul etmelidir.
• Hakemler, değerlendirmeyi yansızlık ve gizlilik içinde yapmalıdır. Bu ilke gereğince inceledikleri makaleleri değerlendirme sürecinden sonra yok etmeli, ancak yayınlandıktan sonra kullanmalıdırlar. Uyruk, cinsiyet, dinsel inanç, siyasal inanç ve ticari kaygılar, değerlendirmenin yansızlığını bozmamalıdır.
• Hakemler, çıkar çatışması-çıkar birliği olduğunu anladıklarında, makaleyi değerlendirmeyi reddederek, editörlere bilgi vermelidir.
• Hakemler, değerlendirmeyi akademik görgü kurallarına uygun biçimde, yapıcı ve nazik bir dille yapmalı; hakaret ve düşmanlık içeren kişisel yorumlardan kaçınmalıdır.
• Hakemler değerlendirmesini kabul ettikleri makaleyi süresi içinde değerlendirmelidirler.
• Hakem/ler, hazırlamakta oldukları ya da değerlendirmede olan bir çalışmalarına çok benzer bir çalışma söz konusuysa, değerlendirmeyi reddetmelidir.
• Hakemler, editör ve yazar tarafından sağlanan bilgilerin gizliliğini korumalı, gizlilik ilkesi gereği incelediği çalışmayı değerlendirme sürecinden sonra yok etmeli, kör hakemliğe aykırı bir durum varsa editöre bildirmeli ve çalışmayı değerlendirmemelidir.
• Potansiyel çıkar çatışmalarının (mali, kurumsal, işbirlikçi ya da yazar ve yazar arasındaki diğer ilişkiler) farkında olmalı ve gerekirse bu yazı için editörü uyarmalıdır.
• Çalışmanın ve değerlendirme sürecinin gizliliğini korumaya devam etmelidir.
• Esas yorumlarını ve geribildirimlerini etkileyebilecek bir durumun ortaya çıkması halinde dergiyi bilgilendirmelidir.
• Revizyon ve yeniden değerlendirme ile ilgili dergiden gelen taleplere karşılık vermeye çalışmalıdır.
Yazarların Etik SorumluluklarıSpor Bilimleri Araştırmaları Dergisi'ne makale başvurusu yapan yazar(lar)ın bilimsel araştırma etik sorumlulukları:
• Yazar(lar), başka yerde yayımladıkları ya da yayımlanmak üzere gönderdikleri bir makalesini, aynı anda Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi'ne göndermemelidir.
• Yazar(lar), Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi'ne özgün makale göndermelidir.
• Yazar(lar), makale yazımı sırasında yararlandıkları kaynaklara etik ilkeler doğrultusunda uygun atıf tekniklerle atıf yapmalıdır.
• Makaleye katkı sağlamayan kişilerin adı, yazar olarak yazılmamalı, yayımlanmak üzere başvurusu yapılan bir makalenin yazar sırasını değiştirme, yazar çıkartma, yazar ekleme önerilmemelidir. Makale sisteme yüklenme aşamasında yazar isimleri sorumlu yazar tarafından yüklenmektedir. Dergi Editör kurulu sistemsel değişiklik yapmamaktadır.
• Yazar/lar, yayınlanma başvurusu yapılan makaleyle ilgili çıkar çatışması-çıkar birliği olan kişileri editörlere bildirmelidir
• Değerlendirme sürecinde yazar(lar)dan makalelerine ilişkin bilgi ya da ham veri istenmesi durumunda istenilen bilgileri Editörlere sunmalıdırlar.
• Yazar(lar), makalelerinde kullandıkları verilerin kullanım haklarına, araştırma-çözümlemelerle ilgili izinlerin ya da üzerinde araştırma yaptıkları katılımcıların onayının alındığını belgelemelidirler. Yöntem kısmında mutlaka gönüllü onamı hakkında bilgi sunulmalıdır.
• Yazar(lar), değerlendirme ve erken görünüm aşamasındaki ya da elektronik ortamda yayımlanmış makalesiyle ilgili hatayı fark ettiklerinde bilgi vermek, düzeltmek ya da geri çekmek için 5 gün içerisinde editörle iletişime geçmelidir.
• Yazar(lar), etik kurul kararı gerektiren deney, anket, ölçek, görüşme, gözlem, odak grup çalışması gibi nicel ya da nitel yöntemlerle veri toplamayı gerektiren araştırmalar için etik kurul onayı aldığını; etik kurul adı, karar tarihi ve sayısı aday makalenin ilk-son sayfasında ve yöntem bölümünde belirtmeli, etik kurul kararını gösteren belgeyi makalenin başvurusuyla birlikte sisteme yüklemelidir.
