Gastronomi ve mutfak sanatları bölümü öğrencilerinin baharat kullanımında gıda neofobia ve aşinalığın rolü

Öz

Bu çalışma, gastronomi ve mutfak sanatları bölümü öğrencilerinin baharat kullanımı konusundaki tutumlarını ve bu tutumlarda gıda neofobia ile aşinalığın rolünü araştırmayı amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında, katılımcıların cinsiyeti, yaşı, dünya mutfakları dersi alma durumları, baharat saklama yöntemleri ve baharat kullanım süreleri gibi değişkenler analiz edilmiştir. Katılımcılara baharatlara ne kadar aşina oldukları ve günlük yaşamlarında ne kadar baharat kullandıkları sorulmuştur. Çalışmada, öğrencilerin yeni ve farklı yiyeceklere karşı tutumlarını ölçmek için on sorudan oluşan gıda neofobia ölçeği kullanılmıştır. Araştırma bulguları; öğrencilerin gıda neofobia düzeyleri ve baharat aşinalıklarının baharat kullanımı üzerindeki etkilerini ortaya koymuştur (p<0,05). Araştırma sonuçları; gıda neofobiası düşük olan öğrencilerin daha fazla baharat kullanma eğiliminde olduğunu ve farklı kültürlerin yiyeceklerini denemeye daha açık olduklarını göstermiştir. Buna karşılık, gıda neofobiası yüksek olan öğrencilerin ise baharat kullanımında daha muhafazakâr davrandıkları ve yeni yiyecekleri denemekten kaçındıkları tespit edilmiştir (p<0,05). Bu sonuçlar, gastronomi eğitimi veren kurumların, öğrencilerin baharat ve yeni yiyeceklere olan yaklaşımlarını geliştirmek için eğitim programlarını nasıl şekillendirebileceği konusunda önemli bilgiler sunmaktadır. Bu çalışma, gastronomi ve mutfak sanatları eğitimi veren kurumların eğitim programlarını geliştirmeleri, öğrencilerin baharat kullanımı ve yeni yiyeceklere olan yaklaşımlarını anlamaları açısından önemlidir. Bu bağlamda, gastronomi ve mutfak sanatları öğrencilerinin kariyer gelişiminde, kültürel farklılığın artırılması ve lezzet algılarına uyum sağlama yeteneklerinin geliştirilmesinde önemli bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Gıda Neofobia
• Aşinalık
• Baharat kullanımı
• Baharat tüketimi

The role of food neophobia and familiarity in the spice use of gastronomy and culinary arts department students

Öz

This study aims to investigate the attitudes of gastronomy and culinary arts department students towards the use of spices and the role of food neophobia and familiarity in these attitudes. Within the scope of the research, variables such as participants' gender, age, status of taking world cuisine courses, spice storage methods and spice usage times were analyzed. Participants were asked how familiar they were with spices and how much spice they used in their daily lives. In the study, various expressions were used to measure students' attitudes towards new and different foods; These include statements such as 'I always try new and different foods', 'I don't trust new foods', 'I don't try food if I don't know what's in it', 'I like foods from different cultures'. The research revealed the effects of students' food neophobia levels and spice familiarity on spice use. Findings showed that students with low food neophobia tended to use more spices and were more open to trying foods from different cultures. On the other hand, students with high food neophobia were found to be more conservative in the use of spices and avoid trying new foods. These results provide important information on how institutions providing gastronomy education can shape their educational programs to improve students' approaches to spices and new foods. This study is important for institutions providing gastronomy and culinary arts education to develop their educational programs and to understand students' use of spices and their approaches to new foods. In this context, it plays an important role in the career development of gastronomy and culinary arts students, increasing cultural awareness and improving their ability to adapt to a wide range of tastes.