• Yazar(lar), veri toplama sürecinde etik ilkelere özen gösterdiklerinin kanıtlarını (başkalarının ölçek, anket, fotoğraf gibi belgelerinin kullanılması için kendilerinden izin alınması veya gönüllü onam formu kullanıldığı gibi) makale içinde sunmalıdır. Makalelerde araştırma ve yayın etiği ile fikir ve sanat eserleri için telif hakları düzenlemelerine uyulduğu belirtilmelidir. Araştırma insan ve hayvan denekler üzerinde gerçekleştirilmiş ise araştırmanın uluslararası bildiriler, kılavuzlar vb., uygun gerçekleştirildiği bildirilmelidir (Helsinki Deklearasyonu).
• Yazar(lar)dan derleme makaleler için etik kurul onayı istenmez. Bununla birlikte etik kurul kararı gerektirmeyen eserlerde, etik kurul kararının gerekmediği, makalenin ilk-son sayfasında ve yöntem bölümünde belirtilmelidir.
Hassas Araştırma Grupları Yayın Politikası
Riskli gruplarla yapılan araştırmaların yayınlanması için dergi politikası şu temel özellikleri gözetir:
• Riskli gruplarla yapılan araştırmaların WMA Helsinki Bildirgesi Madde 19. ve 20. hükümlerine uygun olarak yürütülmüş olması ve yasal otorite tarafından etik kurul kararıyla onaylanmış olması gereklidir.
• Çalışmanın yürütüldüğü grubun/bireylerin ihtiyaç ve önceliklerine cevap vermesi temel kriterdir. Çalışmanın bu grup ve kişiler dışında mutlak olarak yürütülememesi durumu gözetilir.
• Riskli gruplarda yer alan araştırmada, gönüllülerin korunması için ek önlemler araştırmacı/lar tarafından belgelenmelidir.
• Dergi editör/danışma kurulu temel etik ilkeler çerçevesinde ek değerlendirme yapabilir. Dergi değerlendirme sürecinde etik kurul izinlerine ek olarak bilgi talep edilebilir.
Bilimsel Kalite: Riskli gruplarla yapılan araştırmaların bilimsel kalitesinin Helsinki Bildirgesi, Etik ve Somut Olmayan Kültürel Miras (ICH) ve İnsan Hakları ve Biyotıp sözleşmesi standartlarına uygunluğunun sağlanmış olması esastır.
Özerklik İlkesi: Yönlendirme, baskı veya tam bilgilendirmeye dayalı olmayan aydınlatılmış onam süreçleri açısından hassas grup ve kişilerin korunması gerekmektedir. Söz konusu riskin yönetimi için yapılan aydınlatma işlemi ve bilgilendirme metinleri editoryal özen yükümlülüğü çerçevesinde yayın/danışma kurulu tarafından değerlendirilebilir.
Gizlilik İlkesi: Riskli gruplarla yapılan araştırmaların yayınlanması için katılımcıların gizliliği ve verilerin anonimliği sağlanmalıdır. Araştırma sonuçları yayınlanırken, kişisel bilgilerin korunması ve kimliklerin gizli tutulması temel değerlendirme kriteridir.
Adalet İlkesi: Riskli gruplara yönelik araştırmaların eşitlik ve adalet ilkelerine uygun olmalıdır. Araştırmaların cinsiyet, etnisite, dini inanç, sosyoekonomik durum veya diğer demografik faktörlere dayalı ayrımcılığına neden olmaması beklenmektedir.
Toplumsal Fayda: Araştırmaya katılan gönüllülerin çıkarının toplumsal ve bilimsel faydanın önünde olması temel kriterdir. Riskli gruplarla yapılan araştırmaların toplumsal fayda sağlaması beklenir.
Geri Çekme Süreci
- Yayın sonrası süreçte tespit edilen ciddi hatalar, etik ihlaller veya suistimal bildirimleri alındığında derhal inceleme başlatılır.
- Yazarlar bilgilendirilir ve kapsamlı yanıt verme imkânı sunulur.
- Baş Editör ve Editör Kurulu, tüm kanıtları ve yanıtları değerlendirir.
- İhlalin doğrulanması halinde makale geri çekilir ve gerekçeleri ayrıntılı şekilde belirtilen bir geri çekme bildirimi yayımlanır.