Anahtar Kelimeler

• Food Neophobia
• Familiarity
• Spice use
• Spice consumption

Kaynakça

1. Aldridge, V., Dovey, T. M., & Halford, J. C. (2009). The role of familiarity in dietary development. Developmental Review, 29 (1), 32–44. https://doi.org/10.1016/j.dr.2008.11.001
2. Baloglu, S. (2001). Image variations of Turkey by familiarity index: Informational and experiential dimensions. Tourism Management, 22(2), 127–133. https://doi.org/10.1016/S0261-5177(00)00049-2
3. Bulut, K. (2019). Beş yıldızlı otellerde çalışan aşçıların baharat kullanım alışkanlıkları üzerine yaptıkları bir araştırma (Tez No. 559011) [Yüksek lisans tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi’nden erişildi.
4. Byrnes, N. K., & Hayes, J. E. (2013). Personality factors predict spicy food liking and intake. Food Quality and Preference, 28(1), 213–221. https://doi.org/10.1016/j.foodqual.2012.09.008
5. Chen, P. J., & Antonelli, M. (2020). Conceptual models of food choice: influential factors related to foods, individual differences, and society. Foods, 9(12), 1898. https://doi.org/10.3390/foods9121898
6. Cooke, L., Carnell, S., & Wardle, J. (2006). Food neophobia and mealtime food consumption in 4–5 years old children. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 3 (14), 1–6. https://doi.org/ www.ijbnpa.org/content/3/1/14.
7. Damsbo-Svendsen, M., Frøst, M. B., & Olsen, A. (2017). A review of instruments developed to measure food neophobia. Appetite, 113, 358–367. https://doi.org/10.1016/j.appet.2017.02.032
8. Demirçivi, B. M., & Altaş, A. (2016). Üniversite öğrencilerinin baharatlara ilişkin bilgileri ve tüketim tercihleri: Aksaray Üniversitesinde bir uygulama, Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 4(4), 88–112. https://doi.org/10.21325/jotags.2016.50