Spor Bilimleri Araştırması Dergisi'nin Yapay Zeka (YZ) Politikası
Bilimsel Yazımdaki YZ Açıklaması
Yazarlar, yazma sürecinde üretken YZ ve YZ ile desteklenen teknolojileri kullanırken, bu teknolojileri sadece okunabilirlik ve dil geliştirmek için kullanmalıdırlar. Teknolojinin uygulanması insan gözetimi ve kontrolü ile yapılmalı ve yazarların sonuçları dikkatlice gözden geçirmeleri ve düzenlemeleri gerekmektedir. Çünkü YZ, hatalı, eksik veya önyargılı olabilecek otoriter görünen çıkışlar üretebilmektedir. Yapay Zeka ve yapay zeka yardımıyla kullanılan teknolojiler yazar ya da ortak yazar olarak listelenmemeli, ya da yazarı olarak atıfta bulunmamalıdır. Yazarlık, Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi'nin yazarlar için yapay zeka politikasında belirttiği gibi, yalnızca insanlara atfedilebilecek ve onlar tarafından gerçekleştirilebilecek sorumluluklar ve görevler anlamına gelir.
Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi (SBAD), yazarların ve editörlerin gizliliğine ve veri gizliliği haklarına saygı duyan yenilikçi lisanslı teknolojileri kullanmaya devam ediyor. SBAD, Yapay zeka teknolojilerini içeren içerikleri dikkate almaktadır. SBAD’ın bu konudaki yaklaşımı şeffaflıktır. Yapay zeka teknolojisi kullanıldığı yerlerde bu açıkça belirtilmelidir. Bu konudaki yaklaşımımız Dünya Tıp Yayıncıları Derneği (WAME) ve Yayıncılık Etik Komitesi (COPE) gibi kuruluşlarla uyumludur.
Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi’ne gönderilen içerikte YZ teknolojilerinin şeffaf raporlanması
Yazarların veya içeriği oluşturan diğer kişilerin;
(a) bize sunulan herhangi bir içerikte,
(b) yazarların bize gönderilen içeriğe dayanan veya diğer şekilde bağlantılı olan herhangi bir diğer çalışmasında ve
(c) Atıflanan herhangi bir ana kaynakta, yazarın bilgisi doğrultusunda, YZ teknolojilerinin kullanımını açıklamasını ve tanımlamasını bekliyoruz.
Yapay zekanın şeffaf bir açıklamasını sağlamak için, yazarlar:
• Yazılı materyalin “Katkı Beyanı” bölümünde yapay zeka kullanımının tanınmasını içermelidir. Eğer YZ araştırma sürecine dahil edilmişse, yöntemler bölümünde daha kapsamlı bir açıklama yer almalıdır.
Şeffaf bir açıklama, şunları içerir:
• Hangi YZ teknolojisi kullanıldı (Teknolojinin adı)
• Bu YZ teknolojisinin neden kullanıldığı (Bu teknolojinin kullanım nedeni)
YZ Karar: Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi, YZ'nin kullanımı ve ilan edilmesinin makul ve yayın politikaları ve uygulamaları ile uyumlu olup olmadığını değerlendirecektir. İçerikte yeterli açıklama yapılmamış ve/veya yanlış kullanım yapılmış ise eser reddedilebilir.
İntihal Politikası
İntihal (Aşırma), kasti olup olmaması önemsenmeksizin bilimsel yazıları etkileyen en yaygın ve ciddi bir etik sorundur. Dolayısıyla, çalışmaların başka kaynaklarla, referans gösterilmeden benzeşmesi ve bu haliyle yayına alınması etik olmamasının yanında suçtur ve kabul edilemez.
Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi, herhangi bir intihal biçimine izin vermemek için birçok tedbir almaktadır. Günümüz yayın politikasına uygun olarak, makalelerin, örtüşen ve benzer metin örneklerini (Makale kabulünden sonra) tespit etmede Benzerlik Programları kullanılmaktadır (Turnitin, İthenticate). Benzerlik puanı %10'dan fazla olan makaleler, makalenin kabulünden sonra dahi tespit edilse reddedilmesine yol açabilir.
Etik İlkelere Uymayan Durumun Dergi Editörlüğüne Bildirilmesi
Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi'nde editörler, hakemler, yazarlar ile ilgili etik ilkelere uymayan bir davranış ya da değerlendirme sürecindeki, erken görünümdeki ya da yayımlanmış bir makale ilgili etik olmayan bir durumla karşılaşılması durumunda sporbilimleriarastirmalari@gmail.com adresine eposta ile bildirilmesi gerekmektedir.
Politikaların Temel Dayanakları
30 Haziran 2025
Sayfa
163-185