9. Fenko, A., Leufkens, J. M., & Van Hoof, J. J. (2015). New product, familiar taste: effects of slogans on cognitive and affective responses to an unknown food product among food neophobics and neophilics. Food Quality and Preference, 39, 268–276. https://doi.org/10.1016/j.foodqual.2014.07.021
10. Flight, I., Leppard, P., & Cox, D. N. (2003). Food neophobia and associations with cultural diversity and socio-economic status amongst rural and urban Australian adolescents. Appetite, 41(1), 51–59. https://doi.org/10.1016/S0195-6663(03)00039-4
11. Geçgin, E., & Özbek, H. Ş. (2024). Gastronomi ve mutfak sanatları öğrencilerinin gıda neofobi düzeyinin ölçülmesi. Coğrafya, Planlama ve Turizm Stüdyoları, 4(1), 1–10. https://doi.org/10.5505/gpts.2024.41636
12. Gök, T., İsakova, D., & İnce, C. (2020). Aile Yemekleri, Yeme Davranışları ve Fast-Food Tüketim Sıklığı İlişkisi: KTMU Örneği. Journal of Hospitality and Tourism Issues, 2(2), 216–232. https://dergipark.org.tr/tr/pub/johti/article/833356
13. Heath, P., Houston-Price, C., & Kennedy, O. B. (2011). Increasing food familiarity without the tears. A role for visual exposure?. Appetite, 57(3), 832–838. https://doi.org/10.1016/j.appet.2011.05.315
14. Hurstı, U. K. K., & Sjödén, P. O. (1997). Food and general neophobia and their relationship with self-reported food choice: familial resemblance in Swedish families with children of ages 7–17 years. Appetite, 29(1), 89–103. https://doi.org/10.1006/appe.1997.0108
15. Hwang, J., & Lin, T. N. (2010). effects of food neophobia, familiarity, and nutrition information on consumer acceptance of Asian menu items. Journal of Hospitality Marketing & Management, 19(2), 171–187. https://doi.org/10.1080/19368620903455286
16. Jang, S. S., & Kim, D. (2015). Enhancing ethnic food acceptanceaand reducing perceived risk: the effects of personality traits, cultural familiarity, and menu framing. International Journal of Hospitality Management, 47, 85–95. https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2015.03.011
17. Jürkenbeck, K., & Spiller, A. (2021). Importance of sensory quality signals in consumers’ food choice. Food Quality and Preference, 90, 104155. https://doi.org/10.1016/j.foodqual.2020.104155
18. Knaapila, A., Laaksonen, O., Virtanen, M., Yang, B., Lagström, H., & Sandell, M. (2017). Pleasantness, familiarity, and identification of spice odors are interrelated and enhanced by consumption of herbs and food neophilia. Appetite, 109, 190–200. https://doi.org/10.1016/j.appet.2016.11.025
19. Maratos, F. A., & Staples, P. (2015). Attentional biases towards familiar and unfamiliar foods in children. The role of food neophobia. Appetite, 91, 220–225. https://doi.org/10.1016/j.appet.2015.04.003
20. Mustonen, S., & Tuorila, H. (2010). Sensory education decreases food neophobia score and encourages trying unfamiliar foods in 8–12-year-old children. Food Quality and preference, 21(4), 353–360. http://dx.doi.org/10.1016/j.foodqual.2009.09.001
21. Mustonen, S., Oerlemans, P., & Tuorila, H. (2012). Familiarity with and affective responses to foods in 8–11-year-old children. The role of food neophobia and parental education. Appetite, 58(3), 777–780. https://doi.org/10.1016/j.appet.2012.01.027
22. Oğan, Y., Sarper, F., Özer, E. Z., & Çekiç, İ. (2019). Kadınların baharat tüketimi üzerine bir araştırma. Researcher, 7(2), 226–244. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2151633
23. Olabi, A., Najm, N. E. O., Baghdadi, O. K., & Morton, J. M. (2009). Food neophobia levels of lebanese and American college students. Food Quality and Preference, 20(5), 353–362. https://doi.org/10.1016/j.foodqual.2009.01.005
24. Öztürk, G. (2019). Etnik gıdaya yönelik tutum ile kültürleşme, kültürel açıklık ve neofobi’nin ilişkisi: Samsun Gürcü Mutfağı örneği (Tez No. 574095) [Yüksek lisans tezi, Gaziantep Üniversitesi] Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi’nden erişildi.
25. Palamutoğlu, R., Palamutoğlu, M. İ., Kantar, A. G., Çorapçı, B., Kazak, M., & Kasnak, C. (2022). Üniversite öğrencilerinin et tüketimi ve gıda neofobisinin değerlendirilmesi. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(3), 144–153. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ahievransaglik/article/1138878
26. Park, B. K., & Cho, M. S. (2016). Taste education reduces food neophobia and increases willingness to try novel foods in school children. Nutrition Research and Practice, 10(2), 221–228. https://doi.org/10.4162/nrp.2016.10.2.221
27. Pliner, P., & Hobden, K. (1992). Development of a scale to measure the trait of food neophobia in humans. Appetite, 19(2), 105–120. https://doi.org/10.1016/0195-6663(92)90014-W
28. Pliner, P., & Melo, N. (1997). Food neophobia in humans: Effects of manipulated arousal and individual differences in sensation seeking. Physiology & Behavior, 61(2), 331–335. https://doi.org/10.1016/S0031-9384(96)00406-4
29. Pliner, P., & Salvy, S. J. (2006). Food neophobia in humans. In the psychology of food choice (pp. 75–92). Wallingford UK: Cabi. https://doi.org/10.1079/9780851990323.0075
30. Raudenbush, B., & Frank, R. A. (1999). Assessing food neophobia: The role of stimulus familiarity. Appetite, 32, 261–271. https://doi.org/10.1006/appe.1999.0229
31. Rızaoğlu, B., Ayazlar, R. A., & Gençer, K. (2013). Yiyecek deneyimiyle ilgili bireysel eğilimlerin sosyodemografik özellikler açısından değerlendirilmesi: Kuşadası'na gelen yabancı turistler örneği. İçinde K. Karamustafa, Ö. Şanlıoğlu & K. Güllü (Eds.), 14. Ulusal Turizm Kongresi Bildiri Kitabı (ss. 669–687). Detay Yayıncılık.
32. Stallberg-White, C., & Pliner, P. (1999). The effect of flavor principles on willingness to taste novel foods. Appetite, 33, 209–221. https://doi.org/10.1006/appe.1999.0263
33. Tuorila, H. M., Meiselman, H. L., Cardello, A. V., & Lesher, L. L. (1998). Effect of expectations and the definition of product category on the acceptance of unfamiliar foods. Food Quality & Preference, 9, 421–430. https://doi.org/10.1016/S0950-3293(98)00012-3
34. Tuorila, H., Lähteenmäki, L., Pohjalainen, L., & Lotti, L. (2001). Food neophobia among the Finns and related responses to familiar and unfamiliar foods. Food Quality and Preference, 12(1), 29–37. https://doi.org/10.1016/S0950-3293(00)00025-2
35. Yaldız G., & Kılınç E. (2010). Rize ili kentsel alanda tüketicilerin baharat tüketim alışkanlıklarının belirlenmesi. Gıda Teknolojileri Elektronik Dergisi, 5(2), 28– 34. www.teknolojikarastirmalar.com
36. Yiğit, S. (2018). Etnik mutfak ürünlerinin tercihinde neofobinin etkisi (karşılaştırmalı bir uygulama) (Tez No: 511709) [Yüksek Lisans Tezi. Balıkesir Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi’nden erişildi.